خرید نفت چین از ایران به حدود یکچهاردهم نقطه اوج خود در سال جاری میلادی رسیده است؛ پالایشگاههای چینی به سراغ نفت عراق رفتهاند.
به گزارش زومان، پالایشگاههای کوچک چین تا چند ماه پیش نفت ایران را با تخفیف ۱۰ تا ۱۱ دلاری نسبت به نفت برنت خریداری میکردند. حالا همین پالایشگاهها برای خرید نفت جایگزین، ناچارند بین ۶ تا ۲۰ دلار بیشتر از قیمت برنت بپردازند.
گزارش تازه رویترز در روز پنجشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۵ نشان میدهد محاصره نفتی آمریکا علیه ایران، یکی از مهمترین مسیرهای تأمین نفت چین را مختل کرده است. با این حال، تحلیلگران انتظار ندارند قطع دسترسی به نفت ایران به تعطیلی گسترده پالایشگاههای کوچک چین منجر شود.
از روزانه ۱.۸ میلیون بشکه تا ۱۳۰ هزار بشکه
نمودار منتشرشده از سوی رویترز نشان میدهد واردات نفت ایران به چین که در ماههایی از سال ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ از مرز ۱.۸ میلیون بشکه در روز عبور کرده بود، در آخرین نقطه ثبتشده به حدود ۱۳۰ هزار بشکه رسیده است.
مقایسه این رقم با اوج خرید نفت ایران در سال ۲۰۲۶، از کاهش حدود ۹۳ درصدی حکایت دارد. به عبارت دیگر، از هر ۱۴ بشکه نفتی که چین در نقطه اوج خرید خود از ایران وارد میکرد، اکنون تقریباً یک بشکه باقی مانده است.
اهمیت این کاهش زمانی روشنتر میشود که بدانیم بر اساس دادههای شرکت کپلر، ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۳.۶ درصد از کل نفت وارداتی چین را تأمین میکرد.
محاصره دریایی آمریکا که از ژوئیه آغاز شد، بهتدریج روزانه بیش از یک میلیون بشکه نفت ارزان ایران را از دسترس پالایشگاههای چینی خارج کرده است.
عراق چگونه جای خالی نفت ایران را پر میکند؟
پالایشگاههای مستقل چین از سپتامبر تاکنون بین ۳۰ تا ۴۰ میلیون بشکه نفت عراق خریداری کردهاند. محمولههایی از قطر، برزیل، آنگولا، کنگو، کلمبیا و کانادا نیز برای تحویل در فاصله اکتبر تا ژانویه خریداری شدهاند.
در میان این کشورها، عراق موقعیت بهتری دارد. نفت بصره که در ماههای گذشته با قیمتی بین ۱۰ تا ۱۳ دلار بالاتر از نفت برنت به پالایشگاههای چینی فروخته میشد، اخیراً با کاهش هزینه حملونقل، به حدود ۶ دلار بالاتر از برنت رسیده است.
در مقابل، نفت روسیه از نوع اسپو که به دلیل فاصله جغرافیایی کمتر، از گزینههای محبوب پالایشگاههای چینی محسوب میشود، اخیراً حدود ۲۲ دلار بالاتر از برنت قیمتگذاری شده است.
صورتحساب حذف نفت ایران برای چین
پالایشگاههای کوچک و مستقل که نزدیک به ۳۰ درصد صنعت پالایش نفت چین را تشکیل میدهند، برخلاف پالایشگاههای دولتی امکان صادرات سوخت ندارند. قیمت سوخت در بازار داخلی چین نیز تحت کنترل دولت است. بنابراین نمیتوانند تمام افزایش هزینه خرید نفت را به مصرفکنندگان منتقل کنند.
نمودار حاشیه سود پالایشگاههای کوچک استان شاندونگ نشان میدهد که محاسبه درصد سود فروش این واحدها در برخی ماههای سال ۲۰۲۱ و ۲۰۲۳، به ازای هر تن نفت بیش از هزار یوان بود. در مه امسال اما زیان آنها به حدود ۸۰۰ یوان در هر تن رسید.
اگرچه در ماههای بعد وضعیت سودآوری بهبود یافت، ورود محمولههای گرانقیمت خریداریشده در ماههای گذشته، بار دیگر پالایشگاهها را تحت فشار قرار داده است. یکی از منابع رویترز، متوسط زیان پالایشگاهها در نوامبر را بین سه تا چهار دلار به ازای هر بشکه برآورد کرده است.
پالایشگاههای چینی بدون نفت ایران دوام میآورند؟
دوره زمانی | درصد استفاده از ظرفیت پالایشگاههای کوچک شاندونگ |
|---|---|
سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ | ۶۵ تا ۷۵ درصد |
سهماهه دوم ۲۰۲۶ | کمتر از ۵۰ درصد |
هفته منتهی به ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ | ۵۴.۷ درصد |
با وجود کاهش شدید خرید نفت ایران، ظرفیت فعال پالایشگاههای کوچک چین نسبت به دوران اوج بحران جنگ اندکی افزایش یافته است.
تحلیلگران مؤسسه انرژی اسپکتس پیشبینی میکنند این پالایشگاهها با استفاده از نفت کشورهای دیگر و سهمیههای وارداتی خود بتوانند تا پایان سال میلادی با حدود نیمی از ظرفیتشان به فعالیت ادامه دهند.
خرید نفت کشورهای غیرتحریمی یک مزیت دیگر نیز برای پالایشگاههای چینی دارد؛ آنها برای تأمین مالی خرید محمولههای نفتی با محدودیتهای کمتری از سوی بانکها مواجه میشوند.
از دست رفتن بازاری که خریدار ۸۰ درصد نفت ایران بود
رویترز پیشتر به استناد دادههای کپلر گزارش داده بود که چین در سال ۲۰۲۵ بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران از مسیر دریایی را خریداری کرده است. متوسط خرید روزانه چین از ایران در آن سال به ۱.۳۸ میلیون بشکه میرسید.
Reuters
اگر متوسط خرید سال گذشته را مبنای مقایسه قرار دهیم، نه نقطه اوج واردات در سال جاری، خرید نفت چین از ایران حدود ۹۱ درصد کاهش یافته است.
برای ایران، بازگشت به بازار نفت چین در صورت رفع محاصره همچنان امکانپذیر است؛ بهویژه آنکه پالایشگاههای مستقل این کشور از خرید نفت گرانتر زیان میبینند. اما هرچه محاصره طولانیتر شود، پالایشگاههای چینی فرصت بیشتری برای برقراری روابط تجاری با عرضهکنندگان جایگزین خواهند داشت.