رشد اقتصاد جهانی با وجود تنشهای تازه تجاری، ژئوپلیتیکی و بازار اوراق قرضه دوام آورده، اما نقش بزرگتر از انتظار رونق هوش مصنوعی، خود به نگرانی تازهای تبدیل شده است. در چند هفته اخیر، کانادا و آمریکا وارد جنگ تجاری تلخی شدهاند، دونالد ترامپ کارزار خود علیه ایران را تشدید کرده و بازده اوراق قرضه نیز بهشدت افزایش یافته است؛ رخدادهایی که نگرانی از بالا رفتن هزینه استقراض در سراسر جهان را بیشتر کردهاند.
با این همه، اقتصاد جهانی برخلاف انتظار بسیاری این فشارها را تا اینجا تاب آورده است. والاستریت ژورنال گزارش میدهد که قیمت نفت همچنان زیر ۹۰ دلار در هر بشکه مانده و بازارهای سهام نزدیک به سقفهای اخیر خود معامله میشوند. نظرسنجیهای معتبر از فعالیت کسبوکارها نیز نشان میدهند اقتصادهای پیشرفته در تابستان شتاب گرفتهاند و تجارت جهانی همچنان پررونق است.
پشت این تصویر نسبتا امیدوارکننده، نیرویی مهم قرار دارد؛ رونق هوش مصنوعی موج بزرگی از سرمایهگذاری را در آمریکا به راه انداخته و صادرات اقتصادهای آسیایی را بهشدت افزایش داده است. این نیروی محرک به رشد اقتصاد جهانی کمک میکند، آن هم در شرایطی که تنگه هرمز همچنان بسته است و تنشهای ژئوپلیتیکی ادامه دارد.
کریستالینا گئورگیوا، مدیرعامل صندوق بینالمللی پول، این هفته گفت: «ما به معنای واقعی کلمه شاهد کشمکشی میان شوک منفی عرضه از خاورمیانه و شوک مثبت تقاضا از سوی هوش مصنوعی هستیم.» به گفته او، با گسترش دیتاسنترها در کشورهای مختلف، هوش مصنوعی در حال تبدیل شدن به «یک موتور رشد برای اقتصاد جهانی» است.
اکنون پرسش بسیاری از اقتصاددانان این است که این وضعیت چهقدر دوام خواهد آورد و اگر این موتور مهم تقاضا از حرکت بیفتد، اقتصاد جهانی تا چه اندازه آسیبپذیر خواهد شد. ابهام درباره دوام رشد ناشی از هوش مصنوعی، در کنار نگرانی دیگری قرار گرفته است؛ طولانی شدن درگیری در خاورمیانه میتواند ذخایر انرژی را کاهش دهد، بودجه دولتها را تحت فشار بگذارد و دوباره به تورم دامن بزند.
استفان آنگریک، رئیس بخش اقتصاد آسیا-اقیانوسیه در مودیز آنالیتیکس، میگوید: «شاید این وضع فقط موقتی باشد و ما داریم با وقت اضافه زندگی میکنیم.»
مهار شوک تنگه هرمز
بسته شدن تنگه هرمز اندکی پس از آغاز درگیری میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر در ماه فوریه، اقتصاد جهان را با اختلال روبهرو کرد، اما پیامدهای آن تاکنون به اندازهای که بسیاری از تحلیلگران در ابتدا نگرانش بودند، فاجعهبار نبوده است. کشورها برای جبران محمولههای ازدسترفته به ذخایر قابلتوجه انرژی متوسل شدند و بهسرعت خریدهای خود را به سمت تامینکنندگان دیگری، از جمله آمریکا، سوق دادند.
چین، بزرگترین واردکننده نفت جهان، نیز نقش مهمی در پایین نگه داشتن تقاضا و قیمت جهانی نفت داشت و واردات نفت خود را بهشدت کاهش داد. ماریکه بلوم، اقتصاددان ارشد گروه مالی آیانجی، میگوید: «ذخایر نفت چین به ضربهگیری برای کل جهان تبدیل شده است.»
عوامل دیگری هم به این تابآوری کمک کردهاند. اقتصاد جهان نسبت به گذشته نفت را کارآمدتر مصرف میکند و از هر بشکه نفت، تولید اقتصادی بیشتری به دست میآورد. بسیاری از دولتها نیز با یارانهها و کمکهای مالی، بخشی از افزایش هزینه انرژی خانوارها را جبران کردهاند و به این ترتیب مانع از افت شدید مصرف شدهاند.
در اروپا نیز افزایش هزینههای دولت در حوزههایی مانند دفاع و زیرساختها به حمایت از اقتصادهایی کمک کرده است که هنوز خاطره شوک شدیدتر انرژی در سال ۲۰۲۲ را با خود دارند؛ زمانی که حمله روسیه به اوکراین قیمت گاز اروپا را بهشدت بالا برد. در میان همه این عوامل، تب سرمایهگذاری در هوش مصنوعی به مهمترین نیروی جبرانکننده فشار ناشی از بحران انرژی بر رشد تبدیل شده است.
دیتاسنترها، موتور تازه رشد
این سرمایهگذاری دیگر فقط به خرید تراشه محدود نیست. ساخت دیتاسنترها به حجم بزرگی از نیمههادیها، تجهیزات الکترونیکی، کابل، فلزات و ماشینآلات نیاز دارد و همین موضوع زنجیرهای از تقاضا را در کشورهای مختلف ایجاد کرده است. برآورد آیانجی نشان میدهد تب هوش مصنوعی حدود یکسوم رشد اخیر اقتصاد آمریکا را توضیح میدهد؛ به بیان دیگر، ساخت زیرساختهای هوش مصنوعی فقط یک رونق فناوری نیست و اکنون بخشی قابلتوجه از رشد اقتصادی آمریکا به هزینههایی وابسته شده که برای توسعه دیتاسنترها و تجهیزات مورد نیاز آنها انجام میشود.
