عراق و ترکیه هرمز را دور زدند؛ اما ترمز نفت کشیده نشد

به گزارش زومان، امروز بازار جهانی نفت روزی پرنوسان را تجربه کرد؛ به‌طوری که قیمت‌ها در ساعات ابتدایی معاملات تحت تأثیر خبر از سرگیری صادرات نفت عراق از مسیر ترکیه کاهش یافت، اما در ادامه روز بار دیگر در مسیر صعودی قرار گرفت و بهای نفت برنت تا بیش از ۱۰۸ دلار در هر بشکه افزایش یافت.

براساس آنچه گاردین گزارش داده است، صبح امروز انتشار خبر توافق بغداد با آنکارا و اقلیم کردستان برای انتقال نفت میادین کرکوک از طریق خط لوله به بندر جیهان ترکیه بخشی از نگرانی‌ها درباره اختلال در عرضه نفت را کاهش داد. این توافق امکان صادرات نفت عراق از مسیری جایگزین برای تنگه هرمز را فراهم می‌کند؛ گذرگاهی راهبردی که با تشدید درگیری‌ها در منطقه، عبور نفتکش‌ها از آن با کندی و اختلال مواجه شده است.

مسرور بارزانی نخست‌وزیر اقلیم کردستان عراق نیز در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس درباره این توافق نوشت:

با توجه به شرایط دشوار کنونی کشور و مسئولیتی که همه برای عبور از این مقطع بر عهده داریم، تصمیم گرفتیم هرچه سریع‌تر اجازه دهیم نفت از طریق خط لوله اقلیم کردستان جریان یابد.

- مسرور بارزانی، نخست‌وزیر اقلیم کردستان عراق

اهمیت این توافق از نگاه بازار در آن است که نشان می‌دهد مسیرهای دیگری نیز برای خروج نفت خاورمیانه وجود دارد و همه صادرات به تنگه هرمز وابسته نیست. بازار نفت در واکنش اولیه به این خبر با کاهش قیمت‌ها مواجه شد؛ به‌طوری که بهای نفت برنت با افت ۱.۵۵ درصدی به حدود ۱۰۱ دلار در هر بشکه رسید و نفت خام آمریکا نیز با کاهش نزدیک به ۳ درصدی در سطح ۹۳ دلار معامله شد.

با این حال، تحلیلگران هشدار می‌دهند این مسیر جایگزین تنها می‌تواند بخشی از نگرانی‌های عرضه را برطرف کند؛ چراکه به گزارش بلومبرگ، تولید نفت عراق اکنون حدود ۱.۴ میلیون بشکه در روز برآورد می‌شود، رقمی که تنها نزدیک به یک‌سوم سطح تولید این کشور پیش از جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران است.

اما خبر توافق عراق و ترکیه نتوانست برای مدت طولانی آرامش را به بازار بازگرداند و در ادامه روز روند بازار تغییر کرد و قیمت‌ها دوباره افزایش یافت. گزارش‌ نشریه بارونز نشان می‌دهد که بهای نفت برنت در معاملات بعد از ظهر با رشد قابل توجهی همراه شد و در مقاطعی به بیش از ۱۰۸ دلار در هر بشکه رسید.

این بار، دلیل اصلی افزایش قیمت‌ها تداوم نگرانی‌ها درباره امنیت مسیرهای اصلی انتقال انرژی در منطقه بود. تنگه هرمز که روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از آن عبور می‌کند، همچنان یکی از مهم‌ترین نقاط حساس بازار انرژی محسوب می‌شود و هرگونه اختلال در این مسیر می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای برای عرضه جهانی نفت داشته باشد.

در کنار این عوامل، برخی گزارش‌ها افزایش ریسک‌های امنیتی در مسیرهای کشتیرانی را عامل دیگری در رشد قیمت‌ها دانستند. تحلیلگران هشدار می‌دهند احتمال حملات حوثی‌های یمن به کشتی‌های تجاری در دریای سرخ می‌تواند فشار تازه‌ای بر بازار انرژی وارد کرده و هزینه حمل‌ونقل نفت را افزایش دهد.

