پشت هر سفارش اینترنتی، کسب‌وکاری ایستاده که با قطع اینترنت ممکن است مشتری، درآمد و حتی فرصت ادامه کارش را از دست بدهد.
تصور کنید صاحب یک فروشگاه اینترنتی هستید. بستر این کسب و کار اینترنت است. اگر قطع شود مشتری نمی‌تواند سفارش بدهد، شما نمی‌توانید با او ارتباط بگیرید و معلوم نیست این وضعیت چند ساعت یا چند روز طول بکشد. این همان وضعیتی است که بخشی از کسب‌وکارهای اینترنتی ایران در سال گذشته تجربه کردند؛ سالی که جنگ، ناآرامی و قطعی اینترنت، فعالیت آن‌ها را با روزهای سختی روبه‌رو کرد.
اهمیت این اتفاق را وقتی بهتر می‌شود فهمید که بدانیم فروش اینترنتی برای بسیاری از کسب‌وکارها فقط یک راه اضافه برای پیدا کردن مشتری نیست. به گزارش زومان، بر اساس داده‌های گزارش سالانه تجارت الکترونیکی ایران در سال ۱۴۰۴، بیش از ۸۰ درصد کسب‌وکارهایی که در بررسی انجام‌شده شرکت کرده‌اند، گفته‌اند استفاده از فروشگاه‌های اینترنتی به آن‌ها کمک کرده دست‌کم ۲۰ درصد از هزینه‌هایشان را کاهش دهند. این فروشگاه‌ها همچنین بستری برای عرضه کالاهای ایرانی و ایجاد شغل، از جمله برای نیروهای تحصیل‌کرده، فراهم کرده‌اند.
رشد فروشگاه‌های اینترنتی در ماه‌های سخت متوقف شد
یکی از راه‌هایی که می‌توان وضعیت این بازار را دنبال کرد، تعداد مجوزهای نماد اعتماد الکترونیکی یا همان اینماد است. این نماد برای فعالیت فروشگاه‌های اینترنتی صادر می‌شود و تغییر تعداد آن می‌تواند نشانه‌ای از وضعیت ورود کسب‌وکارهای تازه به این حوزه باشد.
بر اساس آمارهای منتشرشده، تعداد اینمادهای صادرشده در سال ۱۴۰۴ فقط حدود ۵ درصد بیشتر از سال قبل بود؛ کمترین رشد در مقایسه با ۸ سال گذشته. وقتی آمار را ماه‌به‌ماه بررسی کنیم، تغییرات روشن‌تر می‌شود. در بیشتر ماه‌های ابتدایی سال، تعداد اینمادهای صادرشده از ماه مشابه سال قبل بیشتر بود. برای مثال، این رشد در آذر به حدود ۵۳ درصد رسید. اما از دی‌ماه ورق برگشت: تعداد مجوزهای صادرشده در این ماه ۳۳ درصد و در بهمن ۲۲ درصد کمتر از ماه مشابه سال قبل شد.
افت اصلی در اسفند اتفاق افتاد؛ زمانی که تعداد اینمادهای صادرشده نسبت به اسفند سال قبل ۷۴ درصد کاهش پیدا کرد. این روند با دوره‌ای هم‌زمان شد که ناآرامی‌ها، جنگ و اختلال اینترنت، فعالیت اقتصادی را دشوارتر کرده بود. البته کاهش صدور مجوز به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که تمام این افت فقط نتیجه قطعی اینترنت یا جنگ بوده، اما هم‌زمانی آن‌ها تصویر روشنی از افزایش نااطمینانی در این بازار به دست می‌دهد.
این وضعیت در سال ۱۴۰۵ هم ادامه پیدا کرد. در فروردین، تعداد اینمادهای صادرشده به ۴ هزار و ۵۷۲ فقره رسید؛ حدود ۴۴ درصد کمتر از فروردین سال قبل. اردیبهشت اوضاع بهتر شد، اما هنوز حدود ۴.۶ درصد پایین‌تر از اردیبهشت ۱۴۰۴ بود. یعنی حتی با بهتر شدن نسبی شرایط، بازار هنوز به سطح سال قبل برنگشته بود.
مشکل فقط اینترنت نیست؛ فروش و پول هم کم است
مشکل البته فقط این بعد نیست. در پرسش‌نامه‌ای که توسط فعالان این حوزه تکمیل شده، مشکلات بازار و فروش با سهم ۲۷ درصدی در صدر نگرانی‌ها قرار گرفته است. پس از آن، تأمین مالی با ۲۵.۵ درصد و مشکلات زیرساختی با ۲۱.۶ درصد قرار دارند.
این اعداد یک نکته مهم دارند: کسب‌وکار اینترنتی برای ادامه فعالیت فقط به یک صفحه قابل دسترس نیاز ندارد. باید مشتری داشته باشد، بتواند کالا بفروشد، پول لازم برای خرید و نگهداری موجودی را تأمین کند و به زیرساختی دسترسی داشته باشد که فروش را ممکن کند. وقتی مشتری کمتر خرید می‌کند یا پول کافی برای ادامه کار وجود ندارد، حتی اتصال اینترنت هم به‌تنهایی فروش را به حالت عادی برنمی‌گرداند.
در کنار این مشکلات، مسئله انحصار هم مطرح است. حدود ۳۴ درصد از پاسخ‌دهندگان گفته‌اند اثرگذاری انحصار در فعالیت آن‌ها بیش از ۴۰ درصد است. این نتیجه به معنای آن نیست که همه بازار در اختیار یک یا چند بازیگر قرار گرفته، اما نشان می‌دهد برای بخشی از فعالان، دسترسی به بازار و رقابت با دیگران مسئله‌ای جدی است.
در مقابل، مشکلات حکمرانی و سیاست‌گذاری ۱۱.۲ درصد، چالش‌های فرهنگی و اجتماعی ۵.۶ درصد، توسعه فناوری ۵.۴ درصد و منابع انسانی فقط ۳.۷ درصد از چالش‌های گزارش‌شده را تشکیل می‌دهند. پایین بودن سهم منابع انسانی هم در کنار نقش این کسب‌وکارها در ایجاد شغل برای نیروهای تحصیل‌کرده قابل توجه است.
کسب‌وکارهای اینترنتی چرا مهم هستند؟
اهمیت فروشگاه‌های اینترنتی ابعاد گوناگونی دارد که یکی از مهم‌ترین آن‌ها، تبدیل‌شدن به بستری برای عرضه تولیدات داخلی است. بر اساس آمارهای این گزارش، نزدیک به ۶۰ درصد از کسب‌وکارها اعلام کرده‌اند که از هر ۱۰ کالای فروخته‌شده، ۷ کالا ساخت ایران بوده است. از سوی دیگر، بررسی وضعیت اشتغال در حوزه تجارت الکترونیکی از نقش پررنگ این بخش در کارآفرینی برای نیروهای تحصیل‌کرده حکایت دارد؛ به‌طوری‌که حدود ۵۵٫۸ درصد از کسب‌وکارها اظهار داشته‌اند بیش از ۱۰ درصد از نیروی انسانی خود را از میان دانش‌آموختگان دانشگاهی جذب کرده‌اند.
با این که تنها مشکل این کسب و کارها اینترنت نیست در نهایت سؤال اینجاست که بعد از این همه اختلال، چه زمانی می‌توانند دوباره با خیال آسوده روی سفارش بعدی حساب کنند؟
