دو روی سکه نفت ایران در جنگ؛ افت تولید، جهش درآمد
به گزارش زومان، در حالی که برخی رسانهها از نوعی «محاصره دریایی» علیه صادرات نفت ایران سخن میگویند، مناقشات بر سر جریان تولید نفت ایران به اوج رسیده است. محسن پاکنژاد، وزیر نفت، اعلام کرده که در طول ۴۰ روز جنگ، تولید نفت ایران کاهش نیافته و ادعاهای مربوط به انفجار چاهها را هم خندهدار توصیف کرده است.
کارشناسان نسبت به پر شدن ظرفیت ذخیرهسازی هشدار میدهند و معتقدند کاهش اجباری تولید میتواند آسیبهای ساختاری جبرانناپذیری به مخازن وارد کند؛ زیرا در برخی میادین، توقف یا کاهش ناگهانی برداشت میتواند به افت فشار مخزن و کاهش راندمان تولید در آینده منجر شود. این دغدغه در اظهارات جنجالی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با ادعای تخریب چاهها نیز بازتاب یافته است.
حالا سازمان اوپک با گزارش جدید ماهانه خود، آمار رسمی تازهای از سطح تولید نفت منتشر کرده است. طبق این آمار، حجم تولید نفت ایران در ماه مارس ۲۰۲۶، معادل اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵، با کاهش حدود ۱۸۰ هزار بشکهای در روز مواجه شده است.
گزارش ماهانه اوپک؛ کاهش ۱۸۰ هزار بشکهای تولید
طبق آمار ماهانه اوپک، حجم تولید نفت ایران در ماه مارس ۲۰۲۶ یعنی - یک ماه اول جنگ - به ۳ میلیون و ۶۰ هزار بشکه در روز رسیده است.
این در حالی است که حجم تولید در ماه فوریه برابر با ۳.۲۴۱ میلیون بشکه در روز بوده است. بنابراین ایران در طول جنگ روزانه ۱۸۱ هزار بشکه از تولید خود را کاهش داده و تولید نفت به کمترین سطح از اکتبر ۲۰۲۳ – مهر ۱۴۰۲ – رسیده است.
نوسانات تولید؛ از اوج ۴ میلیونی تا سقوط در تحریمها
مرور روند ۴۰ ساله تولید (۱۹۸۶ تا ۲۰۲۵) نشان میدهد که میانگین تاریخی تولید ایران روی عدد ۳ میلیون و ۳۳۰ هزار بشکه ایستاده است؛ هرچند در سالهای طلایی ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۸، ایران تولید بیش از ۴ میلیون بشکه را نیز در کارنامه دارد.
تاریکترین سالهای تولید نیز در دهههای اخیر به سالهای ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ بازمیگردد؛ جایی که تیغ دولبه تحریم و کرونا، تولید را به مرز ۲ میلیون بشکه در روز کشانده بود. این رکود تا میانه ۲۰۲۳ ادامه داشت تا اینکه تغییر سیاستهای تحریمی در دوران ریاستجمهوری بایدن، جانی دوباره به تولید بخشید و آن را به ۳.۳ میلیون بشکه رساند.
با این حال، ورق بار دیگر برگشته است. از آوریل ۲۰۲۵ (فروردین ۱۴۰۴)، همزمان با تشدید دوباره تحریمها در دوران ترامپ، نمودار تولید شیب نزولی گرفت؛ به طوری که تولید در مارس ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل، به طور میانگین ۳۰۰ هزار بشکه در روز کمتر شده است.
بنابراین با توجه به آمارهای اوپک ادعای عدم کاهش تولید نفت در جنگ ۴۰ روزه چندان دقیق به نظر نمیرسد.
افزایش ۷۶ درصدی درآمد نفتی
در سمت دیگر، با وجود کاهش سطح تولید، رشد شدید قیمت نفت میتواند اثر افت تولید را از نظر درآمدی تا حد زیادی جبران کرده باشد.
تنشهای منطقهای بازار جهانی انرژی را به لرزه درآورد و قیمت نفت سنگین ایران را تنها در یک ماه، از ۶۶.۵۹ دلار در فوریه ۲۰۲۶، معادل بهمن و اسفند ۱۴۰۴، به ۱۲۴.۱ دلار در مارس ۲۰۲۶، معادل اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵، رساند؛ افزایشی حدود ۸۶ درصد.
در یک برآورد تقریبی، اگر فرض کنیم افت صادرات نفتی ایران نیز متناسب با افت تولید بوده باشد، یعنی صادرات هم حدود ۵.۶ درصد نسبت به ماه قبل کاهش یافته باشد، با توجه به رشد ۸۶.۴ درصدی قیمت هر بشکه، میتوان گفت درآمد صادراتی نفت ایران در ماه مارس ۲۰۲۶ نسبت به ماه قبل حدود ۷۶ درصد افزایش یافته است.
اوپک پیشبینی میکند تقاضای جهانی در سال ۲۰۲۶ حدود ۱.۴ میلیون بشکه افزایش یابد. این تشنگی بازار در کنار اختلالات ژئوپولیتیکی در سمت عرضه، محرک اصلی ماندگاری قیمتهای بالا خواهد بود.
با این حال، مسئله تعیینکننده درباره ایران فقط قیمت نفت نیست؛ امکان فروش، حمل و دریافت درآمدهای نفتی نیز اهمیت دارد. محدودیتهای دریایی و فشار بر تردد نفتکشها میتواند فرصت کسب درآمدهای بالاتر را از کشور سلب کند.