شبکه برق ایران تاب‌آور است؟ بررسی محتمل‌ترین سناریوها

پاسخ کوتاه این است: شبکه برق یک شبکه به هم پیوسته با میزان رزرو قابل ملاحظه در تولید و شبکه انتقال است.

به گزارش زومان، حمله موشکی به یک نیروگاه و تخریب بخش اصلی آن قطعاً اتفاق جدی و خسارت‌زاست، اما به گفته کارشناسان معمولاً باعث قطعی طولانی مدت برق در کشور نمی‌شود.

شبکه برق یک سیستم به‌هم‌پیوسته (interconbected) است؛ یعنی همه نیروگاه‌ها انرژی برق را به یک شبکه بهم پیوسته می‌ریزند و همه شهرها هم از آن شبکه تغذیه می‌شوند، اصطلاح استخر توان یا power pool ناظر به این نوع شبکه‌ها است. یک مهندس صنعت برق در این باره می‌گوید:

در واقع هر شهر فقط به یک نیروگاه وصل نیست و برق از مسیرهای مختلف می‌تواند به مصرف‌کننده برسد

شبکه‌ برق را به عنوان یک شبکه‌ پیچیده‌ جاده‌ای در نظر بگیرید. اگر یک جاده بسته شود، کل سیستم فلج نمی‌شود؛ بلکه ترافیک از مسیرهای دیگر هدایت می‌شود. به‌همین ترتیب، اگر بخشی از مدار برق خارج شود، سایر نیروگاه‌ها و شبکه انتقال تا حدی کمبود را جبران می‌کنند و برق از مسیرهای دیگر به مصرف‌کننده‌‌ها منتقل می‌شود.

علاوه بر این، همیشه ظرفیت ذخیره نیز در شبکه وجود دارد؛ به‌ویژه در زمان غیرپیک مانند فصل بهار و پاییز. سیستم‌های حفاظتی هم به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که شبکه را به‌صورت خودکار برای کاهش حداکثری خاموشی مدیریت می‌کنند. کارشناسان در این باره می‌گویند:

در صورتی که تعداد نیروگاه‌های مورد هدف کم باشد در شرایط غیرپیک مشکل عمده‌ای در تامین برق بوجود نمی‌آید، ولی مسئله اصلی تخریب زیرساختی است که اگر بخصوص مربوط به توربو ژنراتور و power block باشد می‌تواند جدا از خسارت قابل توجه، تعمیر و بازسازی را بسیار طولانی و حتی تا دو سال هم زمانبر کند.

مزیت فصلی یکی از مهم‌ترین عوامل تاب‌آوری شبکه است. در زمان غیرپیک مانند بهار و پاییز بار شبکه نسبت به اوج بار، حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد پایین‌تر بوده و در نتیجه نسبت به خروج نیروگاه‌ها از مدار، مقاوم‌تر خواهد بود. در شرایط فعلی و تا یک ماه آینده حتی اگر حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد نیروگاه‌ها هم دچار اختلال شوند، باز هم می‌توان شبکه را مدیریت کرد.

علاوه بر این بواسطه وجود مراکز دسپاچینگ و کنترل شبکه بصورت سلسله مراتبی و ریداندانت، شبکه برق ایران از نظر مدیریت‌پذیری وضعیت مناسبی دارد.

همچنین، قطع سیستم‌های دیسپاچینگ ملی از اتصال به شبکه‌های اینترنتی، آن‌ها را در برابر حملات سایبری ایمن نگه می‌دارد (مگر اینکه از طریق عوامل انسانی چنین حملاتی انجام شود).

این را هم باید اضافه کرد که شبکه‌های توزیع بخصوص در شهرهای بزرگ با سیستم‌های سویچینگ و کلیدزنی مدرن مجهز هستند. تقریبا امکان اختلال در شبکه توزیع حتی در بمباران‌های سنگین هم وجود ندارد و به سرعت شبکه بازیابی می‌شود.

مراکز حساس و حیاتی کشور خک به برق اضطراری مجهز هستند و برای شرایط اضطرار، قابل مدیریت هستند. البته تامین سوخت آنها اهمیت دارد.

نیروگاه‌های آبی، تولیدات پراکنده، دیزل‌ها و منابع خورشیدی نیز می‌توانند در بدترین وضعیت حدود ۳۰ درصد از مصرف کشور را تامین کنند.

به گفته کارشناسان صنعت برق، شبکه دارای رزرو مناسبی است. اگر شبکه مورد حمله باشد، تا ۵ پست فشارقوی می‌توان بار شبکه را در کوتاه‌ترین زمان بازیابی کرد. البته برخی پست‌ها دارای حساسیت بالاست که از آنها باید حفاظت کرد.

همچنین در بدترین حالت هم شبکه شرق کشور ایمن‌تر است و به نظر می‌رسد آسیب‌پذیری کمتری در حملات دارد.

با این توضیحات ۵ سناریو قابل تصور است.

۱- ضربه محدود(در حد ۲۰ درصد ظرفیت تولید که در شرایط غیرپیک معادل خارج شدن تقریبا سه نیروگاه بزرگ مانند دماوند، شهید رجایی و پرند است): در این شرایط با اعمال خاموشی یکی دو ساعته گردشی در کشور، می‌توان شبکه را مدیریت کرد‌.

۲-حمله محدود به شبکه انتقال(در حد چند خط فشارقوی و نیز پست‌های فشارقوی): می‌توان در عرض حداکثر چند روز کل خاموشی را مدیریت کرد. در این چند روز هم خاموشی منتطقه‌ای خواهد بود و البته گردشی.

۳- افزایش تعداد نیروگاه‌ها و شبکه‌های تحت حمله: هرچقدر تعداد نیروگاه‌ها و شبکه تحت حمله افزایش یابد، شبکه با خاموشی‌های طولانی‌مدت در طول روز مواجه خواهد شد. تا حدود حمله به ۳۰ تا ۴۰ درصد شبکه، می‌توان بهم پیوستگی شبکه را تقریبا حفظ کرد.

۴- فروپاشی شبکه: در صورتیکه خروج و صدمه به تولید بیش از ۴۰ درصد باشد یا پست‌های بیشتری تخریب شود، شبکه دچار فروپاشی شده و عملا یکپارچگی خود را از دست خواهد داد. طبعا در این شرایط، فقط بصورت منطقه‌ای و محدود می‌توان برق را تامین کرد.

۵- قطع گاز نیروگاه‌ها: قطع گاز نیروگاه‌ها هم بدون صدمه به نیروگاه‌ها، می‌تواند اثر مشابه حالت چهارم را ایجاد کند.