ایران ماشه تنگه هرمز را می‌کشد؟ فهرست بلومبرگ از گزینه‌های تهران برای فلج کردن شاهراه نفتی

تهران هشدار داده است اگر فشارهای بین‌المللی از حد بگذرد، پاسخی «بی‌سابقه» در راه خواهد بود. در میان تمام گزینه‌های روی میز، یک نام بیش از همه بازارهای جهانی را نگران می‌کند: بستن تنگه هرمز. این تهدید که بارها به عنوان گزینه در دست ایران مطرح بوده، امروز جدی‌تر از همیشه به نظر می‌رسد.

به گزارش زومان، بلومبرگ می‌گوید تلاش برای مسدود کردن یا عملاً بستن تنگه هرمز احتمالا یکی از گزینه‌های تلافی‌جویانه ایران است که اعلام کرده اگر ترامپ تهدید خود را برای حمله عملی کند، «به شکلی بی‌سابقه از خود دفاع و پاسخ خواهد داد».

ایده‌ی بستن این آبراه باریک، که در ورودی خلیج فارس قرار دارد، یک بلوف ساده نیست. اینجا نقطه‌ای است که حدود یک‌چهارم کل تجارت دریایی نفت جهان از آن عبور می‌کند. قطع این شریان حیاتی به معنای توقف جریان نفت و گاز از خاورمیانه به سمت چین، اروپا، آمریکا و دیگر غول‌های مصرف‌کننده انرژی است. نتیجه؟ یک جهش قیمتی ویرانگر و هرج‌ومرج در اقتصاد جهانی.

تنگه هرمز که ایران در شمال آن قرار دارد و امارات و عمان در جنوبش، چیزی فراتر از یک مسیر دریایی است؛ به عبارتی، یکی از حیاتی‌ترین گذرگاه‌های تجارت نفت در جهان است، زیرا بیشتر صادرکنندگان خلیج فارس مسیر دریایی جایگزین ندارند.

این تنگه خلیج فارس را به اقیانوس هند متصل می‌کند و برای بزرگ‌ترین صادرکنندگان نفت خلیج فارس، از جمله عربستان سعودی، عراق، کویت و امارات، تقریباً تنها راه رسیدن به بازارهای جهانی است.

اعداد خود گویای همه‌چیز هستند. در سال گذشته میلادی، روزانه حدود ۱۶.۷ میلیون بشکه نفت خام و میعانات از این گذرگاه عبور کرد. این آبراه برای بازار گاز طبیعی مایع (LNG) نیز نقشی مرگ و زندگی دارد؛ نزدیک به یک‌پنجم کل عرضه جهانی LNG، عمدتاً از قطر، از همین مسیر به دست مصرف‌کنندگان می‌رسد.

با وجود طول ۱۶۱ کیلومتری، تنگه هرمز در باریک‌ترین نقطه تنها ۳۴ کیلومتر عرض دارد و مسیرهای کشتیرانی آن از ۳ کیلومتر فراتر نمی‌روند. همین ویژگی، کشتی‌های غول‌پیکر را به اهدافی آسیب‌پذیر در برابر مین‌های دریایی، حملات موشکی ساحلی یا قایق‌های تندرو تبدیل می‌کند.

در گزارش بلومبرگ به کنوانسیون حقوق دریاهای سازمان ملل اشاره شده که بر اساس آن کشورها تا ۱۲ مایل دریایی از ساحل خود حق حاکمیت دارند. این فاصله حتی از باریک‌ترین نقطه تنگه هرمز کمتر است. بر اساس این کنوانسیون کشورها باید عبور بی‌ضرر کشتی‌های خارجی را در این آب‌ها اجازه دهند و نباید عبور از تنگه‌های بین‌المللی را مختل کنند.

ایران هم این معاهده را در سال ۱۹۸۲ امضا کرده اما نکته مهم این است که پارلمان آن را تصویب نکرده است.

بلومبرگ می‌گوید که بستن کامل تنگه هرمز با یک محاصره دریایی کلاسیک، اقدامی است که به احتمال قریب به یقین با واکنش نظامی شدید ناوگان‌های غربی، به‌ویژه آمریکا، روبرو خواهد شد. ایران نیز هرگز این تهدید را به طور کامل عملی نکرده است. اما تهران برای ایجاد اختلال، نیازی به خروج ناوهایش از بندر ندارد.

گزینه‌های ایران برای فلج کردن این مسیر متعدد و کارآمد هستند:

• اختلال برای کشتی‌ها با قایق‌های تندرو
• حمله به نفتکش‌ها با موشک‌های کروز و پهپادهای انتحاری
• کاشت مین‌های دریایی در مسیرهای کشتیرانی
• ایجاد اختلال در سیگنال GPS برای گمراه کردن کشتی‌ها

این تاکتیک‌ها، حتی اگر به توقف کامل منجر نشوند، عبور و مرور را آنقدر خطرناک می‌کنند که شرکت‌های بیمه از پوشش کشتی‌ها سر باز زنند و عملاً رفت‌وآمد را متوقف کنند.

بدترین سناریو برای بازار انرژی چیست؟ بسته شدن کامل تنگه حتی برای چند روز.

وابستگی به این تنگه برای همه یکسان نیست. عربستان سعودی و امارات با خطوط لوله جایگزین که نفت را به دریای سرخ منتقل می‌کنند، تا حدی گزینه‌های دیگری دارند. اما کشورهایی مانند عراق، کویت، قطر و بحرین تقریباً هیچ مسیر جایگزینی ندارند و با بسته شدن تنگه، صادراتشان به صفر نزدیک می‌شود.

خود ایران نیز برای صادرات نفتش کاملاً به این مسیر وابسته است. داده‌های ردیابی کشتی‌ها نشان می‌دهد تهران در سال گذشته میلادی بیش از هر زمان دیگری از سال ۲۰۱۸ به بعد، نفت خود را از این مسیر صادر کرده است. هرگونه تنش در این منطقه، پیش از همه گریبان‌گیر خود کشورهای منطقه خواهد شد.