کارتخوانها لو دادند؛ کجاها خرید مردم آب رفت؟
وقتی قیمتها بالا میرود، توان خریدمان کم میشود. این روزها زیاد این جمله را میشنوید. گزارشهای جدید به تفکیک هر استان قرار است نشان دهند . بیایید در ابتدا به شرایط خرید در استانهای کشور بپردازیم.
به گزارش زومان، در تیرماه ۱۴۰۵، اقتصاد ایران روی دستگاههای کارتخوان به دو نیمه متضاد تقسیم شد. در پایتخت، کارتهای بانکی ۱۵۷ میلیون بار بیشتر از سال گذشته کشیده شدند، اما در جنوب کشور، پایانههای فروشگاهی ساکتتر از سال گذشته بودهاند.
پیشروی تورم تا مرز سهرقمی
منطق پایه اقتصاد میگوید در اکثر مناطقی که قیمتها با شتاب بیشتری بالا بروند، همزمان ترمز مصرف محکمتر کشیده شده است. دادههای مرکز آمار نشان میدهد که تورم نقطه به نقطه، یعنی مقایسه هزینه خرید یک سبد مشخص و ثابت از کالاها نسبت به ماه مشابه در سال قبل، اکنون در ۸ استان کشور از مرز ۱۰۰ درصد عبور کرده است.
ایلام با ۱۱۲.۴ درصد، لرستان با ۱۰۸.۵ درصد و کردستان با ۱۰۸.۴ درصد در صدر این فهرست قرار دارند. پس از آنها، آذربایجان غربی (۱۰۶.۴ درصد)، چهارمحال و بختیاری و هرمزگان (هر دو ۱۰۴.۷ درصد)، کرمانشاه (۱۰۴.۱ درصد) و گلستان (۱۰۳ درصد) ایستادهاند. این اعداد تایید میکنند که هزینه پایه زندگی در این مناطق طی تنها دوازده ماه، بیش از دو برابر شده است. در انتهای این طیف، پایتخت قرار دارد. تهران با تورم نقطه به نقطه ۷۳.۹ درصدی، پایینترین سطح رشد قیمتها را در کل کشور به خود اختصاص داده است. این اختلاف ۳۸ واحد درصدی میان مرکز و پیرامون میتواند یک عامل در اختلاف توان خرید باشد.
انقباض مصرف در جغرافیای حاشیه
با عبور قیمتها از آستانه تحمل، رفتار مصرفکننده در استانهای درگیر تغییر کرده است. برای آنکه بهتر بتوان وضعیت خرید را بررسی کرد، بهتر است تراکنشها با موقعیت مشابه خود در سال گذشته مقایسه شوند. هرمزگان، استانی استراتژیک که اخیراً سایه درگیریهای نظامی را نیز تجربه کرده است، با افت ۲.۲- درصدی تراکنشهای شاپرک مواجه است. این درصد به ظاهر کوچک، به معنای خروج ۲ میلیون و ۷۲۰ هزار تراکنش بانکی از چرخه اقتصاد محلی این استان نسبت به تیر ۱۴۰۴ است. همسایگان هرمزگان نیز در همین چرخه گرفتارند؛ بوشهر با تورم ۹۸.۴ درصدی، کاهش ۰.۷ درصدی تراکنشها را ثبت کرده و چهارمحال و بختیاری با افت ۲.۱ درصدی خریدها روبرو است. سایر استانها مانند کهگیلویه و بویراحمد (۱.۲- درصد) و خراسان شمالی (۰.۸- درصد) نیز رکوردهای منفی داشتهاند.
در این میان، آمار استان زنجان یک استثنای ساختاری است. تعداد تراکنشهای این استان از ۱۰۴ میلیون و ۸۰۰ هزار فقره در تیر سال گذشته به محدوده ۵۰ میلیون و ۳۰۰ هزار سقوط کرده است. این کاهش ۵۲.۰ درصدی که حجم پرداختها را دقیقاً نصف کرده، پدیدهای مبهم است که کارشناسان آن را به متغیرهای صرفاً اقتصادی مرتبط نمیدانند و نیازمند کالبدشکافی فنی شبکه در این استان است.
پایتخت در نقش آهنربای نقدینگی
در برابر انقباض حاشیهها، مرکز با قدرت در حال جذب نقدینگی است. تهران مهمترین استانی است که بالاترین رشد تراکنشهای شاپرک را به ثبت رسانده است. هرچند سرعت خریدهای پایتختنشینان نسبت به ماه قبل از آن کندتر شده، اما در مقایسه با تیر ۱۴۰۴، رشد قابلتوجه ۱۶.۹ درصدی را نشان میدهد.
تزریق ۱۵۷ میلیون تراکنش به شبکه بانکی تهران، با ثبت کمترین نرخ تورم نقطهای کشور در این استان همبستگی مستقیمی دارد. پس از پایتخت، استانهای سیستان و بلوچستان (۷.۹ درصد)، البرز (۷.۱ درصد) و قم (۶.۵ درصد) و فارس (۴.۶ درصد) بیشترین رشد پرداختها را داشتهاند. تطابق نقشه تورم با جغرافیای تراکنشها ثابت میکند که افت تقاضا در هرمزگان و رشد آن در تهران تصادفی نیست. اقتصاد در حال انتقال فشار است؛ در این ساختار جدید، توان خرید به طور پیوسته از استانهای درگیر تورم سهرقمی تحلیل رفته است.