چین محدودیت‌ها را دور زد؛ هوش مصنوعی آمریکایی در خدمت پروژه‌های نظامی

بررسی بیش از ۸۰ مقاله دانشگاهی چینی نشان می‌دهد پژوهشگران نظامی این کشور از خروجی مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی آمریکایی که توسط شرکت‌های OpenAI و Anthropic توسعه یافته‌اند، برای آموزش سامانه‌های هوش مصنوعی بومی استفاده کرده‌اند تا توانمندی‌های دفاعی این کشور را ارتقا دهند.

این یافته‌ها که تاکنون منتشر نشده بودند، تصویری کم‌سابقه از نحوه استفاده نهادهای نظامی و امنیتی چین از پیشرفته‌ترین مدل‌های هوش مصنوعی آمریکا ارائه می‌کنند.

بر اساس گزارش رویترز، این نهادها از مدل‌ها به‌عنوان میان‌بری برای توسعه سامانه‌های تخصصی خود استفاده کرده‌اند؛ آن هم در شرایطی که واشنگتن تلاش کرده دسترسی پکن به تراشه‌های پیشرفته و دیگر فناوری‌های راهبردی را محدود کند.

اسناد بررسی‌شده نشان می‌دهد پژوهشگران چینی به‌طور گسترده از روشی موسوم به «تقطیر مدل» (Model Distillation) استفاده کرده‌اند؛ روشی که در آن خروجی‌های یک مدل قدرتمند هوش مصنوعی برای آموزش مدل‌های کوچک‌تر و تخصصی‌تر به‌کار گرفته می‌شود.

این مدل‌های کوچک‌تر می‌توانند به‌صورت محلی اجرا شوند و برخلاف مدل‌های فرامرزی (Frontier AI)، برای توسعه و بهره‌برداری به توان پردازشی عظیم نیاز ندارند.

بررسی رویترز که شامل پژوهش‌هایی گردآوری‌شده توسط بنیاد جیمزتاون مستقر در واشنگتن است که به‌صورت اختصاصی در اختیار این خبرگزاری قرار گرفته، نشان می‌دهد روش تقطیر مدل به‌طور گسترده توسط پژوهشگران وابسته به ارتش آزادی‌بخش خلق چین (PLA) و دیگر نهادهای نظامی این کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این مقالات نشان می‌دهند نهادهای دفاعی چین، مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی آمریکا را هم منبعی برای کسب دانش فنی و هم ابزاری برای کاهش فاصله فناوری با رقبای آمریکایی خود می‌دانند.

با این حال، محور اصلی اختلاف، خود فناوری تقطیر مدل نیست؛ زیرا این روش یکی از شیوه‌های رایج در صنعت هوش مصنوعی به شمار می‌رود. اختلاف بر سر استخراج غیرمجاز قابلیت‌های مدل‌های آمریکایی است.

این موضوع در آستانه مذاکرات آمریکا و چین درباره حکمرانی و ایمنی هوش مصنوعی، به یکی از مهم‌ترین نقاط تنش میان دو کشور تبدیل شده است.

مقام‌های آمریکایی برخی نهادهای چینی را متهم کرده‌اند که از تقطیر مدل برای استخراج قابلیت‌های مدل‌های هوش مصنوعی آمریکا استفاده می‌کنند؛ اقدامی که می‌تواند محدودیت‌های صادراتی واشنگتن را بی‌اثر کند و حقوق مالکیت فکری را نقض کند.

چین این اتهامات را رد کرده و گفته واشنگتن به دنبال «هژمونی هوش مصنوعی» است.

پکن همچنین استدلال می‌کند که شرکت‌های آمریکایی نیز در گذشته از روش‌های مشابه استفاده کرده‌اند.

توسعه‌دهندگان چینی نیز ادعاها درباره وابستگی پیشرفت‌های هوش مصنوعی این کشور به مدل‌های خارجی را رد کرده‌اند. استارتاپ مون شات هفته گذشته اتهام دولت ترامپ مبنی بر اینکه مدل Kimi K3 با استفاده از تقطیر مدل ساخته شده را رد و اعلام کرد این مدل حاصل نوآوری‌های اختصاصی خود شرکت است.

سانی چونگ پژوهشگر بنیاد جیمزتاون که بیش از ۶۰ مقاله را بررسی کرده، در این باره گفت: «دانشمندان نظامی چین به شکل سازمان یافته در حال استخراج مراحل استدلال مدل‌های غربی هستند تا آن‌ها را برای کاربردهایی مانند نظارت، جنگ سایبری و تصمیم‌گیری تاکتیکی تطبیق دهند.»

