از لائوس تا لندن؛ نقشه افزایش قیمت گازوئیل در جهان

وقتی جنگ آغاز شد، بسیاری از نگاه‌ها به خاورمیانه دوخته شد. نگرانی اصلی هم روشن بود؛ اگر صادرات نفت منطقه مختل شود، قیمت انرژی در جهان بالا می‌رود. اما داده‌های جدید نشان می‌دهد داستان فقط درباره نفت نبود؛ گازوئیل، سوخت اصلی حمل‌ونقل و بخش بزرگی از صنعت جهان، مسیر متفاوتی را طی کرده است.

داده‌های «گلوبال پترول پرایسز» نشان می‌دهد قیمت گازوئیل در فاصله ۴ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ در بسیاری از کشورهای جهان افزایش یافته است. اما نکته جالب اینجاست که بیشترین افزایش‌ها نه در خاورمیانه، بلکه در جنوب شرق آسیا ثبت شده‌اند.

در صدر جدول، لائوس قرار دارد؛ کشوری که قیمت گازوئیل در آن نزدیک به ۱۵۰ درصد افزایش یافته است. پس از آن فیجی، میانمار، لسوتو و اندونزی قرار دارند. در مقابل، بسیاری از کشورهای نفت‌خیز یا حتی برخی اقتصادهای بزرگ جهان افزایش‌های به‌مراتب کمتری را تجربه کرده‌اند.

در نگاه اول، انتظار می‌رود کشورهای نزدیک‌تر به خلیج فارس بیشترین فشار را تجربه کنند. اما بازار گازوئیل با بازار نفت خام یک تفاوت مهم دارد.

بسیاری از کشورهای جنوب شرق آسیا واردکننده خالص فرآورده‌های نفتی هستند. آنها نه تنها به واردات نفت وابسته‌اند، بلکه بخش مهمی از گازوئیل مصرفی خود را نیز از خارج تأمین می‌کنند. همزمان ذخایر راهبردی سوخت در بسیاری از این کشورها محدود است و ظرفیت پالایش آنها نیز به اندازه اقتصادهای بزرگ شرق آسیا نیست. به همین دلیل هر اختلال در مسیرهای انرژی سریع‌تر به قیمت نهایی در جایگاه‌های سوخت منتقل می‌شود.

لائوس، کامبوج و میانمار نمونه‌های بارز این وضعیت هستند. این کشورها بخش مهمی از گازوئیل مورد نیاز خود را از شبکه منطقه‌ای پالایشگاه‌های تایلند، سنگاپور و ویتنام دریافت می‌کنند. وقتی هزینه حمل‌ونقل، بیمه کشتی‌ها و قیمت فرآورده‌های نفتی افزایش یافت، اثر آن با شدت بیشتری به مصرف‌کنندگان منتقل شد.

شاید عجیب‌ترین بخش ماجرا این باشد که امروز قیمت نفت نسبت به اوج روزهای جنگ عقب‌نشینی کرده است. با بازگشت بخشی از تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز و کاهش نگرانی‌ها از اختلال عرضه، قیمت نفت برنت به پایین‌ترین سطح خود از پیش از آغاز جنگ بازگشته است.

اما بازار گازوئیل هنوز کاملاً آرام نشده است.تحلیل رویترز نشان می‌دهد اگرچه جریان نفت خام به آسیا در حال ترمیم است، اما عرضه فرآورده‌های پالایش‌شده مانند گازوئیل و سوخت جت همچنان محدود باقی مانده است. صادرات این فرآورده‌ها هنوز پایین‌تر از سطح پیش از جنگ قرار دارد و همین موضوع باعث شده قیمت آنها با سرعت کمتری کاهش یابد.

به بیان ساده، نفت خام زودتر به بازار بازگشته اما گازوئیل هنوز درگیر پیامدهای اختلال زنجیره تأمین است.

نقشه نشان می‌دهد آمریکا افزایشی بیش از ۴۰ درصد را تجربه کرده است؛ رقمی بالاتر از بسیاری از کشورهای اروپایی. یکی از دلایل این موضوع ساختار مالیات سوخت است. «گلوبال پترول پرایسز» توضیح می‌دهد در کشورهایی که مالیات سوخت پایین‌تر است، تغییرات قیمت نفت خام سریع‌تر و شدیدتر به قیمت نهایی منتقل می‌شود. به همین دلیل واکنش بازار آمریکا معمولاً از بسیاری از کشورهای اروپایی تندتر است.

در اروپا نیز بریتانیا، فنلاند، اوکراین و فرانسه افزایش‌های قابل توجهی را ثبت کرده‌اند، اما شدت جهش‌ها همچنان کمتر از جنوب شرق آسیاست.

شاید مهم‌ترین پیام این داده‌ها این باشد که شوک‌های انرژی دیگر صرفاً یک مسئله منطقه‌ای نیستند. جنگ در خاورمیانه رخ داد، اما بیشترین جهش قیمت گازوئیل در کشورهایی ثبت شد که هزاران کیلومتر از میدان درگیری فاصله داشتند.

این نقشه بیش از آنکه درباره جنگ باشد، درباره نحوه کار اقتصاد جهانی است؛ اقتصادی که در آن یک اختلال در خلیج فارس می‌تواند چند هفته بعد در جایگاه‌های سوخت لائوس، مانیل یا جاکارتا دیده شود.

و شاید به همین دلیل است که در جدول افزایش قیمت گازوئیل جهان، نام لائوس بیشتر از تهران، ریاض یا ابوظبی جلب توجه می‌کند.