آسیا در تنگنای انرژی؛ چرخش ناگزیر به نفت روسیه
در حالی که بازار جهانی انرژی زیر سایه جنگ ایران و اختلال در مسیرهای حیاتی نفتی قرار گرفته، گزارش تازهای از فایننشال تایمز نشان میدهد کشورهای آسیایی بیش از هر زمان دیگری در حال تغییر مسیر تأمین انرژی خود هستند؛ تغییری که مقصد آن مسکو است.
بر اساس این گزارش، پس از آنکه آمریکا در ماه گذشته معافیتی موقت برای تحریمهای نفت روسیه صادر کرد، مجموعهای از اقتصادهای آسیایی که به واردات انرژی وابستهاند، وارد مذاکرات یا قراردادهای خرید نفت از روسیه شدهاند. این چرخش در شرایطی رخ میدهد که اختلال در عرضه نفت خاورمیانه — بهویژه پس از محدود شدن عبور نفت از تنگه هرمز — فشار سنگینی بر بازارهای منطقه وارد کرده است.
اقتصادهای آسیایی از جمله آسیبپذیرترین بازیگران در برابر این شوک انرژی محسوب میشوند. بسیاری از این کشورها بخش عمده نفت و گاز مورد نیاز خود را از خاورمیانه تأمین میکنند و اکنون با کاهش عرضه، ناچار به بازتعریف منابع تأمین خود شدهاند.
در این میان، کشورهایی مانند فیلیپین و کره جنوبی نخستین محمولههای نفت و محصولات پتروشیمی روسیه را دریافت کردهاند. همزمان، ویتنام و سریلانکا وارد گفتوگو با شرکتهای انرژی روسی شدهاند و تایلند و اندونزی نیز بهطور رسمی از آمادگی خود برای خرید نفت روسیه خبر دادهاند.
یک تحلیلگر بازار نفت در سنگاپور در گفتوگو با فایننشال تایمز این وضعیت را «ناگزیر» توصیف میکند: کشورها در شرایط اضطراری به دنبال هر منبع قابل دسترس هستند و روسیه عملاً به گزینهای بدون جایگزین تبدیل شده است.
فشارهای ناشی از این بحران تنها به تغییر مسیر واردات محدود نشده است. دولتهای منطقه برای مدیریت کمبود انرژی، اقداماتی مانند کاهش مصرف، اجرای هفته کاری کوتاهتر، توسعه دورکاری و افزایش یارانه سوخت را در دستور کار قرار دادهاند.
در همین حال، قیمت نفت نیز واکنشی کمسابقه نشان داده است. نفت برنت در ماه مارس رشدی ۶۳ درصدی را تجربه کرد و به بیش از ۱۱۸ دلار در هر بشکه رسید؛ سطحی که نسبت به پیش از آغاز جنگ جهشی چشمگیر محسوب میشود.
همزمان با این تحولات، برخی کشورها برای جبران کمبود گاز طبیعی به سمت مصرف بیشتر زغالسنگ حرکت کردهاند؛ روندی که میتواند پیامدهای زیستمحیطی و صنعتی قابل توجهی به همراه داشته باشد.
در سطحی کلانتر، دادهها نشان میدهد چین و هند همچنان بزرگترین خریداران نفت روسیه باقی ماندهاند و حدود ۸۵ درصد صادرات نفت این کشور را جذب میکنند. اما نکته مهم، ورود بازیگران جدید آسیایی به این بازار است؛ روندی که میتواند ساختار تجارت انرژی را در کوتاهمدت تغییر دهد.
هند در واکنش به نرمتر شدن موضع واشنگتن، واردات نفت روسیه را بهطور قابل توجهی افزایش داده و حتی حاضر شده برای برخی محمولهها قیمتی بالاتر از نرخهای رایج پرداخت کند؛ نشانهای از رقابت فزاینده برای دسترسی به منابع جایگزین.
در نهایت، آنچه از دل این تحولات برمیآید، صرفاً یک تغییر مقطعی در مسیر تجارت نفت نیست. شوک انرژی ناشی از جنگ ایران، زنجیره تأمین جهانی را تحت فشار قرار داده و نشان داده است که در شرایط بحران، ملاحظات ژئوپلیتیک میتوانند بهسرعت قواعد بازار را بازنویسی کنند.