پیمایشها نشان میدهد ۷۱ درصد شرکتهای پیشرو از هوش مصنوعی استفاده میکنند، اما بسیاری هنوز از مرحلهی آزمایش و استفادههای عادی فراتر نرفتهاند.
به گزارش زومان، دو شرکتی را تصور کنید که هر دو به ابزارهای هوش مصنوعی دسترسی دارند.
در شرکت اول، کارکنان از چتجیپیتی برای نوشتن ایمیل، خلاصهکردن گزارشها و تولید محتوای تبلیغاتی کمک میگیرند. در شرکت دوم، هوش مصنوعی در طراحی محصول، ارتباط با مشتریان و فرایندهای اصلی کسبوکار حضور دارد.
هر دو میتوانند ادعا کنند که از هوش مصنوعی استفاده میکنند، اما آیا واقعاً در یک موقعیت قرار دارند؟
تفاوت این دو شرکت همان فاصلهای است که ممکن است برندهها و بازندههای رقابت اقتصادی آینده را از یکدیگر جدا کند.
مسئله دیگر آشنایی با فناوری تازه نیست؛ مسئله این است که شرکتها تا چه اندازه حاضرند شیوه کار خود را با آن تغییر دهند.
گسترش سریع هوش مصنوعی در کسبوکارها
به گزارش بانک جهانی، نظرسنجی تازه شرکت مالی بینالمللی (IFC) از ۱۶۶۶ شرکت فعال در بازارهای نوظهور، از گسترش سریع هوش مصنوعی حکایت دارد.
این شرکتها که از سرمایهگذاری صندوقهای سرمایهگذاری خصوصی و خطرپذیر برخوردارند، در گزارش «شرکتهای پیشرو» نامیده شدهاند؛ بنگاههایی که معمولاً زودتر از دیگران فناوریهای جدید را به کار میگیرند.
در بررسی سال گذشته، حدود ۴ شرکت از هر ۱۰ شرکت از هوش مصنوعی استفاده میکردند؛ اکنون این سهم به ۷۱ درصد رسیده است. نیمی از شرکتهای استفادهکننده نیز فعالیت خود را در سال ۲۰۲۵ آغاز کردهاند.
هوش مصنوعی از کاربردهای مقدماتی فراتر نرفته است
با این حال، فراگیرشدن یک ابزار الزاماً به معنای تغییر کسبوکار نیست.
طبق گزارش، ۵۷ درصد شرکتهایی که هوش مصنوعی را در فعالیتهای داخلی به کار میگیرند، همچنان در مرحله آزمایش یا استفاده محدود هستند.
این سهم در میان شرکتهایی که هوش مصنوعی را وارد محصولات و خدمات خود کردهاند، ۴۵ درصد است.
تنها ۱۰ درصد گروه اول توانستهاند این فناوری را در تمام فرایندهای اصلی داخلی ادغام کنند.
در گروه دوم نیز فقط ۱۹ درصد هوش مصنوعی را به هسته اصلی مدل کسبوکارشان تبدیل کردهاند.
مانع اصلی، نیروی متحصص است
چرا بسیاری از شرکتها نمیتوانند از مرحله آزمایش عبور کنند؟
گزارش IFC پاسخ را بیش از هر چیز در کمبود مهارت نیروی انسانی میبیند؛ مانعی که حتی از هزینه و زیرساخت فنی هم بیشتر مورد اشاره شرکتها قرار گرفته است.
بیش از چهار شرکت از هر ۱۰ شرکتی که هنوز از هوش مصنوعی استفاده نمیکنند، کمبود نیروی ماهر را مانع اصلی خود میدانند. این نسبت در میان شرکتهای استفادهکننده حدود یکچهارم است.
البته مهارت موردنیاز فقط توانایی کار با ابزارهایی مانند چتجیپیتی و کلاود نیست. حدود ۷۰ درصد شرکتها میگویند کارکنانشان به طور منظم از برنامههای کاربردی هوش مصنوعی استفاده میکنند؛ مثلاً برای تحلیل بازخورد مشتریان یا تولید محتوای بازاریابی.
اما وقتی بحث به ادغام این فناوری در فرایندهای کاری میرسد، تنها حدود نیمی از شرکتها چنین قابلیتی دارند. سهم شرکتهایی که میتوانند راهکارهای هوش مصنوعی را در داخل مجموعه خود توسعه دهند، به ۳۰ درصد میرسد.
تفاوت دقیقاً همینجاست: استفاده از یک ابزار آماده، با توانایی ساختن راهکاری متناسب با نیازهای خاص یک شرکت یکی نیست. برای رسیدن به مرحله دوم، بنگاهها به نیروهایی نیاز دارند که بتوانند هوش مصنوعی را با دادهها، محصولات و فرایندهای کاری خود سازگار کنند.
کمبود مهارت، ترمز هوش مصنوعی
شرکتها برای پرکردن این فاصله راههای متفاوتی انتخاب کردهاند.
به گزارش IFC، حدود ۴۳ درصد شرکتهای استفادهکننده از هوش مصنوعی، به طور هدفمند برای ارتقای مهارت کارکنان فعلی سرمایهگذاری کردهاند. در مقابل، تنها ۹ درصد به استخدام متخصصان جدید و یک درصد به برونسپاری فعالیتهای مرتبط با هوش مصنوعی متکی هستند.
با این حال، حدود نیمی از شرکتها برنامه مشخصی برای توسعه مهارتهای مورد نیاز ندارند. در ۲۴ درصد بنگاهها انتظار میرود کارکنان با همان نقشهای قبلی وظایف بیشتری بر عهده بگیرند و ۲۳ درصد نیز تغییر معناداری در مهارتهای نیروی کار ایجاد نکردهاند.
اهمیت این شکاف را میتوان در نتایج استفاده از هوش مصنوعی دید. طبق گزارش، ۹۳ درصد شرکتهای استفادهکننده از این فناوری، از مشاهده نتایج مثبت در کسبوکار خود خبر دادهاند. مهمترین دستاورد، افزایش بهرهوری بوده که ۵۴ درصد شرکتها به آن اشاره کردهاند؛ در حالی که تنها ۱۵ درصد از بهبود نوآوری در محصولات سخن گفتهاند.
نکته مهم آن است که شرکتهایی که هوش مصنوعی را عمیقتر در فعالیتهای خود ادغام کردهاند، بیشتر از دیگران از مزایای مرتبط با نوآوری بهره بردهاند.
به این ترتیب، استفاده سطحی از هوش مصنوعی میتواند کارهای قدیمی را سریعتر و کمهزینهتر کند، اما استفاده عمیقتر ظرفیت خلق محصولات تازه و تغییر مدل کسبوکار را دارد.
گزارش تأکید میکند که تحقق این ظرفیت، به سرمایهگذاری در مهارت نیروی کار، جذب تخصص فنی و تغییر ساختار سازمانی نیاز دارد؛ مسیری که سرمایهگذاران و سیاستگذاران نیز میتوانند در آن نقش داشته باشند.