حباب قیمت درهم چیست؟ رمزگشایی از نوسانات نرخ دلار

اگر گذرتان به چهارراه استانبول یا میدان فردوسی افتاده باشد، یا اهل پیگیری کانال‌های ارزی باشید، احتمالاً با عبارت «حباب درهم» برخورد کرده‌اید؛ اصطلاحی که این روزها از زبان دلال‌ها، تحلیل‌گران و حتی کاربران شبکه‌های اجتماعی زیاد شنیده می‌شود. اما واقعاً «حباب درهم» چیست و چرا این‌قدر مهم است که می‌تواند بر قیمت دلار اثر بگذارد؟

برای درک این مفهوم، ابتدا باید با «حباب اقتصادی» آشنا شویم. حباب زمانی شکل می‌گیرد که قیمت یک دارایی، نه بر پایه ارزش ذاتی یا منطق اقتصادی، بلکه تحت تأثیر هیجان جمعی، ترس از آینده یا نگرانی از جاماندن، بیش از حد افزایش می‌یابد. همه می‌خرند چون تصور می‌کنند فردا گران‌تر خواهد شد و همین رفتار جمعی، قیمت را از مسیر طبیعی خود خارج می‌کند. این روند اما پایدار نیست؛ چراکه هر حبابی دیر یا زود با کاهش هیجان یا تغییر فضای بازار، تخلیه می‌شود.

حباب درهم دقیقاً در همین نقطه معنا پیدا می‌کند. این حباب، در واقع اختلاف بین قیمت دلار در بازار آزاد تهران و قیمت دلاری است که از طریق نرخ درهم امارات محاسبه می‌شود. دلیل کلیدی بودن درهم، حجم بالای مبادلات تجاری بین ایران و امارات است که باعث می‌شود نرخ درهم به ریال، یکی از واقعی‌ترین و قابل اتکاترین شاخص‌های بازار ارز ایران به شمار رود.

اما این حباب چگونه محاسبه می‌شود؟ نرخ برابری درهم به دلار در بازار جهانی به دلیل سیاست ثابت نرخ ارز (Peg) توسط بانک مرکزی امارات، همواره حول عدد ۳.۶۷ درهم به ازای هر دلار ثابت است. این رقم مانند یک خط‌کش پایه عمل می‌کند.

حالا با یک محاسبه ساده می‌توان قیمت «دلار استخراج‌شده از درهم» را به دست آورد و اختلاف آن با قیمت دلار در تهران (همان حباب درهم) را محاسبه کرد. فقط کافی است قیمت روز درهم را در ۳.۶۷ ضرب کنید تا نرخ دلار محاسباتی به دست آید. سپس با تفریق این عدد از قیمت دلار بازار تهران، حباب مثبت یا منفی مشخص می‌شود.

 مثال عینی: 

فرض کنید امروز هر درهم در بازار ایران 40 هزار تومان معامله شود. با ضرب این رقم در ۳.۶۷، به عدد ۱۴۶,۸۰۰ تومان برای هر دلار می‌رسیم. اگر در همان زمان، قیمت دلار در تهران 143 هزار تومان باشد، اختلاف این دو عدد (۳,۸۰۰ تومان) نشان می‌دهد که دلار تهران پایین‌تر از قیمت مبنای درهمی معامله می‌شود. به این اختلاف، در اصطلاح بازار «حباب درهم» می‌گویند.

 این حباب برای فعال بازار فقط یک عدد نیست، بلکه یک سیگنال عملی است. جهت اختلاف، پیام متفاوتی دارد:

سناریو یک: حباب منفی (اسکناس دلار در تهران ارزان‌تر از مبنای درهم) 

- معنی: فشار فروش روی اسکناس یا عرضه مازاد در بازار نقدی وجود دارد. ممکن است نیاز فوری فروشندگان به نقدینگی یا مداخله تنظیمی از سوی بانک مرکزی برای کنترل قیمت باشد.

- نگاه معامله‌گر: این وضعیت یک فرصت خرید بالقوه برای اسکناس تلقی می‌شود. زیرا بازار تمایل ذاتی دارد تا این شکاف را پر کند و قیمت اسکناس به سمت قیمت محاسباتی درهم (عدد بالاتر) حرکت کند. معامله‌گران حرفه‌ای ممکن است در این نقطه خرید کنند و منتظر اصلاح صعودی بمانند.

سناریو دو: حباب مثبت (اسکناس دلار در تهران گران‌تر از مبنای درهم) 

- معنی: تقاضای هیجانی برای دلار نقد یا کمبود عرضه اسکناس در بازار حاکم است. این اغلب ناشی از نگرانی‌های سیاسی، انتظارات تورمی یا تمایل به نگهداری فیزیکی ارز است.

- نگاه معامله‌گر: این حالت یک هشدار برای احتیاط است. قیمت روی موج هیجان بالا رفته و در معرض اصلاح نزولی قرار دارد. معامله‌گران در این شرایط معمولاً از خرید در سقف خودداری می‌کنند و ممکن است موقعیت‌های فروش خود را افزایش دهند، زیرا احتمال می‌دهند این حباب مثبت در صورت کاهش هیجان یا بهبود اخبار، سریعاً تخلیه شود.

  اهمیت حباب درهم دقیقاً در همین پیام پنهان آن است.

هرچه این حباب (مثبت یا منفی) بزرگ‌تر باشد، نشان می‌دهد قیمت‌ها بیشتر از پایه‌های واقعی و منطق تجاری فاصله گرفته‌اند. این شکاف در نهایت توسط بازار اصلاح می‌شود – گاهی به آرامی و گاهی با یک حرکت تند.

شناخت و رصد حباب درهم به معامله‌گر کمک می‌کند تا به جای پیروی کورکورانه از هیجان جمعی، تصویر شفاف‌تری از تعادل (یا عدم تعادل) بازار داشته باشد. در اقیانوس پرتلاطم ارز، این شاخص می‌تواند نقش یک قطب‌نما را بازی کند؛ ابزاری که اگرچه خود موج‌ها را آرام نمی‌کند، ولی جهت حرکت را نشان می‌دهد و فرصت‌های معقول را از تله‌های هیجانی متمایز می‌سازد.