محاسبات امارات و عربستان تغییر کرد؛ نقشه بقا برای عصر پهپادها
به گزارش زومان به نقل از سیانبیسی، جاهطلبی کشورهای حاشیه خلیج فارس برای تبدیل شدن به قطب جهانی هوش مصنوعی اکنون با آزمونی جدی روبهرو شده است؛ چراکه احتمال طولانی شدن درگیریها در خاورمیانه، پرسشهایی را درباره امنیت انرژی، تابآوری زیرساختها و اعتماد سرمایهگذاران مطرح کرده است.
پیش از آغاز جنگ در فوریه، امارات متحده عربی، عربستان سعودی و قطر در رقابتی فشرده تلاش میکردند خود را به مرکز رونق جهانی هوش مصنوعی تبدیل کنند؛ آن هم با تکیه بر انرژی فراوان و ارزان و موقعیت جغرافیایی راهبردی که میتواند شرکتهای بزرگ فناوری را به ساخت شبکههای عظیم دیتاسنتر در منطقه ترغیب کند.
اما در همان روزهای ابتدایی جنگ، دو مرکز داده آمازون در امارات هدف قرار گرفتند و اکنون، نزدیک به سه ماه بعد، قیمت نفت همچنان در محدوده ۱۰۰ دلار در هر بشکه باقی مانده و تنگه هرمز نیز بسته است.
در حالی که سرمایهگذاران و شرکتهای فعال در حوزه زیرساخت هوش مصنوعی در خاورمیانه به سیانبیسی گفتهاند همچنان نسبت به آینده این منطقه خوشبین هستند، تحلیلگران هشدار میدهند که افزایش ریسکهای ژئوپلیتیک میتواند بر پروژههای هوش مصنوعی اثر بگذارد.
به گفته آنها، تصمیمگیری برای سرمایهگذاری در برخی پروژههای دیتاسنتری در منطقه یا متوقف شده یا به دلیل ادامه درگیریها نیازمند زمان بیشتری است.
خاورمیانه؛ مرز بعدی هوش مصنوعی
تریشا ری، معاون و پژوهشگر مرکز ژئوتک اندیشکده آتلانتیک، در این باره گفت:
درگیری جاری در خاورمیانه، زیرساختهای هوش مصنوعی را به معنای واقعی کلمه در خط مقدم جنگ قرار داده؛ چیزی که حتی یک یا دو سال پیش تصورش هم دشوار بود.
به گفته او، این جنگ یک تغییر اساسی ایجاد کرده است؛ پیشتر مدیریت ریسک عمدتاً بر تهدیدات سایبری و اختلالات دیجیتال متمرکز بود، نه تهدیدات فیزیکی و نظامی، اما حملات پهپادی این معادله را تغییر دادهاند.
شرطبندی بزرگ خلیج فارس روی هوش مصنوعی
در سالهای پیش؛ قبل از آنکه جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه ایران در بگیرد و کشورهای خلیج فارس را تحت تاثیر قرار دهد، این کشورها فناوریهای پیشرفته را به یکی از ستونهای اصلی برنامههای تنوعبخشی اقتصادی خود تبدیل کردند؛ از صندوقهای سرمایهگذاری دولتی گرفته تا تدوین استراتژیهای ملی هوش مصنوعی.
در قلب این برنامه، انرژی قرار دارد. دسترسی کشورهای خلیج فارس به منابع عظیم هیدروکربنی، ظرفیت بالای تولید برق و قیمت نسبتاً پایین انرژی، این منطقه را به مقصدی جذاب برای دیتاسنترهای پرمصرف تبدیل کرده بود؛ مراکزی که ستون فقرات هوش مصنوعی و رایانش ابری محسوب میشوند.
امارات از طریق پلتفرم سرمایهگذاری هوش مصنوعی MGX و شرکت G42 از پروژههای بزرگی حمایت کرده؛ دو مجموعهای که توسط شرکت سرمایهگذاری «مبادله» ابوظبی با دارایی ۳۸۵ میلیارد دلاری تأسیس شدهاند.
عربستان نیز در قالب چشمانداز ۲۰۳۰ قصد دارد دهها میلیارد دلار در حوزه هوش مصنوعی و زیرساخت داده سرمایهگذاری کند. این سرمایهگذاریها از طریق شرکت هیومن و با حمایت صندوق سرمایهگذاری این کشور انجام میشود.
قطر هم سرمایهگذاری سنگینی در هوش مصنوعی انجام داده و شرکتی ملی به نام کای را با همکاری بروکفیلد و در کنار صندوق سرمایهگذاری ۶۰۰ میلیارد دلاری قطر راهاندازی کرده است.
در چنین فضایی، شرکتهایی مانند سیسکو، اوراکل، خدمات وب آمازون (AWS)، مایکروسافت و گوگل نیز سرمایهگذاریهای خود در پروژهها و دیتاسنترهای منطقه را در همکاری با شرکای محلی گسترش دادهاند.
جنگ، محاسبات سرمایهگذاران را تغییر داد
اما درگیریهای منطقهای اکنون سازندگان پروژههای هوش مصنوعی را به بازنگری واداشته است.
گری ووجتاشک، مدیرعامل شرکت پیور دیتاسنتر گروپ که تحت مالکیت اوکتری قرار دارد، در آوریل به گفت این شرکت موقتاً تصمیمگیری درباره سرمایهگذاری در خاورمیانه را متوقف کرده، هرچند «برنامهریزی و گفتوگوها» درباره پروژهها همچنان ادامه دارد.
