هوش مصنوعی اولین قبضش را فرستاد؛ چرا مک‌بوک و ایکس‌باکس گران شدند؟

تا همین یکی دو سال پیش، نگرانی اصلی درباره هوش مصنوعی این بود که چه مشاغلی را حذف خواهد کرد. اما این هفته دو خبر همزمان، تصویر متفاوتی از آینده این فناوری ترسیم کردند؛ آینده‌ای که در آن، نخستین اثر هوش مصنوعی شاید نه در بازار کار، بلکه در قیمت کالاهای مصرفی و رقابت قدرت‌های بزرگ دیده شود.

وب‌سایت Axios در دو گزارش جداگانه، دو رخداد را کنار هم قرار داده که در ظاهر ارتباطی با یکدیگر ندارند؛ افزایش قیمت محصولات اپل و مایکروسافت از یک سو و نگرانی واشنگتن از گسترش مدل‌های هوش مصنوعی چین از سوی دیگر. اما در واقع هر دو، بخشی از یک داستان بزرگ‌تر هستند: رقابت هوش مصنوعی وارد مرحله‌ای شده که هم اقتصاد جهانی را تغییر می‌دهد و هم موازنه قدرت را.

اپل این هفته قیمت برخی مدل‌های مک‌بوک و آی‌پد را تا ۲۵ درصد افزایش داد. مایکروسافت نیز قیمت برخی مدل‌های ایکس‌باکس را تا ۱۵۰ دلار بالا برد.

هر دو شرکت توضیح مشابهی ارائه کردند؛ افزایش بی‌سابقه قیمت حافظه و تجهیزات ذخیره‌سازی.

دلیل این افزایش، رونق بازار هوش مصنوعی است. مراکز داده جدید برای آموزش مدل‌های بزرگ، حجم عظیمی از حافظه، تراشه و تجهیزات ذخیره‌سازی مصرف می‌کنند. همین تقاضای فزاینده باعث شده قیمت قطعات افزایش یابد و بخشی از این هزینه به مصرف‌کنندگان منتقل شود.

در واقع، هوش مصنوعی مستقیماً مک‌بوک یا ایکس‌باکس را گران نکرده است؛ بلکه رقابت برای ساخت زیرساخت‌های آن، قیمت مواد و قطعات را بالا برده است.

این تغییر از یک جهت اهمیت دارد. در دو دهه گذشته، رایانه‌ها و بسیاری از تجهیزات دیجیتال معمولاً با گذشت زمان ارزان‌تر یا قدرتمندتر می‌شدند. اکنون برای نخستین بار، زیرساخت‌های هوش مصنوعی این روند تاریخی را معکوس کرده‌اند.

در همان روز، اکسیوس از چالش دیگری برای آمریکا نوشت.به نوشته این رسانه، واشنگتن در حالی تلاش می‌کند کشورهای بیشتری را به استفاده از فناوری‌های هوش مصنوعی آمریکایی ترغیب کند که مدل‌های چینی با سرعت در حال گسترش هستند.

چالش اصلی این نیست که چین امروز از شرکت‌هایی مانند اوپن‌ای‌آی یا آنتروپیک پیشی گرفته باشد؛ بلکه مدل‌های چینی ارزان‌تر، در دسترس‌تر و در بسیاری موارد متن‌باز هستند. همین ویژگی‌ها می‌تواند پذیرش آنها را، به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه، آسان‌تر کند.

همزمان، محدودیت‌های صادراتی آمریکا بر برخی فناوری‌های پیشرفته نیز باعث شده شماری از تحلیلگران درباره کاهش جذابیت فناوری آمریکایی برای شرکای این کشور هشدار دهند.

به بیان دیگر، اگر خبر نخست درباره هزینه ساخت هوش مصنوعی بود، خبر دوم درباره رقابت برای گسترش هوش مصنوعی است.

برای سال‌ها تصور می‌شد برنده رقابت هوش مصنوعی کشوری خواهد بود که قدرتمندترین مدل را بسازد.

اما اکنون معیار دیگری نیز در حال شکل‌گیری است؛ اینکه کدام کشور می‌تواند فناوری خود را با هزینه کمتر و در مقیاس بزرگ‌تر در جهان گسترش دهد.

این همان الگویی است که پیش‌تر در برخی صنایع دیگر نیز دیده شد؛ فناوری پیشرفته الزاماً به معنای تسلط بر بازار جهانی نیست. قیمت، دسترسی، زیرساخت و امکان استفاده گسترده نیز به همان اندازه اهمیت دارند.

از این منظر، آمریکا و چین در دو مسیر متفاوت حرکت می‌کنند. آمریکا میلیاردها دلار برای توسعه پیشرفته‌ترین مدل‌ها و مراکز داده سرمایه‌گذاری کرده است؛ سرمایه‌گذاری‌ای که بخشی از هزینه آن اکنون در قیمت محصولات مصرفی دیده می‌شود. در مقابل، چین تلاش می‌کند با مدل‌های ارزان‌تر و متن‌باز، دامنه استفاده از فناوری خود را گسترش دهد.

این دو خبر در کنار هم، نشانه ورود هوش مصنوعی به مرحله‌ای تازه هستند.

مرحله نخست، رقابت برای ساخت مدل‌های قدرتمندتر بود.

مرحله دوم، رقابت بر سر اقتصاد این فناوری است؛ اینکه چه کسی هزینه آن را می‌پردازد و چه کسی بازارهای جهانی را به دست می‌آورد.

این تغییر، شاید مهم‌تر از خود پیشرفت‌های فنی باشد. زیرا نشان می‌دهد رقابت هوش مصنوعی دیگر فقط در آزمایشگاه‌ها یا مراکز داده جریان ندارد؛ بلکه به قیمت کالاهای مصرفی، زنجیره‌های تأمین، سیاست‌های صادراتی و حتی روابط میان کشورها گره خورده است.

در چنین شرایطی، شاید پرسش اصلی دیگر این نباشد که هوش مصنوعی چه کارهایی انجام می‌دهد؛ بلکه این باشد که هزینه رهبری این فناوری را چه کسی پرداخت می‌کند و چه کشوری از آن بیشترین نفوذ را به دست می‌آورد.