مسابقه ذخیره‌سازی انرژی در جهان؛ کشورها برای نفت صف کشیدند

به گزارش زومان، جنگ ایران رقابت جهانی برای ایجاد و تقویت ذخایر استراتژیک نفت و گاز را وارد مرحله جدیدی کرده است؛ روندی که نشان می‌دهد کشورها بیش از گذشته به دنبال محافظت از اقتصاد خود در برابر شوک‌های انرژی هستند.

انبارهای نفت در هنگ‌کنگ با مخازنی که در بندر تسینگ یی دیده می‌شود، تنها یکی از نشانه‌های این تغییر رویکرد جهانی است؛ تغییری که پس از بحران اخیر انرژی سرعت بیشتری گرفته است.

در جریان جنگ ایران، بسته شدن تقریباً کامل تنگه هرمز برای بیش از سه ماه باعث شد حدود یک‌پنجم از عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع مختل شود؛ موضوعی که بازارهای انرژی را تحت فشار قرار داد و قیمت نفت خام برنت را به حدود ۱۲۰ دلار در هر بشکه رساند.

رویترز می‌گوید شرایط می‌توانست حتی بدتر از این باشد؛ اما چه عاملی مانع از تشدید بحران شد؟

پاسخ را باید در مجموعه‌ای از عوامل جست‌وجو کرد که در میان آن‌ها، استفاده از ذخایر اضطراری نفت نقش اصلی را ایفا می‌کرد.

در آغاز درگیری، ۳۲ عضو آژانس بین‌المللی انرژی با آزادسازی بی‌سابقه حدود ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک نفت (SPR) موافقت کردند و بیشترین سهم را در این آزادسازی ایالات متحده داشت.

این اقدام ششمین مداخله بزرگ از زمان تأسیس آژانس بین‌المللی انرژی بود و بار دیگر اهمیت سیاست ذخایر اضطراری را که پس از بحران نفتی ۱۹۷۳ شکل گرفت، برجسته کرد؛ سیاستی که بر اساس آن کشورها باید ذخایری معادل حداقل ۹۰ روز واردات خالص خود نگهداری کنند.

در کنار این اقدام، چین نیز نقش متفاوتی ایفا کرد.

اگرچه چین عضو کامل آژانس بین‌المللی انرژی نیست، اما طی سال‌ها بزرگ‌ترین ذخایر استراتژیک نفت جهان را ایجاد کرده که گفته می‌شود بیش از یک میلیارد بشکه ظرفیت دارد.

پکن در جریان بحران انرژی اخیر واردات نفت خام خود را بیش از یک‌سوم کاهش داد و به جای افزایش خرید، از ذخایر داخلی خود استفاده کرد؛ اقدامی که نه‌تنها از فشار بر بازار جهانی کاست، بلکه هزینه‌های اقتصادی پکن را نیز کاهش داد.

در همین حال، کشورهای واردکننده آسیب‌پذیرتر مانند هند، پاکستان، تایلند و برخی اقتصادهای آسیایی با شرایط دشوارتری مواجه شدند. این کشورها که ذخایر اضطراری محدودی داشتند، برای کنترل مصرف به سیاست‌هایی مانند یارانه سوخت، محدودیت مصرف و حتی کاهش فعالیت‌های اقتصادی متوسل شدند.

در همین نقطه یک روند مهم آغاز شده است: کشورهای آسیب‌پذیر به این نتیجه رسیده‌اند که بدون ذخایر کافی، در شوک‌های بعدی انرژی در وضعیت بحرانی قرار خواهند گرفت و همین موضوع عاملی شد تا موج تازه‌ای از سرمایه‌گذاری در ذخایر استراتژیک نفت و گاز آغاز شود.

هند یکی از کشورهایی است که به‌وضوح به ذخایر بزرگ‌تر نیاز دارد. این کشور پرجمعیت‌ترین کشور جهان، سومین واردکننده بزرگ نفت و دومین واردکننده بزرگ گاز مایع است و طبق پیش‌بینی آژانس بین‌المللی انرژی، تا سال ۲۰۳۰ یکی از اصلی‌ترین منابع رشد تقاضای جهانی نفت خواهد بود.

