امارات علیه ایران چرخید؛ فشار آمریکا یا تغییر راهبرد؟

هنوز زمان دقیق و علت اصلی تعلیق تجارت میان امارات متحده عربی و ایران مشخص نیست. مقامات اماراتی تنها به عبارت «تنش‌های منطقه‌ای» اشاره کرده‌اند. با این حال، تحلیلگران معتقدند ابوظبی با این کار پیامی روشن به تهران می‌فرستد. این اقدام در واکنش به افزایش حملات ایران به نفت‌کش‌های اماراتی در تنگه هرمز و هم‌زمان با نشان دادن هم‌سویی امارات با سیاست‌های آمریکاست. به گزارش زومان به نقل از فرانس ۲۴، این توقف تجاری، هرچند پر سر و صداست، اما به نظر نمی‌رسد بتواند مسیر درآمدهای نفتی غیررسمی ایران را مسدود کند.

برای درک بزرگی این تصمیم، باید به اعداد نگاه کرد. امارات متحده عربی شریک تجاری حیاتی ایران است. طبق آمارهای رسمی ایران، در ۱۰ ماه منتهی به جنگ، حجم تجارت دو کشور به ۲۱ میلیارد دلار رسید. سازمان تجارت جهانی نیز گزارش داده که در سال ۲۰۲۴، ایران حدود ۳۰ درصد از واردات خود، معادل ۲۱ میلیارد دلار، را از امارات تامین کرده است. از سوی دیگر، امارات سومین مقصد صادراتی ایران است؛ ۱۲ درصد از صادرات ایران، با ارزشی بیش از ۷ میلیارد دلار، راهی این کشور می‌شود. عمده این تجارت، صادرات مجدد (واردات کالا و سپس فروش آن به کشور دیگر بدون تغییر اساسی) است؛ از گوشی موبایل گرفته تا مواد غذایی. البته این آمار رسمی است و شامل قاچاق و تبادلات غیررسمی نمی‌شود.

آیا این تصمیم اقتصاد ایران را فلج می‌کند؟ کارن یانگ، از موسسه خاورمیانه، هشدار می‌دهد که اجرای کامل این تعلیق می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری به اقتصاد ایران و حتی خود امارات وارد کند. او تاکید می‌کند که شبکه‌های مالی فراتر از مرزهای امارات عمل می‌کنند. انزوای واقعی ایران نیازمند همکاری بین‌المللی و تحریم‌های ثانویه (مجازات شرکت‌های خارجی که با ایران معامله می‌کنند) از سوی آمریکاست. با این وجود، توقف تجارت قانونی و شفاف، شاید نتواند شبکه‌های دور زدن تحریم‌ها را مختل کند.

کارشناسان می‌گویند ایران از سیستم مالی امارات برای تراکنش‌های پنهان استفاده می‌کند. مکس مایزلیش، از بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، مدعی است که میلیاردها دلار درآمد نفتی ایران، از طریق شرکت‌های کاغذی (شرکت‌های صوری برای پنهان کردن هویت واقعی مالکان) در چین و هنگ‌کنگ، از مسیر امارات جابه‌جا می‌شود. مایزلیش، که سابقه کار در دفتر کنترل دارایی‌های خارجی خزانه‌داری آمریکا را دارد، معتقد است حتی با توقف تجارت مستقیم، جریان غیرمستقیم این درآمدها ادامه خواهد داشت.

چرا امارات اکنون این تصمیم را گرفته است؟ در آغاز جنگ، امارات موضعی تند علیه ایران گرفت و حتی سفیر خود را فراخواند. اما پس از توافق ژوئن بین ایران و آمریکا، نشانه‌هایی از کاهش تنش دیده شد و ایران از ماه مه حمله‌ای به امارات نکرده بود. این تصمیم امارات درست هم‌زمان با فشارهای اقتصادی جدید آمریکا علیه ایران اعلام شد؛ آن هم در حالی که جنگ شش ماهه شده و راه حلی دیده نمی‌شود. یک روز بعد از بیانیه امارات، دونالد ترامپ از آغاز یک کارزار بزرگ علیه اقتصاد ایران خبر داد. اسفندیار باتمانقلیچ، تحلیلگر اقتصادی، معتقد است امارات استراتژی خود را تغییر نداده، بلکه تحت فشار آمریکا برای همراهی با تحریم‌هاست.

علاوه بر فشارهای سیاسی، حملات اخیر ایران به نفت‌کش‌های شرکت ادنوک (شرکت ملی نفت ابوظبی) نیز بی‌تاثیر نبوده است. محمد بحرون، پژوهشگر اماراتی، می‌گوید این اقدام امارات پس از تلاش‌های بی‌نتیجه برای بهبود روابط صورت گرفته است. به گفته او، هدف امارات صرفاً همراهی با تحریم‌های آمریکا نیست، بلکه تلاش برای بازتعریف رابطه با ایران است؛ رابطه‌ای که نمی‌تواند هم‌زمان بر پایه تمایل به ارتباط و حمله به نفت‌کش‌ها استوار باشد.