بازار نفت در آستانه منطقه قرمز؛ سایه هرمز بر تابستان جهان

بازار جهانی نفت ممکن است تا چند هفته دیگر وارد «منطقه قرمز» شود؛ هشداری که این‌بار نه از سوی معامله‌گران بازار، بلکه از زبان رئیس آژانس بین‌المللی انرژی مطرح شده است. فاتح بیرول می‌گوید اگر شرایط فعلی ادامه پیدا کند، ترکیب کاهش ذخایر، رشد تقاضای تابستانی و افت صادرات خاورمیانه می‌تواند جهان را تا ماه‌های ژوئیه و اوت با بحران جدی انرژی روبه‌رو کند. منبع این هشدار، گزارشی است که گاردین از سخنان او در اندیشکده چتم‌هاوس لندن منتشر کرده است.

بیرول در این سخنرانی، یک جمله کلیدی داشت: مهم‌ترین راه‌حل برای شوک انرژی ناشی از جنگ ایران، بازگشایی کامل و بدون قید و شرط تنگه هرمز است. همین جمله نشان می‌دهد مسئله فقط چند نفتکش یا نوسان کوتاه‌مدت قیمت‌ها نیست؛ بلکه هرمز دوباره به مهم‌ترین گلوگاه اقتصاد جهان تبدیل شده است.

آژانس بین‌المللی انرژی می‌گوید ذخایر نفتی جهان به تدریج در حال کاهش است، در حالی که نفت تازه‌ای از خاورمیانه وارد بازار نمی‌شود و هم‌زمان فصل سفرهای تابستانی نیز مصرف سوخت را بالا برده است. بیرول هشدار داده اگر بهبودی در وضعیت ایجاد نشود، بازار ممکن است در تابستان وارد «منطقه قرمز» شود؛ اصطلاحی که معمولاً برای شرایط نزدیک به بحران در بازارهای حیاتی استفاده می‌شود.

به گفته او، شوک فعلی حتی از بحران‌های نفتی ۱۹۷۳، ۱۹۷۹ و بحران انرژی ناشی از جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ نیز شدیدتر است و اکنون حدود ۱۴ میلیون بشکه نفت در روز به دلیل اختلالات موجود از بازار حذف شده است.

اما شاید مهم‌ترین بخش گزارش گاردین جای دیگری باشد؛ جایی که رئیس آژانس بین‌المللی انرژی می‌گوید اعتبار خاورمیانه به‌عنوان یک تأمین‌کننده امن انرژی آسیب دیده است. این جمله می‌تواند معنایی فراتر از جهش کوتاه‌مدت قیمت نفت داشته باشد.

در واقع، اگر کشورها احساس کنند وابستگی بیش از حد به نفت خاورمیانه پرریسک شده، احتمالاً به سمت منابع جایگزین حرکت می‌کنند؛ از LNG آمریکا و پروژه‌های آفریقایی گرفته تا انرژی‌های تجدیدپذیر، هسته‌ای و حتی زغال‌سنگ. بیرول نیز پیش‌بینی کرده دولت‌ها در سال‌های آینده استراتژی‌های انرژی خود را بازنگری خواهند کرد و به دنبال «گزینه‌های جدید» برای واردات سوخت می‌روند.

این یعنی اثر جنگ فقط در نمودار قیمت نفت دیده نمی‌شود؛ بلکه ممکن است به تغییر تدریجی نقشه انرژی جهان منجر شود.

حدود یک‌پنجم نفت جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند و هر اختلال در این مسیر، مستقیم روی قیمت انرژی، حمل‌ونقل، بیمه کشتی‌ها و حتی تورم جهانی اثر می‌گذارد. در هفته‌های اخیر، بازارها بار دیگر متوجه شدند که امنیت انرژی جهان همچنان به یک گذرگاه باریک در جنوب ایران گره خورده است.

هم‌زمان، تنش‌های سیاسی نیز ادامه دارد. گزارش گاردین می‌گوید تلاش‌های دیپلماتیک پاکستان برای میانجی‌گری میان تهران و واشنگتن با دشواری روبه‌رو شده و سفر برنامه‌ریزی‌شده فرمانده ارتش پاکستان به تهران نیز به تعویق افتاده است.

در سوی دیگر، اختلاف بر سر ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران همچنان پابرجاست. مجتبی خامنه‌ای تأکید کرده ایران اجازه انتقال این ذخایر به کشور ثالث را نمی‌دهد و دونالد ترامپ نیز مواضعی متناقض درباره سرنوشت این مواد مطرح کرده است.

شاید مهم‌ترین پیام بحران فعلی این باشد که جهان دیگر فقط به دنبال نفت ارزان نیست؛ بلکه نفت «امن» می‌خواهد. به همین دلیل، بیرول پیش‌بینی کرده کشورها حاضر خواهند شد برای منابع انرژی مطمئن‌تر هزینه بیشتری بپردازند.

اگر این روند ادامه پیدا کند، جنگ ایران شاید فقط یک شوک موقت در بازار نفت نباشد؛ بلکه نقطه شروع بازتعریف جایگاه خاورمیانه در معادلات انرژی جهان شود.