چرا اقتصاد جهانی دیگر از نفت ۱۲۰ دلاری نمیهراسد؟
به گزارش زومان، قیمت نفت برنت از مرز ۱۲۰ دلار در هر بشکه عبور کرده است. فاتح بیرول، رئیس آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، این وضعیت را یکی از شدیدترین شوکهای نفتی در دهههای اخیر توصیف کرده و آن را با شوکهای بزرگ سالهای ۱۹۷۳، ۱۹۷۹ و ۲۰۲۲ قابل مقایسه دانسته است.
با این حال، یک تناقض جالب دیده میشود: بازارهای سهام جهانی، با وجود نوسانات، همچنان به طور قابلتوجهی بالاتر از سطوح پیش از جنگ ایستاده اند. برای مثال شاخص MSCI World که عملکرد سهام شرکتهای بزرگ و متوسط را در ۲۳ کشور توسعهیافته نشان میدهد، و همچنین شاخص FTSE All-World که عملکرد بیش از ۴ هزار شرکت بزرگ و متوسط در ۴۹ کشور دنیا را دنبال میکند، هر دو در سطح بالاتری از روزهای پیش از جنگ قرار دارند.
استیون جن، مدیر ارشد سرمایهگذاری شرکت مدیریت دارایی Eurizon SLJ در رویترز، تحلیل مهمی از این موضوع ارائه داده است: نفت ۱۰۰ دلاری دیگر معنای سابق خود را ندارد.
این تحلیلگر مهمترین دلیل این موضوع را «ریاضیات» میداند.
مخرج کسر تغییر کرده است
جنگ ایران و پیامدهای آن، باعث کاهش عرضه روزانه حدود 12 میلیون بشکه نفت خام در جهان شده که از نظر عددی بزرگترین شوک عرضه تاریخ محسوب میشود. اما استیون جن هشدار میدهد که نگاه کردن به اعداد مطلق، تحلیل را به انحراف میکشاند؛ چرا که این کاهش عرضه را باید نسبت به شاخصهایی نظیر تولید ناخالص داخلی (GDP) سنجید.
به عنوان مثال، در اوایل دهه ۱۹۷۰، کل مصرف جهانی نفت تنها ۵۰ میلیون بشکه در روز بود. در آن زمان، حذف ۵ میلیون بشکه یک فاجعه تمامعیار محسوب میشد. اما امروز مصرف جهانی تقریباً دو برابر شده است.
طبق این منطق، وقتی تورم و سهم انرژی در اقتصاد مدرن را محاسبه کنیم، این شوک نه در عرضه و نه در قیمت، آنقدرها که به نظر میرسد ویرانگر نیست. و به همین دلیل است که مقاومت بازارها کاملاً منطقی جلوه میکند.
مقایسه با تورم و تولید ناخالص داخلی
جن تاکید میکند که وابستگی اقتصاد جهان به نفت به تدریج کمتر شده است. شاخصی به نام «شدت نفتی» (نسبت مصرف نفت به تولید ناخالص داخلی) اکنون به یک سوم سال ۱۹۷۳ رسیده است.
همچنین برای مقایسه شوکهای نفتی در طول زمان، باید تورم را هم در نظر گرفت؛ در آمریکا، سطح قیمتها از اوایل دهه ۱۹۷۰ حدود ۶۵۰ درصد افزایش یافته است.
با در نظر گرفتن تورم و سهم نفت در اقتصاد، برآوردهای اقتصادسنجی یک نتیجه خیرهکننده را نشان میدهد: نفت ۱۰۰ دلاری امروز، از نظر قدرت خرید معادل نفت ۵۰ دلاری در بحران مالی ۲۰۰۸ یا نفت ۵ دلاری در سال ۱۹۷۳ است.
دیوارهای بلند اقتصاد در برابر طوفان
بر اساس تحلیل رویترز، اقتصاد جهانی - و بهویژه اقتصاد آمریکا - پیش از آغاز جنگ ایران در وضعیت نسبتاً قدرتمندی قرار داشت، وضعیت مالی خانوارها و شرکتها در بسیاری از اقتصادهای بزرگ به دلیل انتقالهای مالی گسترده از دولت به بخش خصوصی در دوران کرونا، بهبود یافته بود و رقابت بر سر فناوری و سرمایهگذاریهای عظیم مرتبط با آن اقتصاد را به سوی جلو حرکت میداد.
به همین دلیل تحمل اقتصاد جهانی در برابر شوکهای نفتی احتمالاً بسیار بیشتر از چیزی است که برخی تصور میکنند.
مورد استثنایی ایالات متحده؛
بر اساس تحلیل استیون جن، اقتصاد ایالات متحده به طور خاص در برابر شوک نفتی کمتر آسیبپذیر است. به طوری که آمارها نشان میدهد:
- در دهه ۷۰، افزایش ۵۰ درصدی قیمت نفت، تولید ناخالص داخلی آمریکا را ۱ درصد کاهش میداد؛ اما امروزه این اثر به تنها ۰.۲ درصد رسیده است.
- تأثیر شوک نفتی بر تورم آمریکا نیز به یک چهارم میزان آن در پنج دهه قبل کاهش یافته است.
همچنین به نظر میرسد آمریکا نسبت به سایر مناطق جهان موقعیت بهتری دارد.
بر اساس برآوردهای اقتصادسنجی، آمریکا اکنون نصف اروپا یا آسیا به افزایش قیمتب نفت حساس است.
این فاصله در طول زمان افزایش یافته، زیرا آمریکا به لطف رونق نفت شیل، تا حد زیادی در سوختهای هیدروکربنی خودکفا شده است.
استیون جن در نهایت یادآوری میکند که:
البته این به این معنا نیست که قیمت بالای نفت هیچ اثری بر رشد اقتصادی، تورم یا قیمت داراییها ندارد. اگر قیمت نفت بسیار بالاتر برود - مثلاً به حدود ۲۰۰ دلار - احتمال دارد خطر رکود در آمریکا و جهان بر نگرانیهای تورمی غلبه کند، که منجر به کاهش قیمت سهام، تقویت دلار و کاهش بازده اوراق قرضه خواهد شد.