نقشه چین برای شکست آمریکا؛ پول بیحساب به سمت رباتها رفت
رهبران چین بهندرت نام شرکتهای خاص را در سخنرانیهای خود مطرح میکنند. حتی کمتر پیش میآید که یک مقام ارشد دولتی درباره ارزشگذاری یک شرکت، آن هم در آستانه عرضه اولیه سهام صحبت کند.
اما لی چیانگ نخستوزیر چین اخیراً از شرکت یونیتری (Unitree) سازنده رباتهای انساننما نام برد و به رشد چشمگیر ارزش این شرکت اشاره کرد؛ شرکتی که ارزش آن طی یک دهه از ۱۰ میلیون یوان به ۴۲ میلیارد یوان (حدود ۶ میلیارد دلار) رسیده است.
اکونومیست میگوید یونیتری که دوم ژوئیه مجوز ورود به بورس را دریافت کرد، تنها یکی از هزاران شرکتی است که در مسیر برنامه حزب کمونیست چین برای تبدیل شدن این کشور به رهبر فناوریهای پیشرفته در دهه آینده فعالیت میکنند؛ حوزههایی مانند هوش مصنوعی، رباتهای انساننما، ایمپلنتهای دیجیتال مغزی و...
اما توسعه این فناوریها به سرمایه هنگفتی نیاز دارد. فقط مراکز داده هوش مصنوعی چین در پنج سال آینده حدود ۲ تریلیون یوان هزینه خواهند داشت. حوزه رباتیک نیز ممکن است طی ده سال آینده به سرمایهای مشابه نیاز داشته باشد.
در شرایطی که بازار سهام آمریکا شاهد عرضههای اولیه بزرگ است و بازار اوراق قرضه این کشور نیز تحت تأثیر موج سرمایهگذاری در هوش مصنوعی قرار گرفته، این پرسش مطرح است که آیا بازارهای سرمایه کوچکتر چین میتوانند پاسخگوی این نیاز باشند و اهداف فناوری پکن را محقق کنند؟
سرمایهگذاری دولتی به کمک فناوری چین میآید
بخشی از هزینههای توسعه فناوری چین از محل سودهایی تأمین خواهد شد که شرکتهای بزرگ دوباره در کسبوکار خود سرمایهگذاری میکنند؛ بخش دیگری نیز از طریق نظام بانکی چین که تحت هدایت دولت فعالیت میکند تأمین خواهد شد.
شی جینپینگ برای تشویق سرمایهگذاران در دو سال گذشته بخشی از محدودیتهای پیشین علیه شرکتهای فناوری و سرمایهگذاریهای پرریسک و خارج از چارچوب سیاستهای دولت را کاهش داد.
او همچنین مسیرهایی را که میخواهد سرمایه به سمت آنها هدایت شود، روشنتر کرده است.
نتیجه این تغییر رویکرد، افزایش شدید فعالیتهای سرمایهگذاری بوده است.
در پنج ماه نخست سال ۲۰۲۶ بیش از ۹۵۰۰ صندوق سرمایهگذاری جدید راهاندازی شد؛ رقمی که حدود ۵۰ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل است.
در پایان سال ۲۰۲۵، صندوقهای تحت هدایت دولت چین ۲۳۰ میلیارد یوان سرمایه جدید برای سرمایهگذاری در فناوری جذب کردند؛ در حالی که این رقم یک سال قبل تنها ۱۱ میلیارد یوان بود.
همزمان، کاهش رشد اعتبارات بانکی در اقتصادی که سرعت رشد آن کاهش یافته، باعث شده بانکها ظرفیت بیشتری برای اعطای وام به سرمایهگذاران خصوصی پیدا کنند.
رشد ارزش شرکتهای هوش مصنوعی و رباتیک چین
گفته میشود دیپسیک (DeepSeek)، داغترین استارتاپ هوش مصنوعی چین در حال جذب سرمایه با ارزشگذاری نزدیک به ۶۰ میلیارد دلار از شرکتهایی مانند تنسنت و CATL است.
یونیتری نیز افزایش ارزش خود را تا حد زیادی مدیون چنین سرمایهگذاریهایی است.
شرکت مشاوره هورون اعلام کرده که در نیمه نخست سال، دستکم ۸۰ استارتاپ چینی به ارزش بیش از یک میلیارد دلار رسیدهاند؛ در حالی که کل این تعداد در سال ۲۰۲۵ تنها ۲۲ شرکت بود.
بازگشت رونق به بازار سهام چین
بازارهای عمومی سرمایه چین نیز پس از دورهای رکود دوباره فعال شدهاند و شرکتهای چینی در سال جاری حدود ۳۲ میلیارد دلار سرمایه از طریق عرضه سهام جذب کردهاند؛ دو برابر رقم مشابه سال ۲۰۲۵ و سه برابر سال ۲۰۲۴.
اما ماجرا به همین نقطه ختم نمیشود.