همزمان، زمانبندی پروژهها نیز طولانیتر شده است. مارک ریچاردز، شریک شرکت حقوقی BCLP که مشاور پروژههای بزرگ دیتاسنتری از جمله در خاورمیانه است، گفت:
تصمیمات سرمایهگذاری اکنون بیشتر طول میکشد؛ زیرا ریسک حضور در منطقهای که با تهدیدات جدی مواجه است، افزایش یافته است. ریسکهایی که در ابتدا بخشی از فرضیات سرمایهگذاری نبودند، حالا در قیمتگذاری پروژهها لحاظ میشوند.
شوک انرژی
بازارهایی مانند امارات سالها برق صنعتی نسبتاً ارزان ارائه میکردند؛ حدود ۰.۱۱ دلار به ازای هر کیلووات ساعت، در مقایسه با ۰.۲۵ تا ۰.۴۰ دلار یا بیشتر در اروپا.
اما از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، بازار جهانی انرژی دچار آشفتگی شده و بسته شدن تنگه هرمز به گفته آژانس بینالمللی انرژی به بزرگترین اختلال عرضه نفت در تاریخ تبدیل شده است.
قیمت نفت برنت طی سه ماه گذشته بیش از ۵۵ درصد رشد کرد و از حدود ۷۲ دلار به نزدیک ۱۲۰ دلار در اوج خود رسید.
برق ارزان نیز در کشورهای ثروتمند نیز دیگر تضمینشده نیست. در امارات، قیمت گاز در آوریل ۳۰ درصد افزایش یافت، آن هم پس از بیش از یک ماه تداوم قیمتهای بالای نفت.
برای کشورهای خلیج فارس، پیامدهای جنگ اکنون جنبهای ساختاری پیدا کرده است. بازارهای فشرده انرژی و افزایش نوسانات، دولتها را تحت فشار گذاشته تا هزینهها را به مصرفکنندگان صنعتی بزرگ مانند دیتاسنترها منتقل کنند.
دیتاسنترها؛ داراییهای استراتژیک جدید
همانند تأسیسات انرژی در منطقه، دیتاسنترها نیز به داراییهایی راهبردی تبدیل شدهاند؛ تا جایی که اهمیت آنها کمتر از خطوط لوله نیست.
حملات به دیتاسنترها در امارات و بحرین در اوایل جنگ، اتفاقی بیسابقه بود و آسیبپذیری این زیرساختها را نشان داد؛ زیرساختهایی که اکنون در اولویت دولتهای خلیج فارس قرار دارند.
دیتاسنترها باید از نظر فیزیکی «مقاومسازی» شوند و شاید حتی لازم باشد زیر زمین ساخته شوند. کشورها برای کاهش ریسک، ساخت این مراکز را در خارج از مرزهای خود نیز گسترش دهند؛ زیرا زیرساخت دیتاسنتری موردنیاز امارات برای تحقق اهداف جهانی و منطقهایاش لزوماً نباید فقط در داخل امارات مستقر باشد.- تریشا ری
آمازون درباره توقف سرمایهگذاریها، به اظهارات مت گارمن، مدیرعامل این شرکت، در اوایل آوریل اشاره کرد که گفته بود: اشتیاق ما برای سرمایهگذاری بلندمدت در این منطقه همچنان به همان اندازه گذشته قوی است.
آینده چه خواهد شد؟
اما حال پرسش اصلی این است که آینده چه خواهد شد؟ بازیگران اصلی هوش مصنوعی در منطقه تأکید دارند که جنگ، جاهطلبیهای آنها را متوقف نخواهد کرد.
سخنگوی G42 میگوید: «مسیر ما تغییری نکرده و باور ما حتی عمیقتر شده است. هوش مصنوعی همانقدر بنیادی خواهد شد که برق برای اقتصادها و جوامع حیاتی است. زیرساختها با چنین اهمیتی باید بتوانند دورههای سخت را پشت سر بگذارد بدون آنکه ساختارشان فروبپاشد.»
طارق امین، مدیرعامل هیومن عربستان، نیز گفت: «جاهطلبی ما هرگز محدود به ساخت دیتاسنتر نبوده است. ما در حال ساخت کل زنجیره هوش مصنوعی هستیم؛ از زیرساخت حیاتی و توان پردازشی گرفته تا مدلها، پلتفرمها و اپلیکیشنهای هوش مصنوعی.»
مقیاس عربستان یک مزیت راهبردی است که دارای وسعت جغرافیایی، منابع عظیم انرژی، مسیرهای ارتباطی پیشرفته و توانایی ساخت زیرساختهای مقاوم و بلندمدت هوش مصنوعی است.- طارق امین
مارک ریچاردز از BCLP نیز گفته است که این شرکت همچنان درخواستهایی برای پروژههای عظیم دیتاسنتری در خاورمیانه دریافت میکند.
اما آلوک مهتا، مدیر اندیشکده CSIS، معتقد است این درگیریها «توهم ثبات بلندمدت در خلیج فارس را درهم شکسته» و ارزش سرمایهگذاری در منطقه را تغییر داده است.
او هشدار داد دیتاسنترهای آینده احتمالاً گرانتر خواهند بود و با سرعت کمتری وارد مدار میشوند؛ زیرا هزینه مقاومسازی تأسیسات، فناوریهای ضدپهپادی، بیمههای گرانتر و مشکلات احتمالی بلندمدت زنجیره تأمین افزایش یافته است.
در نهایت، این بازی یک دوئل میان جاهطلبیهای تکنولوژیک و واقعیتهای ژئوپلیتیک است. اگرچه ریسکها افزایش یافته، اما برای کسانی که به افق چند دههای نگاه میکنند، خاورمیانه همچنان مرزی است که نمیتوان از آن چشمپوشی کرد؛ حتی اگر این مسیر از میان میدان مین عبور کند.