با این حال، هند عضو کامل آژانس بین‌المللی انرژی نیست و در جریان جنگ نیز در برنامه آزادسازی هماهنگ ذخایر شرکت نداشت. ذخایر فعلی این کشور تنها برای حدود هشت روز واردات کافی است و رسیدن به استاندارد ۹۰ روزه نیازمند بیش از ۴۰۰ میلیون بشکه ذخیره اضافی است که با قیمت حدود ۷۰ دلار برای هر بشکه، هزینه‌ای نزدیک به ۲۸ میلیارد دلار خواهد داشت.

اما راهکار کشورها برای تامین ذخایر استراتژیک چیست؟

گزارش‌ها نشان می‌دهد دهلی‌نو از شرکت نفت و گاز طبیعی هند (ONGC) خواسته است یک ذخیره ۱.۷۵ میلیون تنی (حدود ۱۳ میلیون بشکه‌ای) ایجاد کند که می‌تواند ظرفیت ذخیره اضطراری این کشور را حدود یک‌سوم افزایش دهد.

پاکستان نیز وضعیت مشابهی دارد. این کشور پیش از جنگ حدود ۹۰ درصد واردات نفت و LNG خود را از خاورمیانه تأمین می‌کرد و اکنون به دنبال توسعه ذخایر داخلی است و برای تحقق این هدف به حدود ۳۵ میلیون بشکه ذخیره اضافی نیاز دارد.

استرالیا تنها عضو آژانس بین‌المللی انرژی که در تامین استاندارد ذخایر ۹۰ روزه ناکام بوده نیز اعلام کرده حدود ۷ میلیارد دلار برای نگهداری حداقل ۵۰ روز سوخت هزینه خواهد کرد.

سنگاپور، یکی از قطب‌های پالایش نفت در آسیا نیز در حال بررسی توسعه یا ایجاد ذخایر جدید نفت و گاز است.

اما اروپا که از زیرساخت گسترده ذخیره‌سازی گاز برای مدیریت تقاضای فصلی برخوردار است، اکنون با تغییر در الگوی واردات انرژی، به سمت افزایش ظرفیت‌های ذخیره‌سازی حرکت می‌کند؛ به‌خصوص در شرایطی که بیش از ۴۰ درصد گاز این منطقه از LNG وارداتی تأمین می‌شود و سهم عمده آن از آمریکا می‌آید.

حتی تولیدکنندگان انرژی نیز در حال حرکت به سمت توسعه ذخایر هستند. شرکت‌های ملی نفت خلیج فارس به دنبال ایجاد یا گسترش ظرفیت ذخیره‌سازی خارج از منطقه هستند تا در شرایط بحران انعطاف بیشتری در صادرات داشته باشند.

در این میان، آرامکو عربستان که هم‌اکنون در کشورهایی مانند ژاپن، کره جنوبی، مصر و شمال غرب اروپا ذخایر دارد، احتمال گسترش بیشتر این ظرفیت‌ها را در دستور کار خود قرار داده است.

رویترز معتقد است برنامه‌های جدید ذخیره‌سازی در جهان می‌تواند به حدود ۵۰۰ میلیون بشکه تقاضای اضافی برای نفت و فرآورده‌های پالایش‌شده منجر شود.

اما ذخایر استراتژیک جهانی پس از جنگ ایران در وضعیت مطلوبی قرار دارند؟

پاسخ منفی است.

داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد که حدود ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر جهانی از ابتدای جنگ برداشت شده و این روند احتمالاً تا پایان تابستان ادامه خواهد داشت.

این عامل، در کنار افزایش تقاضا برای ذخیره‌سازی نفت، می‌تواند در مجموع نزدیک به یک میلیارد بشکه تقاضای جدید در بازار ایجاد کند؛ حتی اگر این روند در بازه‌ای چندساله توزیع شود.

در بلندمدت، گسترش ذخایر استراتژیک می‌تواند بازار انرژی را باثبات‌تر کند، اما هم‌زمان الگوی تقاضا را نیز تغییر دهد؛ به‌گونه‌ای که کشورها در دوره‌های کمبود، خرید خود را کاهش دهند و در نتیجه نوسانات قیمتی محدودتر شود.

در نهایت، تجربه جنگ ایران برای واردکنندگان انرژی یک پیام روشن داشته است: شوک‌های بزرگ نه‌تنها ممکن هستند، بلکه می‌توانند طولانی‌تر از انتظار باشند و بیشترین فشار را بر کشورهایی وارد کنند که ذخایر کافی ندارند.