آموزش دادن پاسخ درست به مدل یک موضوع است، اما آموزش دادن فرآیند استدلالی که به آن پاسخ منتهی می‌شود، بسیار دشوارتر است. این مقالات نشان می‌دهد پژوهشگران وابسته به ارتش چین در تلاش‌اند آن توانایی استدلالی گران‌قیمت و اختصاصی مدل‌های غربی را به سامانه‌های کوچک‌تری منتقل کنند که بتوانند آن‌ها را به‌صورت محلی کنترل و به‌کارگیری کنند.

- سانی چونگ

یکی از مقالاتی که سال گذشته توسط پژوهشگران واحد ۹۶۹۴۱ ارتش آزادی‌بخش خلق چین -یکی از واحدهای اطلاعات نظامی و جنگ سایبری مستقر در پکن- منتشر شد، شرح می‌دهد که چگونه از مدل GPT-3.5 شرکت OpenAI برای پردازش کدهای حساس نظامی استفاده شده است.

پژوهشگران در این مقاله نوشته‌اند که مدل‌های شخص ثالث برای پردازش اطلاعات طبقه‌بندی‌شده مناسب نیستند. برای رفع این محدودیت، آن‌ها از GPT-3.5 خواستند کدهای نرم‌افزاری را خلاصه کند و سپس یک مدل بومی را بر اساس همین خلاصه‌ها آموزش دادند تا این مدل بتواند کاملاً در داخل شبکه‌های نظامی چین اجرا شود.

بررسی مشترک رویترز و بنیاد جیمزتاون نشان می‌دهد پژوهشگران چینی از تقطیر مدل برای کاربردهایی از نظارت بر محتوا تا استفاده‌های نظامی بهره گرفته‌اند.

در دانشگاه شمال چین که ارتباط نزدیکی با صنایع تسلیحاتی این کشور دارد، پژوهشگران از مدل Claude 3 Haiku شرکت آنتروپیک برای تولید داده‌های آموزشی مصنوعی جهت آموزش یک مدل طبقه‌بندی متن استفاده کردند؛ مدلی که برای پایش شبکه‌های اجتماعی و مدیریت محتوا طراحی شده است.

شرکت آنتروپیک اعلام کرد دسترسی تجاری به Claude را در چین یا برای شرکت‌های تحت کنترل دولت چین فراهم نمی‌کند و از سامانه‌های نظارتی برای شناسایی موارد نقض سیاست‌های خود استفاده می‌کند.

در مقاله‌ای که سال ۲۰۲۴ توسط دانشگاه ملی فناوری دفاعی ارتش آزادی‌بخش خلق منتشر شد، توضیح داده شده که چگونه از تقطیر مدل برای کوچک‌سازی یک مدل پردازش تصویر استفاده شده تا بتوان آن را روی پهپادها مستقر کرد.

این کار به پهپادها اجازه می‌دهد حتی در صورت قطع ارتباطات، ویدئوی زنده را تحلیل کرده و در تصمیم‌گیری‌های مربوط به ناوبری و هدف‌گیری به‌صورت لحظه‌ای کمک کنند.

همچنین مطالعه‌ای که اوایل امسال منتشر شد نشان می‌دهد پژوهشگران آکادمی علوم نظامی چین از تقطیر مدل برای اجرای یک سامانه تشخیص هدف روی تجهیزات تاکتیکی در جریان شبیه‌سازی عملیات دریایی با مشارکت پهپادها، شناورها و زیردریایی‌های بدون سرنشین استفاده کرده‌اند.

چین در شرایطی به‌طور گسترده به استفاده از تقطیر مدل روی آورده که در تلاش است با آمریکا در حوزه هوش مصنوعی پیشرفته رقابت کند، اما هم‌زمان به دلیل محدودیت‌های صادراتی واشنگتن بر تراشه‌های پیشرفته با کمبود منابع پردازشی روبه‌رو است.

با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که تقطیر مدل محدودیت‌های مهمی نیز دارد.

در حالی که مدل‌های هوش مصنوعی چین به‌تدریج فاصله خود را با نمونه‌های آمریکایی کاهش می‌دهند، پژوهشگران نظامی این کشور اکنون خود فناوری تقطیر را نیز به‌عنوان یک تهدید امنیتی بالقوه بررسی می‌کنند.

در ماه ژانویه، پژوهشگران دانشگاه مهندسی ارتش چین مقاله‌ای درباره تهدید «تقطیر بدون داده» (Data-Free Distillation) منتشر کردند؛ روشی که امکان مهندسی معکوس قابلیت‌های یک مدل را بدون دسترسی مستقیم به پارامترهای اصلی آن فراهم می‌کند.

برای مقابله با این تهدید، آن‌ها سازوکارهای دفاعی‌ پیشنهاد کردند که اطلاعات منطقی پنهانی را که ممکن است در خروجی عمومی یک مدل آشکار شود، پنهان کند.

مدل‌های تقطیرشده همچنین تنها بخشی از قابلیت‌های مدل اصلی را به ارث می‌برند و نمی‌توانند هوش گسترده مدل‌های پیشرفته مرزی را به‌طور کامل بازتولید کنند.