با قطع اینترنت چقدر زیان کردیم؟ پشت علامت «در حال بارگذاری»

وقتی علامت «در حال بارگذاری» روی صفحه گوشی‌تان می‌چرخد و از کندی اینترنت کلافه می‌شوید، احتمالاً فقط به پیام‌های نخوانده‌تان فکر می‌کنید. اما آیا می‌دانستید همین اینترنتِ نصفه‌ونیمه و پر از محدودیت، تنها طناب پوسیده‌ای است که اقتصاد کل کشور را از سقوط به یک دره عمیق تاریک نجات داده است؟ ماجرا اصلاً درباره لایک و فالوور نیست؛ پشت پرده این فیلترینگ و قطعی‌ها، باتلاقی است که میلیاردها تومان از جیبمان را پایین می‌کشد.

احسان چیت‌ساز، معاون سیاست‌گذاری وزارت ارتباطات، اخیراً عددی را به رسانه‌ها گفته است. او اعلام کرد سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی کشور به ۷.۱۴ درصد رسیده است. این عدد دقیقاً یعنی چه؟ در قدم اول بیایید بررسی کنیم معادل چند میلیارد تومن است؟

در گذشته، در سالنامه آماری وزارت ارتباطات در خصوص سال ۱۴۰۳ نوشته شده که ارزش افزوده اقتصاد دیجیتال به قیمت جاری معادل هزار و ۵۰۲.۵ همت بوده. در حالی که کل تولید ناخالص داخلی (ارزش کل کالاها و خدماتی که فقط داخل مرزهای کشور تولید می‌شود) در آن سال برابر با کل ۲۵ هزار و ۱۰۳ همت ثبت شده است. پس سهم اقتصاد دیجیتال ان موقع ۶ درصد بوده است. این سهم مدام بزرگ‌تر شد تا اینکه سال گذشته، با رسیدنِ حجم کل اقتصاد به ۳۷ هزار و ۱۵۵ همت، سهم اقتصاد دیجیتال رکورد ۵ ساله خود را شکست و به ۲ هزار و ۶۵۲.۸ همت (همان ۷.۱۴ درصد) رسید.

شاید فکر کنید این رشد به خاطر توسعه دکل‌ها و کابل‌های اینترنت است. اما چیت‌ساز می‌گوید داستان کاملاً برعکس است! اقتصاد دیجیتال سه لایه دارد: هسته (همان زیرساخت‌ها و اپراتورها)، پلتفرم‌ها (مثل اسنپ و دیجی‌کالا) و نفوذ فناوری در صنایع سنتی.

آمارهای تکان‌دهنده نشان می‌دهد سهم «هسته» از ۷.۹ درصد در سال ۱۴۰۰، حالا به ۷.۴ درصد سقوط کرده است. این یعنی شاید زیرساخت‌های ما آب نرفته باشند اما پلتفرم‌ها و استقبال مردم چنان با سرعت سرسام‌آوری رشد کرده‌اند که زیرساخت‌های ارتباطی کشور از آن‌ها جا مانده است. در واقع، ماشین‌های فرمول یکِ پلتفرم‌های ما، دارند در یک جاده خاکی و پر از دست‌اندازِ زیرساختی حرکت می‌کنند. حالا تو این اوضاع که زیرساخت‌ها عقب مانده‌اند سرعت‌گیر مصرف چه کاری با اقتصادمان می‌کند؟

حالا به بخش مهم‌تر ماجرا می‌رسیم؛ جایی که جیب شما مستقیماً هدف قرار می‌گیرد. سال گذشته، در جریان بحران‌ها ( اعتراضات دی ماه و جنگ اسفند ماه و جنگ دوازده روزه)، اینترنت روی هم رفته ۴۸ روز قطع شد. طبق محاسبات و آمار رسمی وزارت ارتباطات، هر روز قطعی اینترنت مساوی با محقق نشدن ۵ هزار میلیارد تومان درآمد برای کشور بود. فکرش را بکنید صادرات روزی چند بشکه نفت می‌شود؟با فرض قیمت ۸۰ دلاری هر بشکه نفت و نرخ ۱۹۰ هزار تومانی دلار، این رقم معادل ارزش صادرات حدود ۳۳۰ هزار بشکه نفت در روز است. یعنی هر روز خاموشی اینترنت، از نظر ارزش اقتصادی، معادل از دست رفتن درآمد فروش صدها هزار بشکه نفت بوده است.

