ماهی‌ای که هم‌قیمت طلا معامله می‌شود؛ روایت یک حراج

«ماهی»، تُن آبی گونه‌ای از آبزیان است که جایگاه آن در بازار جهانی غذا، فراتر از ارزش تغذیه‌ای تعریف می‌شود.

 هر سال در اوایل ژانویه (اواسط دی‌ماه)، بازار عمده‌فروشی بازار عمده‌فروشی ماهی تویوسو میزبان مزایده سال نو است؛ رویدادی که در آن نخستین تُن آبی سال با قیمتی معامله می‌شود که توجه رسانه‌ها و فعالان اقتصادی را جلب می‌کند.

 تُن آبی یکی از کمیاب‌ترین و باارزش‌ترین گونه‌های ماهی تُن به شمار می‌رود. کیفیت گوشت، کاربرد گسترده در سوشی و ساشیمی، و محدودیت‌های شدید صید باعث شده این گونه در رأس بازار آبزیان قرار گیرد. با این حال، آنچه تُن آبی را در مزایده سال نو متمایز می‌کند، فقط کیفیت غذایی نیست.

معاملات ماهی در تویوسو هر روز انجام می‌شود، اما مزایده سال نو تُن آبی فقط یک‌بار در سال برگزار می‌شود و اهمیت آن دقیقاً به «اولین» بودنش بازمی‌گردد. نخستین معامله سال در فرهنگ ژاپنی جایگاهی نمادین دارد و به همین دلیل است که قیمت‌های رکوردی معمولاً در همین روز ثبت می‌شوند، نه در سایر روزهای سال.

در نخستین مزایده سال ۲۰۲۵ (دی ۱۴۰۳)، یک ماهی تُن آبی صیدشده از منطقه اُما در استان آئوموری با قیمت ۲۰۷ میلیون ین فروخته شد؛ رقمی که آن را به دومین پیشنهاد بالای تاریخ این مزایده تبدیل کرد. رکورد تاریخی همچنان به سال ۲۰۱۹ (دی ۱۳۹۷) تعلق دارد؛ زمانی که قیمت به ۳۳۳.۶ میلیون ین رسید.

برای درک ابعاد این ارقام، مقایسه با طلا راهگشاست. با قیمت‌های فعلی بازار جهانی، هر کیلو طلای خالص حدود ۱۴۰ هزار دلار ارزش دارد. بر این اساس، قیمت‌های ثبت‌شده در مزایده سال نو تُن آبی در سال‌های اخیر، معادل ارزش چند کیلو طلا بوده‌اند. این مقایسه برای اغراق نیست؛ بلکه ابزاری است برای فهم مقیاس معامله.

قیمت‌های بالای مزایده را نمی‌توان صرفاً با منطق بازار خوراک توضیح داد. در اینجا با مجموعه‌ای از ارزش‌های ناملموس روبه‌رو هستیم:

 نماد خوش‌یمنی: نخستین معامله سال در فرهنگ ژاپنی اهمیت ویژه دارد.

اعتبار حرفه‌ای: برنده مزایده جایگاه خود را در صنعت غذا تثبیت می‌کند.

بازتاب رسانه‌ای: نام خریدار در رسانه‌های داخلی و بین‌المللی بازتاب می‌یابد.

در عمل، تُن آبی به ابزار برندینگ تبدیل می‌شود.

در نگاه اول، پرداخت چنین قیمت‌هایی برای یک ماهی با منطق بازار غذا سازگار نیست. حتی با بالاترین کیفیت، ارزش مصرفی تُن آبی به‌تنهایی نمی‌تواند ارقام ثبت‌شده در مزایده سال نو را توضیح دهد. برای فهم این رفتار، باید از چارچوب عرضه و تقاضای معمول فراتر رفت.

 در اقتصاد امروز، توجه عمومی به یک منبع کمیاب تبدیل شده است. در فضایی که رسانه‌ها، شبکه‌های اجتماعی و رقابت شدید میان برندها نقش تعیین‌کننده دارند، دیده‌شدن خود به یک دارایی اقتصادی بدل می‌شود. در چنین شرایطی، برخی بازیگران حاضرند برای جلب توجه، هزینه‌ای بپردازند که از ارزش مستقیم کالای خریداری‌شده فراتر می‌رود.

مزایده سال نو تُن آبی نمونه‌ای روشن از همین سازوکار است. خریدار با پرداخت قیمت بالا، فقط ماهی نمی‌خرد؛ بلکه به جایگاهی نمادین دست می‌یابد. نام او به‌عنوان برنده مزایده در رسانه‌ها بازتاب می‌یابد، رستورانش به کانون توجه تبدیل می‌شود و این دیده‌شدن، در طول سال به جذب مشتری و تقویت برند منجر می‌شود. به بیان دیگر، بخشی از قیمت پرداخت‌شده، هزینه خرید توجه، اعتبار و بازتاب رسانه‌ای است.

 در این چارچوب، قیمت نهایی مزایده بازتاب ارزش فیزیکی ماهی نیست؛ بلکه نتیجه رقابت بر سر دیده‌شدن است. به همین دلیل است که ارزش تُن آبی، در یک روز مشخص از سال، به سطحی می‌رسد که با دارایی‌های کلاسیکی مانند طلا مقایسه می‌شود.

مزایده تُن آبی در توکیو نه یک اتفاق عجیب، بلکه نمونه‌ای شفاف از بازاری است که در آن کالا، معنا و توجه هم‌زمان قیمت می‌سازند. طلا در این روایت معیار اغراق نیست؛ ابزاری است برای فهم مقیاس. جایی که یک ماهی، در یک روز مشخص از سال، می‌تواند به قیمتی معامله شود که با دارایی‌های کلاسیک سنجیده می‌شود.