جهش صادرات اقتصادهای آسیایی
این تقاضا از مرزهای آمریکا نیز عبور کرده و به کارخانههای آسیایی رسیده است. صادرات چین در ماه ژوئیه نسبت به یک سال قبل ۲۵ درصد افزایش یافت، صادرات ژاپن ۲۲ درصد رشد کرد، صادرات تایوان حدود یکسوم بیشتر شد و کره جنوبی جهشی ۶۳ درصدی را ثبت کرد. حتی اقتصادهای کوچکتری مانند تایلند نیز با شدت گرفتن تقاضای مرتبط با هوش مصنوعی، از صادرات بسیار قوی خبر میدهند.
سنگاپور نیز پیشبینی رشد اقتصادی خود برای امسال را بالا برده است. دولت این کشور اکنون انتظار دارد اقتصاد سنگاپور در سال جاری تا ۵.۵ درصد رشد کند، در حالی که پیشبینی قبلی ۴ درصد بود. افزایش تقاضا برای نیمههادیها و دیگر قطعات مرتبط با هوش مصنوعی یکی از عوامل این بهبود است.
رونق هوش مصنوعی در آمریکا یک اثر خارجی مهم هم ایجاد کرده است؛ سرمایهگذاری برای ساخت دیتاسنترها در یک سوی جهان، سفارش برای کارخانههای تراشه، قطعات الکترونیکی و تجهیزات در سوی دیگر جهان ایجاد میکند. به همین دلیل است که رونق هوش مصنوعی اکنون نه فقط در آمار سرمایهگذاری آمریکا، بلکه در آمار صادرات اقتصادهای آسیایی نیز دیده میشود.
ریسک فروکشکردن رونق هوش مصنوعی
این تصویر کمک میکند توضیح داده شود که چرا اقتصادهای پیشرفته با وجود شوک انرژی، افزایش هزینه استقراض و تنشهای ژئوپلیتیکی هنوز وارد یک افت فراگیر نشدهاند. فعالیت اقتصادی در اقتصادهای بزرگ ادامه دارد و تقاضای ناشی از سرمایهگذاری در هوش مصنوعی یکی از نیروهایی است که از این رشد حمایت میکند.
اما همان عاملی که اکنون به اقتصاد جهان کمک میکند، بهتدریج به یکی از نگرانیهای اقتصاددانان تبدیل شده است. همانطور که تشدید درگیری خاورمیانه یک خطر برای اقتصاد جهانی محسوب میشود، پایان یا حتی کاهش سرعت رونق هوش مصنوعی نیز میتواند بخشی از نیرویی را که تاکنون اثر شوک انرژی را جبران کرده، از بین ببرد.
گئورگیوا در کنار اشاره به منافع گسترده هوش مصنوعی، درباره این موضوع هم هشدار داده است. به گفته او، نحوه گسترش این فناوری و آثار اقتصادی آن همچنان با عدم قطعیت همراه است. او همچنین به ریسکهای ثبات مالی اشاره کرد؛ هشداری که به نگرانی سرمایهگذاران و تحلیلگران درباره رشد شدید قیمت سهام شرکتهای مرتبط با هوش مصنوعی و افزایش استقراض آنها مربوط میشود.
مدیرعامل صندوق بینالمللی پول همچنین نسبت به خوشبینی بیش از اندازه سیاستگذارانی هشدار داد که ممکن است بیش از حد به هوش مصنوعی بهعنوان موتور رشد تکیه کنند. این نگرانی برای آسیا ابعاد دیگری هم دارد، زیرا بسیاری از اقتصاددانان معتقدند کشورهای آسیایی و بهویژه چین بیش از اندازه به صادرات وابستهاند و برای رشد اقتصادی به اندازه کافی به موتورهای داخلی مانند مصرف متکی نیستند.
ماکس زنگلاین، اقتصاددان ارشد آسیا-اقیانوسیه در کنفرانس بورد، میگوید: «رشد بسیار محدودتر و متمرکزتر شده است.» از نگاه او، همین تمرکز یک ریسک محسوب میشود، زیرا پس از دورهای از رشد بسیار سریع تقاضای مرتبط با هوش مصنوعی، اقتصاد جهان به نقطهای نزدیک میشود که دستکم باید انتظار کاهش سرعت این رشد را داشت.
اقتصاد جهانی تا اینجا توانسته است بخشی از فشار ناشی از بحران انرژی و تنشهای ژئوپلیتیکی را تحمل کند. ذخایر انرژی، تغییر مسیر تجارت، حمایت دولتها و افزایش هزینههای عمومی هرکدام سهمی در این تابآوری داشتهاند، اما نیرویی که بیش از همه جلب توجه میکند، موج سرمایهگذاری در هوش مصنوعی است؛ موجی که از دیتاسنترها آمریکا آغاز میشود و تا کارخانههای تراشه و تجهیزات در آسیا امتداد پیدا میکند.
همین موضوع یک آسیبپذیری تازه هم ساخته است؛ هرچه سهم هوش مصنوعی در حفظ رشد اقتصاد جهان بزرگتر شود، پرسش درباره آنچه پس از فروکش کردن این تب اتفاق میافتد نیز مهمتر خواهد شد.
شما آینده این موج سرمایهگذاری در هوش مصنوعی را چگونه میبینید؟