چرا شوک نفتی تنگه هرمز تقاضا را کاهش نداد؟
به گزارش زومان به نقل از بلومبرگ، هنوز شوک نفتی ناشی از انسداد تنگه هرمز، تقاضا را زمینگیر نکرده است؛ زیرا کشورهای ثروتمند برای تأمین نیاز خود از ذخایر استراتژیک برداشت کردهاند و با قیمتهای بالاتر برای حفظ عرضه کنار آمدهاند. اما معاملهگران اکنون هشدار میدهند که یک تعدیل سخت در راه است.
معاملهگران میگویند هرچه بازگشایی این مسیر به تأخیر بیفتد، مصرف باید بیشتر پایین بیاید تا با عرضهای که دستکم ۱۰ درصد کاهش یافته تطبیق پیدا کند. تحقق این تعدیل در عمل به معنای کاهش خرید است؛ یا زیر فشار قیمتهای بالا، یا بهواسطه مداخلات دولتی برای مهار مصرف.
از دست رفتن یک میلیارد بشکه عرضه تقریباً قطعی شده است؛ رقمی بیش از دو برابر ذخایر اضطراری که دولتها اندکی پس از آغاز درگیری در پایان فوریه آزاد کردند. ذخایر اضطراری با سرعت در حال کاهشاند و فعلاً مانع رشد قیمت نفت شدهاند. اما با کشیده شدن این اختلال به هفته نهم، «تخریب تقاضا» که نخست در بخشهایی کمتر به چشم میآمد ــ مانند پتروشیمیهای آسیا ــ حالا آرامآرام به بازارهای مصرف روزمره در سراسر جهان سرایت میکند.
سعد رحیم، اقتصاددان ارشد شرکت ترافیگورا، در نشست جهانی کالای فایننشال تایمز در لوزان گفت:
تخریب تقاضا در نقاطی رخ میدهد که مراکز مرجع قیمتگذاری نیستند. این تعدیل از هماکنون آغاز شده، اما اگر ادامه پیدا کند، دامنهاش باید بزرگتر و بزرگتر شود. ما در یک نقطه چرخش حساس هستیم.
صنایع و بازارهایی که بیشترین وابستگی را داشتند — از جمله پتروشیمیها در آسیا و خاورمیانه و محمولههای گاز مایع (LPG) که سوخت حیاتی در هند است — بلافاصله پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه ضربه خوردند.
اکنون با تداوم بنبست میان دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا و طرفهای ایرانی، اثرات این وضعیت بهتدریج به سمت غرب حرکت کرده و به محصولاتی رسیده که در زندگی روزمره مصرفکنندگان نقش کلیدی دارند.
شرکتهای هواپیمایی اروپا و آمریکا هزاران پرواز را لغو کردهاند. همزمان تحلیلگران هشدار میدهند که با عبور قیمت بنزین در آمریکا از مرز ۴ دلار برای هر گالن، نشانههایی از ضعف در مصرف در حال ظاهر شدن است؛ موضوعی که میتواند به بازار دیزل نیز سرایت کند، سوختی حیاتی که از کامیونها گرفته تا تجهیزات ساختمانی را به حرکت درمیآورد.
به گفته آژانس بینالمللی انرژی که هماهنگی اقدامات اضطراری قدرتهای بزرگ برای مقابله با این شوک عرضه را برعهده دارد، تقاضای جهانی نفت در مسیر شدیدترین افت پنجساله خود در این ماه قرار دارد.
گروه بازرگانی گانور تخمین میزند این افت ماه آینده حتی به دو برابر برسد و به ۵ میلیون بشکه در روز — معادل ۵ درصد عرضه جهانی — صعود کند. این شرکت به همراه چند معاملهگر بزرگ دیگر از افزایش ریسک رکود اقتصادی میگوید.
برخی تحلیلگران و معاملهگران میگویند اثر واقعی اختلال در عرضه احتمالاً همین حالا به حدود ۴ میلیون بشکه در روز رسیده است.
نشانههای این فشار نیز کمکم در اقتصاد نمایان میشود. آلمان پیشبینی رشد اقتصادی خود را نصف کرده و صندوق بینالمللی پول نیز بهدلیل جنگ برآوردهای رشد جهانی را پایین آورده است.
در بدترین سناریوی بانک مرکزی اروپا نیز قیمت نفت برنت میتواند به ۱۴۵ دلار در هر بشکه برسد و رشد اقتصادی منطقه یورو را به نصف کاهش دهد. این در حالی است که برنت روز جمعه در حدود ۱۰۵ دلار بسته شده بود.