در مجموع، ۲۴۰ همت از درآمدی که می‌توانست محقق شود، به سادگی نابود شد. اگر این رقم به کل اقتصاد تزریق می‌شد، ارزش اقتصاد دیجیتال ما به جای رقم فعلی، عدد ۲ هزار و ۸۹۲.۸ همت را لمس می‌کرد و کل اقتصادمان به ۳۷ هزار و ۳۹۴ همت می‌رسید. در آن صورت، سهم اقتصاد دیجیتال ۷.۷ درصد می‌شد (یعنی ۰.۶ واحد درصد بیشتر). اما فاجعه اصلی فراتر از این نیم واحد درصد است.

مرکز آمار می‌گوید رشد اقتصادی سال گذشته تنها ۰.۲ درصد بوده و حجم اقتصاد با قیمت‌های ثابت (رشد واقعی تولید) به ۱۰ هزار و ۴۹ همت رسیده است. اینجا اقتصاددان‌ها از مفهومی به نام «جی‌دی‌پی دیفلیتور» استفاده می‌کنند؛ ابزاری برای حذف اثر تورم از قیمت‌ها تا رشد واقعی مشخص شود. نسبت این شاخص در سال گذشته حدود ۳.۷ بود.

حالا تصور کنید آن ۲۴۰ همت بر باد رفته برمی‌گشت و اینترنتمان قطع نمیشد. در آن صورت همان طور که قبلا محاسبه شد تولید ناخالص داخلی به قیمت جاری برابر با ۳۷ هزار و ۳۹۴ همت میرسید. با تقسیم این عدد بر متوسط«جی‌دی‌پی دیفلیتور» در سال ۱۴۰۴ ( که برابر با ۳.۷ بود)حجم اقتصاد به قیمت ثابت به ۱۰ هزار و ۱۱۴ همت می‌رسید!

«برای محاسبه دقیق‌تر باید جی‌دی‌پی دیفلیتور اقتصاد دیجیتال ارزیابی شود... اما به دلیل تفاوت فاحش نداشتن قیمت‌ها می‌توان از دیفلیتور کل اقتصاد به عنوان تقریب استفاده کرد.»

با این حساب، رشد اقتصادی کشور می توانست به ۰.۸۵ درصد جهش می‌کرد؛ یعنی حدودا ۴ برابر بیشتر از چیزی که واقعاً اتفاق افتاده است!

در حالی که ما اینجا درگیر سرعت پایین دانلود هستیم، در کشورهای پیشرو، اقتصاد دیجیتال مدام بزرگتر می شود تا جایی که ۴۰ تا ۵۰ درصد از کل کیک اقتصادشان را می‌سازد! آن‌ها این فاصله نوری را با سرمایه‌گذاری سنگین روی هوش مصنوعی پر کرده‌اند.

برای اینکه ما هم در این رقابت له نشویم، سیاست‌گذاران در ایران دو هدف حیاتی تعریف کرده‌اند: احسان چیت ساز می گوید:اول، ساختن یک ستون فقرات فیزیکی با توسعه اینترنت 5G و کشیدن فیبر نوری برای ۲۰ میلیون خانوار تا پایان برنامه هفتم. دوم، روشن کردن یک موتور محرک انسانی با تربیت ۵۰۰ هزار نیروی متخصص در حوزه هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال. از طرفی، چیزی به نام «اقتصاد محتوا» که در دنیا گاهی ۲۰ درصد کل اقتصاد دیجیتال را شامل می‌شود، در ایران هنوز یک معدن طلای دست‌نخورده است. اما همه این‌ها زمانی که دسترسی مصرف‌کننده به اینترنت را محدود کند، نمی‌تواند اثرگذار باشد.

پیشنهاد شما برای بهبود اوضاع اقتصاد دیجیتال در کشور چیست؟