در همین حال، برخی منابع نیز رشد عصرگاهی قیمت نفت را به حمله امروز به تأسیسات پارس جنوبی در ایران نسبت می‌دهند.

با وجود تلاش برخی کشورهای منطقه برای استفاده از مسیرهای جایگزین صادرات انرژی، بازار نفت همچنان به شدت به تحولات ژئوپلیتیک حساس است و هر خبر تازه از درگیری‌ها یا اختلال در زیرساخت‌های انرژی می‌تواند موج تازه‌ای از نوسان در قیمت‌ها ایجاد کند.

کارشناسان می‌گویند محدودیت در عرضه نفت، زنجیره‌های تأمین جهانی را تحت فشار قرار داده و افزایش شدید قیمت انرژی می‌تواند موج تازه‌ای از فشارهای تورمی را در اقتصاد جهانی ایجاد و رشد اقتصادی را تهدید کند. مؤسسه رتبه‌بندی فیچ در سناریوی پایه خود رشد ۲.۶ درصدی اقتصاد جهانی در سال جاری را پیش‌بینی کرده است، مشروط بر آنکه قیمت نفت در سطوح بالا تثبیت نشود.

برایان کولتون اقتصاددان ارشد فیچ در گفت‌وگو با آناتولی می‌گوید اگر قیمت‌های بالای نفت و محدودیت عرضه برای مدت طولانی ادامه یابد، تورم می‌تواند به‌طور قابل توجهی افزایش یافته و رشد اقتصادی کاهش یابد.

فرض بر این است که افزایش قیمت نفت موقتی باشد؛ اما اگر قیمت‌ها در همین سطوح باقی بماند، رشد تولید ناخالص داخلی جهانی تا پایان سه‌ماهه چهارم می‌تواند ۰.۵ واحد درصد کاهش یابد؛ موضوعی که به معنای وارد شدن شوک ۵۰۰ میلیارد دلاری به اقتصاد جهان خواهد بود.

- برایان کولتون، اقتصاددان ارشد فیچ

با این حال برخی تحلیلگران معتقدند در صورت بازگشایی تنگه هرمز، قیمت‌ها می‌تواند به سرعت کاهش یابد، زیرا پیش از آغاز درگیری‌ها بازار نفت با مازاد عرضه روبه‌رو بود.

کارشناسان همچنین تأکید می‌کنند کشورهای حاشیه خلیج فارس علاوه بر انرژی، تأمین‌کننده مهم مواد اولیه صنایع غذایی، شیمیایی و بسیاری از بخش‌های تولیدی جهان هستند و به همین دلیل تنش‌های منطقه‌ای می‌تواند طیف وسیعی از بازارهای کالایی را تحت تأثیر قرار دهد.

در همین حال مؤسسه ING نیز در گزارشی اعلام کرده بازارهای انرژی همچنان احتمال تداوم اختلال در جریان نفت و گاز از تنگه هرمز را در نظر دارند و نشانه روشنی از کاهش تنش‌ها یا از سرگیری کامل صادرات نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) از این گذرگاه حیاتی دیده نمی‌شود.

پیامدهای این بحران برای اقتصاد کشورهای منطقه نیز قابل توجه است. برای نمونه، قطر در صورت توقف یک‌ماهه صادرات گاز طبیعی مایع ممکن است دست‌کم ۴ میلیارد دلار زیان متحمل شود. در عراق نیز که حدود ۹۰ درصد درآمد بودجه از صادرات نفت تأمین می‌شود، ادامه اختلال در صادرات می‌تواند فشار شدیدی بر منابع مالی دولت وارد کند.

در مجموع، نوسان شدید قیمت نفت در بازار جهانی نشان می‌دهد که هرچند برخی مسیرهای جایگزین برای صادرات انرژی می‌توانند بخشی از نگرانی‌ها را کاهش دهند، اما بازار همچنان به‌شدت تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیک و امنیت مسیرهای حیاتی انتقال انرژی در خاورمیانه قرار دارد.