برآوردها نشان میدهد تقاضای جهانی تنها در این فصل با افت ۵.۳ میلیون بشکهای مواجه است و اگر اختلال هرمز به ۱۲ هفته برسد، قیمت «دیتِد برنت» ــ شاخص اصلی بازار نفت فیزیکی جهان ــ از رکورد ثبتشده در اوایل ماه گذشته عبور کرده و به ۱۵۴ دلار برای هر بشکه رسیده است.
کونیت کازوکوغلو، مدیر گذار انرژی در FGE، میگوید:
از آنجا که هنوز نشانهای از بحرانی آشکار در غرب دیده نمیشود، بسیاری تصور میکنند اوضاع چندان بد نیست و تنها پیامد ماجرا افزایش قیمت در پمپبنزینهاست. اما پدیده «تخریب تقاضا» دیر یا زود خود را نشان میدهد و بهصورت موجی در حال گسترش است: آسیا نخستین موج بود، آفریقا در موج بعدی قرار گرفته و اروپا نیز اکنون از کمبود برخی سوختها و فشار فزاینده قیمتها سخن میگوید.
در نهایت، در بازاری که تقاضا باید با عرضه کمتر همتراز شود، این قیمتها هستند که تنظیم نهایی را رقم میزنند.
در سناریوهای شدید که تنها قیمت، تعادل را برقرار میکند، FGE برآورد میکند نفت میتواند تا ۲۵۰ دلار در هر بشکه رشد کند.
چند تحلیلگر بهصورت خصوصی گفتهاند که عدم قطعیت شدید درباره آینده درگیری، مدلسازی تخریب تقاضا را تقریباً غیرممکن کرده است. اما بدون یک راهحل سریع، پیامدهای اقتصادی میتواند بسیار عمیق باشد.
فردریک لاسر، رئیس تحقیقات گانور، در نشست لوزان گفت: «اگر ظرف سه ماه بازگشایی رخ ندهد، مسئله به یک موضوع کلان تبدیل میشود و جهان در آستانه رکود قرار خواهد گرفت.» این شرکت حتی سناریوهای بدبینانهای با نفت ۲۰۰ و حتی ۳۰۰ دلاری را هم بررسی کرده است.
یکی از بخشهای بسیار حساس بازار، فرآوردههای موسوم به میانتقطیرهاست؛ گروهی از سوختها که دیزل نیز در آن قرار میگیرد. قیمت دیزل در اروپا ماه گذشته از مرز ۲۰۰ دلار عبور کرد؛ بالاترین سطح از سال ۲۰۲۲. در هند نیز شرکتهای حملونقل جادهای خود را برای سهمیهبندی سوخت و نخستین افزایش قابلتوجه قیمت دیزل در سالهای اخیر آماده میکنند.
هوانوردی نیز بهشدت آسیبپذیر است. شرکتهایی چون ایرنیوزیلند و خطوط هوایی ویتنام از نخستین خطوطی بودند که تعداد پروازهای خود را در برخی مسیرها کاهش دادند. اکنون دامنه اثرات در حال گسترش است: لوفتهانزا ۲۰ هزار پرواز کوتاهبرد را از برنامه تابستانی اروپا حذف کرده و KLM نیز بخشی از عملیاتش را محدود کرده است.
در آمریکا — که بهدلیل وفور انرژی داخلی تا حدی از بحران مصون مانده — یونایتد ایرلاینز برنامه رشد خود را حدود ۵ درصد تعدیل کرده و اکنون انتظار دارد ظرفیت پروازیاش در نیمه دوم ۲۰۲۶ فقط ۲ درصد بالاتر از سال گذشته باشد.
در هفتههای نخست پس از آغاز جنگ، کشورهای مصرفکننده برای خرید زمان وارد عمل شدند. اعضای آژانس بینالمللی انرژی، از جمله آمریکا، آلمان و ژاپن، از آزادسازی بیسابقه ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر راهبردی خود خبر دادند و چین نیز به برداشت از ذخایرش روی آورد. اما تکیه بر این ذخایر، سپر حفاظتی بازار جهانی را بهتدریج تضعیف کرده و سطح آسیبپذیری را افزایش میدهد.
راسل هاردی، مدیرعامل ویتول، در نشست لوزان گفت: «ما عرضه را قرض گرفتهایم، اما این کار نمیتواند برای همیشه ادامه یابد. کاهش اجباری تقاضا پیامدهای رکودی دارد.»