سوخت سبز از حاشیه به گزینه‌ جدی ایرلاین‌های اروپا رسید

به گزارش زومان به نقل از رویترز، جنگ اخیر در خاورمیانه و انسداد تنگه هرمز، مسیر گذار به سوخت‌های پاک در صنعت هوانوردی اروپا را وارد فاز تازه‌ای کرده است؛ فازی که در آن شوک به قیمت و امنیت عرضه سوخت جت فسیلی، ناخواسته سوخت جت سبز را از حاشیه بحث‌های اقلیمی به گزینه‌ای جدی در معادلات اقتصادی نزدیک‌تر کرده است.

خطوط هوایی اروپایی مانند IAG و ایرفرانس–کی‌ال‌ام از نظر حجم پرواز به خاورمیانه چندان وابسته نیستند و کاهش پروازها به این منطقه هنوز ضربه مستقیمی به شبکه پروازی آنها نزده است، اما مسئله اصلی جای دیگری است: تقریباً دو برابر شدن قیمت سوخت جت و احتمال کمبود آن تا زمانی که تنگه هرمز دوباره باز نشود.

در همین حال، همان بحرانی که قیمت سوخت‌های فسیلی را بالا برده، فاصله قیمتی میان سوخت جت پایدار (SAF) و سوخت متعارف را نیز به‌طور محسوسی کاهش داده و نشانه‌هایی از شکل‌گیری تعادلی تازه را پدید آورده است؛ هرچند بازار هنوز به «نقطه چرخش» نرسیده است.

کربن‌زدایی در هوانوردی به‌طور ساختاری از بسیاری بخش‌های دیگر دشوارتر است. استفاده از باتری‌های برقی در هواپیماهای بزرگ به دلیل وزن بالا فعلاً عملی نیست و هیدروژن مایع نیز به‌دلیل حجم زیاد و نیاز به ذخیره‌سازی فوق‌سرد، چالش‌های فنی و زیرساختی قابل‌توجهی دارد.

در چنین فضایی، سوخت جت پایدار (SAF) مزیت مهمی دارد: می‌تواند در موتورهای فعلی بدون تغییر عمده مورد استفاده قرار گیرد و تغییری که ایجاد می‌کند بیشتر مربوط به منبع تولید است تا ماهیت محصول نهایی.

به‌گفته انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی (یاتا)، استفاده از این سوخت می‌تواند تا ۸۰ درصد انتشار کربن در چرخه را کاهش دهد.

با این حال، دو گره اصلی همچنان «دسترسی» و «قیمت» است. یاتا تخمین زده که تولید سال گذشته این سوخت حدود ۱.۹ میلیون تن بوده؛ رقمی که حتی به یک درصد مصرف جهانی سوخت جت هم نمی‌رسد.

این حجم محدود، در کنار رقابت با دیگر صنایع زیست‌سوخت برای خوراک ورودی، هزینه تولید را بالا نگه داشته است. به همین دلیل، قبل از شوک اخیر قیمت، سوخت جت پایدار در اروپا تقریباً سه برابر سوخت جت معمولی قیمت داشت و این اختلاف، انگیزه اقتصادی استفاده گسترده از آن را از بین می‌برد.

سیاست‌گذار اروپایی برای شکستن همین بن‌بست، به ابزار الزام قانونی متوسل شده است. اتحادیه اروپا و بریتانیا مقرراتی تدوین کرده‌اند که تأمین‌کنندگان سوخت جت را ملزم می‌کند درصدی از سوخت خود را از سوخت پایدار تأمین کنند.

در نشست اخیر صنعت هوانوردی در بروکسل، مدیران شرکت‌های هواپیمایی اذعان کردند که احتمالاً برای پوشش اهداف کوتاه‌مدت، سوخت پایدار کافی در بازار خواهد بود، اما برای افق‌های میان‌مدت و بلندمدت نگران هستند؛ به‌ویژه وقتی شرکت‌هایی مانند شل برخی پروژه‌های بزرگ زیست‌سوختی خود را کنار گذاشته‌اند. از همین‌جا تنش دوم خود را نشان می‌دهد: هدف‌گذاری بلندپروازانه از یک سو و چشم‌انداز نامطمئن عرضه از سوی دیگر.

در کنار سوخت پایدار هوانوردی (SAF)، نوع پیشرفته‌تری به نام سوخت پایدار هوانوردی الکتریکی (E-SAF) مطرح است که با برق تجدیدپذیر، هیدروژن سبز و کربن جذب‌شده تولید می‌شود و می‌تواند بخشی از مشکل امنیت انرژی و کمبود خوراک را حل کند. اروپا از نظر انرژی‌های تجدیدپذیر ظرفیت مناسبی دارد، اما هزینه تولید این سوخت بسیار بالاست و طبق برآورد یاتا تا ۱۲ برابر سوخت جت معمولی می‌رسد؛ موضوعی که ایرلاین‌ها را از قراردادهای بلندمدت دور کرده است.

تا چند ماه پیش، سوخت جت سبز به‌دلیل گرانی و کمبود جذاب نبود، اما جنگ ایران و تنش در تنگه هرمز معادله را تغییر داد. حدود ۳۰ درصد سوخت جت اروپا از خلیج فارس تأمین می‌شود و اختلال عرضه، قیمت سوخت معمولی را از حدود ۸۰۰ دلار به بیش از ۱۵۰۰ دلار در هر تن رسانده است. در مقابل، قیمت سوخت پایدار حدود ۲۷۰۰ دلار بوده و فاصله قیمتی آن با سوخت سنتی از نزدیک سه برابر به کمتر از دو برابر کاهش یافته است.

با این حال، مشکل اصلی همچنان کمبود منابع اولیه تولید این سوخت است. اروپا در این زمینه خودکفا نیست و در سال ۲۰۲۴ حدود ۶۹ درصد منابع مورد نیاز خود را وارد کرده که ۳۸ درصد آن از چین بوده است. این وابستگی، ریسک تازه‌ای برای امنیت انرژی اروپا ایجاد می‌کند.

در چنین شرایطی توجه‌ها به سوخت پایدار هوانوردی الکتریکی بیشتر شده است؛ سوختی که هرچند گران است، اما می‌تواند وابستگی جغرافیایی را کاهش دهد. توسعه آن نیازمند سرمایه‌گذاری سنگین و قراردادهای بلندمدت است؛ جایی که دولت‌ها می‌توانند با یارانه، تضمین اعتباری و مدل‌هایی مانند مزایده دوطرفه، نقش حمایتی ایفا کنند.

در نهایت، تا زمانی که فاصله قیمت سوخت سبز با سوخت فسیلی بالا بماند، رشد گسترده آن دشوار است. اما هرچه ریسک‌های ژئوپلیتیکی و تهدید عرضه نفت بیشتر شود، این سوخت های پایدار از یک گزینه لوکس به یک راه‌حل جدی‌تر تبدیل می‌شوند.