انبار و تولید ایران قبل از جنگ چگونه بود؟

به گزارش زومان، وقتی به آخرین روزهای پیش از آغاز درگیری میان ایران، آمریکا و اسرائیل نگاه می‌کنیم، تصویر روشنی از تولید نمی‌بینیم. بر اساس برآوردهای پژوهشکده پولی و بانکی، بخش صنعت حال‌ و روز مساعدی نداشت. این گزارش بر پایه داده‌های شرکت‌های بورسی (کسب‌وکارهای بزرگی که سهامشان عمومی خریدوفروش می‌شود) به دست آمده است.

این شرکت‌های ثبت‌شده در بازارهای سهام، حدود ۴۲ درصد از کل ارزش محصولات کارگاه‌های بزرگ (کارخانه‌هایی با بیش از ۱۰۰ کارگر) را تولید می‌کنند. بررسی منظم این داده‌ها، تصویر نسبتاً دقیقی از کل صنعت کشور به ما می‌دهد. با محاسبه آمارها بر اساس سال پایه ۱۴۰۰ (معیاری برای حذف اثر تورم و گرانی مداوم کالاها از محاسبات)، مشخص شد که شاخص تولید صنعتی در بهمن‌ماه ۱۴۰۴ افت شدید ۵.۶ درصدی را ثبت کرده است.

این سقوط ماهانه، سومین رکورد منفی از ابتدای سال ۱۴۰۱ تا آن زمان بود. پیش از آن، بیشترین افت‌ها به ترتیب در خرداد و دی‌ماه همان سال رخ داده بود. رشد سه‌ماهه صنعت نیز کاهش معناداری را نشان می‌داد. البته این‌ها همه پیش از رسیدن به اسفند و آغاز حمله به کشور بود.

نگاهی دقیق‌تر به صنایع مختلف نشان می‌دهد که صنایع بزرگ و اثرگذار، روزهای سردی را می‌گذراندند. در بهمن‌ماه و سه ماه منتهی به آن، تولید در کارخانه‌های مواد غذایی، خودروسازی، ماشین‌آلات، و لاستیک و پلاستیک با بیشترین افت همراه بود. در یک نگاه دوازده‌ماهه نیز، صنایع غذایی، نساجی و ماشین‌آلات بیشترین آسیب را دیدند.

با این حال، همه‌چیز کاملاً تیره نبود. در همان ماه بهمن، محصولات دارویی، دستگاه‌های برقی، محصولات فلزی و فرآورده‌های نفتی از معدود صنایعی بودند که توانستند رشد مثبتی را تجربه کنند.

برای درک بهتر وضع اقتصاد، باید به انبارها نگاه کنیم. وقتی تولید کم می‌شود اما موجودی انبار هم پایین می‌آید، یعنی کارخانه توان تولید ندارد؛ پدیده‌ای که به آن شوک عرضه (محدودیت تولید به دلایلی مثل قطعی برق و گاز یا بالارفتن هزینه ها) می‌گویند.

داده‌ها نشان می‌دهد از پنج ماه ابتدایی سال ۱۴۰۳ تا بهمن ۱۴۰۴، بارها شاهد این وضعیت بوده‌ایم. در تابستان، ماه‌های منتهی به آبان، و در نهایت بهمن‌ماه، رشد منفی تولید با کاهش موجودی انبار همراه شد که نشان می‌داد علاوه بر افت قدرت خرید مردم، محدودیت در تأمین نیازهای اولیه کارخانه‌ها نیز جدی بوده است.

در سه ماه منتهی به بهمن، صنایع کشور سه مسیر متفاوت را طی کردند. گروه اول، مانند صنعت دارو، هم تولید و هم موجودی انبارشان افزایش یافت؛ اقدامی که احتمالاً برنامه‌ریزی‌شده بود تا برای ماه‌های آینده آماده باشند.

گروه دوم، مانند صنایع غذایی، با افت تولید و کاهش موجودی انبار روبه‌رو شدند. در اینجا فروش افت چندانی نداشت، اما کارخانه‌ها به دلیل محدودیت‌های تأمین، نمی‌توانستند قفسه‌ها را پر نگه دارند.

در مقابل، گروه سوم شامل محصولات شیمیایی، کانی‌های غیرفلزی و فلزات اساسی، داستان متفاوتی داشتند. تولید آن‌ها افت کرد، اما موجودی انبارشان بالا رفت. دلیل آن روشن بود: میزان تقاضا (تمایل و توانایی برای خرید یک کالا) بسیار سریع‌تر و شدیدتر از روند تولید کاهش یافته بود و کالاها در انبارها خاک می‌خوردند.

این ها وضعیت اقتصاد صنعتی ایران در واپسین روزهای قبل از جنگ بود. حالا باید دید اوضاع انبار و تولید در بخش صنعت در روزهای جنگ و پس از آن چگونه بوده است؟