شاپرک چه چیزی را لو داد؟ ردپای مهاجرت جنگی در کارتخوانها
در روزهای پرالتهاب فروردین که قطعی اینترنت و سایه جنگ بر کشور سنگینی میکرد، میلیونها کارت بانکی بیصدا شدند. اما با شروع آتشبس در اردیبهشت، ردپای خریدها پناهگاههای امن ایرانیان را آشکار کرد.
بازگشت پول به چرخه اقتصاد
آمار شاپرک (سیستمی که تمام خریدهای کارتی کشور را پردازش میکند) در دومین ماه سال حاوی نکات جالب توجهی بود. در فروردینماه که بخش عمده آن با درگیری نظامی و قطعی سراسری اینترنت همراه بود، تعداد تراکنشهای ثبتشده به حدود ۴ میلیارد و ۱۷۸ میلیون رسید؛ آماری که در مقایسه با فروردین سالهای گذشته پایینتر بود و به نظر میرسد با شرایط جنگی و اختلال ارتباطات بیارتباط نباشد.
اما در اردیبهشتماه، تعداد تراکنشها حدود ۶۱۲ میلیون بیشتر شد و به ۴ میلیارد و ۷۹۰ میلیون تراکنش رسید. بخشی از این افزایش را میتوان بازگشت تدریجی فعالیتهای اقتصادی و عادیتر شدن شرایط پس از شوک اولیه جنگ دانست. اهمیت آمار اردیبهشت از این جهت است که تعداد تراکنشها حتی از دوره مشابه سال قبل هم بالاتر رفته است.
البته این جهش لزوماً به معنای رشد تقاضا (تمایل و توانایی واقعی مردم برای خرید کالا) نسبت به سال قبل نیست؛ بلکه صرفاً بازگشتی به روند طبیعی پس از پایان شوک اولیه درگیریها محسوب میشود.
شمال و اردبیل؛ پناهگاههای دوران بحران
بررسی استانی این تراکنشها، راوی یک مهاجرت است. در شرایطی که در اردیبهشتماه تقریباً تمام استانها رشد ماهانه مثبتی داشتند، سه استان گیلان، اردبیل و مازندران خلاف این مسیر حرکت کردند. دادهها نشان میدهد که تراکنشها در گیلان ۵.۵ درصد، در اردبیل ۲ درصد و در مازندران ۰.۴ درصد افت داشته است.
یک دلیل برای این افت را میتوان خروج مسافرانی دانست که از ترس جنگ به این مناطق امن پناه برده بودند و حالا با جدیتر شدن آتشبس، در حال بازگشت به خانههایشان بودند. اگرچه سفرهای نوروزی هرساله اتفاق میافتد، اما شدت این افت در سال جاری بیسابقه بود. به عنوان مثال، افت ماهانه گیلان در اردیبهشت ۱۴۰۴ بسیار کمتر از این رقم بود و دو استان دیگر اصلاً چنین کاهشی را در سال گذشته تجربه نکرده بودند.
در همین رابطه، خبرگزاری تسنیم پیشتر با اشاره به هجوم مسافران به مازندران، به نقل از استاندار این استان نوشت: «در ایام جنگ رمضان و تعطیلات نوروز، بیش از ۱۷ میلیون مسافر وارد مازندران شدند و با احتساب جمعیت بومی، بیش از ۲۱ میلیون نفر در استان حضور داشتند.»
احیای پایتخت و شهرهای خالیشده
در نقطه مقابل، استانهایی که در روزهای جنگ خالی از سکنه شده بودند، با برقراری آرامش نسبی دوباره جان گرفتند. بیشترین رشدهای ماهانه تعداد تراکنشها به ترتیب در تهران با ۳۷.۴ درصد، البرز با ۲۹.۳ درصد و اصفهان با ۱۷.۴ درصد به ثبت رسید.
این اعداد به روشنی نشان میدهند که با عادیتر شدن اوضاع امنیتی، شهرهای مرکزی که در فروردینماه به دلیل ترس از حملات تخلیه شده بودند، در اردیبهشت دوباره میزبان شهروندان خود شدند. ماشینهای کارتخوان در این استانها دوباره به کار افتادند و نبض اقتصاد روزمره، دستکم برای مدتی، به خیابانهای پایتخت و شهرهای بزرگ بازگشت.