معاملات بزرگ دوباره در حال بازگشت هستند و شرکت CXMT (سازنده تراشههای ذخیره سازی) در حال بررسی عرضه اولیهای به ارزش ۴.۳ میلیارد دلار است.
۱۰ شرکت فناوری دیگر نیز برنامه عرضه چند میلیارد یوانی دارند.
بازار فناوری شانگهای (STAR Market) که در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ ورود شرکتهای زیانده به بورس را محدود کرده بود، اکنون دوباره این شرکتها را پذیرفته است.
یونیتری نیز در ۱۰۰ روز مجوز عرضه اولیه دریافت کرد؛ در حالی که پیشتر این روند ممکن بود یک سال یا بیشتر طول بکشد.
آیا دولت چین دوباره سرمایه را هدایت میکند؟
فعالان بازار از بازگشت رونق به بازار سرمایه چین استقبال میکنند، اما برخی نیز روزهای ابتدایی سرمایهداری چین در دهه ۱۹۹۰ را به یاد میآورند؛ زمانی که بازارهای سرمایه بیشتر برای انتقال پول به شرکتهای دولتی استفاده میشدند تا کسب بازدهی بالا.
اکنون شرایط تا حدی معکوس شده؛ شرکتهای دولتی هستند که سرمایه را به سمت استارتاپها هدایت میکنند.
برای مثال، شرکت SMIC (سازنده دولتی تراشه) صندوقی ایجاد کرده که اکنون در بیش از ۴۰۰ شرکت فعال در صنعت تراشه سهام دارد.
حتی زمانی که شرکتهای خصوصی وارد این حوزه میشوند، معمولاً با دولت همکاری میکنند. شیائومی که علاوه بر گوشی هوشمند وارد صنعت خودروهای برقی نیز شده صندوقی مشترک با دولت محلی استان هوبی ایجاد کرده که تاکنون بیش از ۱۰۰ سرمایهگذاری انجام داده است.
اما مشکل سرمایهگذاری دستوری چین چیست؟
برای مدیران دارایی که سرمایه دولتی و سرمایهگذاران خصوصی را مدیریت میکنند، حمایت دولت محدودیتهایی نیز به همراه دارد.
این سرمایهها باید به شرکتهایی اختصاص یابد که با برنامههای فناوری حزب کمونیست چین هماهنگ هستند.
مشکل اینجاست که بسیاری از این شرکتها الزاماً نوآوری بزرگی ندارند و برخی ممکن است روی مسائلی کار کنند که سالها پیش در کشورهای دیگر حل شدهاند.
بر اساس بررسی شرکت مشاوره گاوکال، شرکتهای سرمایهگذاری وابسته به بانکها معمولاً روی استارتاپهای نوپا سرمایهگذاری نمیکنند و ترجیح میدهند سراغ شرکتهایی بروند که پیشتر نوعی تأییدیه دولتی دریافت کردهاند و این رویکرد میتواند ظرفیت رشد آینده را محدود کند.
از سوی دیگر، فاصله گرفتن از حوزههای مورد علاقه دولت نیز هزینه بالایی دارد. کاهش حمایت دولتی میتواند ارزشگذاری شرکتها را پایین بیاورد و حتی روند دریافت مجوز عرضه اولیه را دشوار کند.
نهادهای نظارتی چین تقریباً امتیاز ورود به بورس را به تولیدکنندگان سختافزار پیشرفته مانند یونیتری یا شرکتهایی مانند CXMT که به کاهش وابستگی چین به فناوری خارجی کمک میکنند، اختصاص دادهاند.
در چنین شرایطی، وظیفه کمیسیون تنظیم مقررات اوراق بهادار چین (CSRC)، نهاد اصلی نظارت بر بازار سرمایه، دیگر فقط بررسی شرکتها، جلوگیری از حباب و مدیریت نقدینگی نیست؛ بلکه این نهاد باید اطمینان حاصل کند سرمایه به سمت اهداف فناوری شی جینپینگ حرکت میکند.
اما ایجاد تعادل میان سیاست صنعتی و ثبات بازار کار دشواری است.
کمیسیون تنظیم مقررات اوراق بهادار چین تلاش میکند بازار سهام چین بهجای یک رشد هیجانی، مسیر صعودی آرام و کنترلشدهای داشته باشد؛ اما حفظ چنین تعادلی آسان نیست.
اما وقتی رهبران سیاسی چین از شرکتهای فناوری خاص حمایت میکنند، کنترل این روند دشوارتر میشود.
در نتیجه، صدها میلیون سرمایهگذار خرد چینی سرمایه خود را از صنایع سنتی اما مهم مانند کالاهای مصرفی خارج کرده و به سمت فناوریها منتقل کردهاند.
سرمایهگذاری دولتی؛ فرصت یا مانع؟
این شرایط باعث شده سرمایهگذاران حرفهای که سرمایههای بزرگتری در اختیار دارند، نسبت به یک بازار آزاد کمتر اطمینان داشته باشند؛ روندی که منجر به کاهش سرمایهگذاری خصوصی میشود.