شیفت ترامپ از «خشم حماسی» به «خشم اقتصادی» | تاکتیک تازه واشنگتن چیست؟

به گزارش وال‌استریت‌ژورنال، محاصره دریایی فزاینده ایالات متحده علیه ایران با هدف وارد کردن فشار اقتصادی شدید طراحی شده که تهران ناچار شود به‌سرعت خواسته‌های واشنگتن را برای بازگشایی تنگه هرمز و کنار گذاشتن برنامه هسته‌ای‌اش بپذیرد. گویی ترامپ شرط بسته فشار اقتصادی سرانجام ایران را وادار می‌کند تنگه را باز کند.

این گزارش مدعی‌ست که با توقف عملی صادرات نفت خام از بنادر ایران، بخش بزرگی از درآمدهای نفتی کشور از دست خواهد رفت. همچنین ممکن است ایران ظرف چند هفته، به‌دلیل کمبود فضای ذخیره‌سازی، ناچار به بستن چاه‌های نفت شود؛ سناریویی پرهزینه و آسیب‌زا که می‌تواند تولید را برای سال‌ها مختل کند.

مقام‌های آمریکایی روز پنج‌شنبه گفتند این محاصره که در ابتدا بر کشتی‌های در حال رفت‌وآمد به بنادر ایران متمرکز بود، اکنون به همه کشتی‌های موسوم به «ناوگان سایه» که در خدمت صادرات نفت ایران هستند گسترش می‌یابد.

گسترش دامنه عملیات رهگیری آمریکا ظاهراً با هدف تسریع اثرگذاری بر ایران انجام شده، در حالی که فشارها بر ترامپ برای کاهش تنش‌ها افزایش یافته و میانجی‌ها تلاش می‌کنند دو طرف را به میز مذاکره بازگردانند.

فراتر از تأثیرات بر نفت، محاصره گسترده‌تر می‌تواند ایالات متحده را قادر سازد تا کشتی‌هایی را که حامل مواد تامین کننده نیازهای اقتصادی ایران یا حتی نیازهای نظامی‌اش را توقیف کند.

اطلاعات دقیق درباره ظرفیت تأسیسات نفتی ایران شفاف نیست و برخی تحلیلگران معتقدند ایران ممکن است انعطاف بیشتری داشته باشد.

واکنش ایران به این محاصره تاکنون نسبتاً محدود بوده است. ممکن است تهران تصور کند می‌تواند فشار یک توقف طولانی‌مدت صادرات نفت را تحمل کند؛ همان‌طور که حملات نظامی و ترور رهبران ارشد خود را تاب آورد.

گزینه‌های ایران شامل این موارد است:

• ازسرگیری درگیری‌ها
• عملی کردن تهدیدها با استفاده از نیروهای متحد در یمن برای مسدود کردن تنگه باب‌المندب در دریای سرخ که مسیر مهمی برای عبور میلیون‌ها بشکه نفت عربستان است
• ایجاد رویارویی مستقیم با عبور دادن نفتکش‌ها از تنگه هرمز

در چارچوب آنچه دولت آمریکا «خشم اقتصادی» می‌نامد—اشاره‌ای به عملیات گسترده‌تر «خشم حماسی»—وزارت خزانه‌داری اعلام کرد معافیت کوتاه‌مدت فروش نفت ایران را که قرار بود یکشنبه منقضی شود، تمدید نخواهد کرد.

مانند یک ساعت در حال شمارش معکوس، امید دولت آمریکا این است که هرچه محاصره طولانی‌تر شود، فشار بر صنعت نفت ایران بیشتر گردد.

ریچارد برونز، تحلیلگر حوزه انرژی، گفت: «هدف این محاصره خنثی کردن اهرم فشار ایران بر تنگه هرمز و افزایش فشار اقتصادی برای وادار کردن تهران به توافق است.»

گریگوری برو، تحلیلگر ارشد، گفت:

«ایران یک حاشیه امن دارد.»

تولید نفت ایران نیز انعطاف‌پذیر نشان داده است. صادرات در ماه مارس حدود ۱.۸۷ میلیون بشکه در روز بوده؛ تقریباً مشابه سال گذشته.

این وضعیت به تهران امکان داده از افزایش قیمت جهانی نفت در زمان جنگ سود قابل توجهی ببرد. کاهش فشار تحریم‌ها نیز این سود را بیشتر کرده است. در حالی که پیش از جنگ نفت ایران با تخفیف زیاد نسبت به شاخص برنت فروخته می‌شد، در هفته‌های اخیر برخی محموله‌ها حتی با قیمت بالاتر معامله شده‌اند.

اکنون، ظرفیت ذخیره‌سازی نفت در خشکی ایران— یعنی حدود ۱۲۰ میلیون بشکه— به نیمه رسیده و با نرخ فعلی صادرات، این ظرفیت در کمتر از سه هفته پر خواهد شد.

در چنین شرایطی، ایران ناچار به بستن چاه‌های فعال خواهد شد—اقدامی که خطر آسیب دائمی به زیرساخت‌ها را به همراه دارد.

توقف جریان تحت فشار در مخازن نفتی قدیمی می‌تواند تعادل زیرزمینی را بر هم بزند و باعث ورود آب به چاه‌ها و مسدود شدن منافذ سنگی شود. برخی چاه‌ها ممکن است هرگز به ظرفیت قبلی بازنگردند یا از نظر اقتصادی دیگر صرفه نداشته باشند.

با این حال، ایران بارها نشان داده در شرایط تحریم شدید هم قادر به تولید و فروش نفت است. سال گذشته، با وجود تحریم‌ها و بحران ارزی، بیشترین میزان فروش نفت خود از سال ۲۰۱۸ را ثبت کرد.

برای دور زدن تحریم‌ها، ایران به‌طور گسترده به «ناوگان سایه» متکی بوده؛ شبکه‌ای پنهانی از نفتکش‌ها. چین نیز خریدار اصلی نفت ایران است، جایی که پالایشگاه‌های مستقل این محموله‌ها را—اغلب با تخفیف—خریداری می‌کنند.

با این حال، اگر محاصره ادامه یابد، احتمالاً ظرفیت ذخیره‌سازی به‌سرعت پر خواهد شد.