کابوس ۲۰۲۶ | مدرک دیگر کافی نیست؛ هوش مصنوعی شغلها را بلعید
به گزارش زومان، کوین هَست مشاور کاخ سفید گفت: «هیچ نشانهای در دادهها وجود ندارد که نشان دهد هوش مصنوعی در حال حاضر باعث از دست رفتن شغل افراد شده است.»
اما شاید بهتر باشد این حرف را به فارغالتحصیلان ۲۰۲۶ آمریکا بگویند. یکی از استادان دانشگاه درباره بازار کار فارغالتحصیلان میگوید: «اوضاع بسیار ناامیدکننده است.»
هوش مصنوعی اکنون به متهم اصلی تبدیل شده است. در یکی از مراسمهای فارغالتحصیلی اخیر در فلوریدا، سخنرانی که به هوش مصنوعی اشاره کرد، با هو شدن حاضران روبهرو شد و این واکنش بیدلیل هم نیست.
جنگ اعداد: چه کسی درست میگوید؟
تحلیل اکونومیست نشان میدهد که هوش مصنوعی احتمالاً به چشمانداز شغلی برخی فارغالتحصیلان آسیب زده است.
مدرک دانشگاهی دیگر مانند گذشته سپری مطمئن در برابر بیکاری به نظر نمیرسد؛ بهطوری که فارغالتحصیلان تازهکار اکنون بیشتر از میانگین آمریکاییها در معرض بیکاری قرار دارند.
نسل فعلی دانشآموختگان نیز نگاه بسیار بدبینانهای به آینده دارد. کمتر از یکپنجم آنها معتقدند اکنون زمان مناسبی برای یافتن یک شغل خوب است؛ پایینترین سطح در بیش از یک دهه اخیر و بسیار کمتر از میانگین کل آمریکاییها که بیش از یکچهارم است.
کاهش جذب نیرو در دانشگاهها نیز به این وضعیت دامن زده است. تعداد فرصتهای شغلی منتشرشده در «هندشیک» (پلتفرم کاریابی دانشجویان)، نسبت به اوج سال ۲۰۲۲ حدود ۵۰ درصد کاهش یافته است.
بسیاری، هوش مصنوعی را عامل این وضعیت میدانند. بیش از نیمی از کارفرمایان گفتهاند که به جایگزینی نیروهای تازهکار با هوش مصنوعی فکر کردهاند. همچنین نظرسنجی مؤسسه سیاستگذاری مدرسه کندی دانشگاه هاروارد نشان میدهد بیش از نیمی از جوانان آمریکایی نیز هوش مصنوعی را تهدیدی برای آینده شغلی خود میدانند.
با این حال، اقتصاددانان در این باره اتفاقنظر ندارند. پژوهشی از اریک برینیولفسون از دانشگاه استنفورد و همکارانش که در سال ۲۰۲۵ منتشر شد، اشتغال جوانان در مشاغلی با مواجهه بالا با هوش مصنوعی، مانند توسعه نرمافزار، را بررسی کرد. این پژوهش نشان داد اشتغال در این حوزهها نسبت به مشاغل کمتر در معرض هوش مصنوعی، ۱۶ درصد کاهش یافته است.
اما مقالهای دیگر که امسال توسط زانا ایسنکو و فابین کورتو میلت، دو اقتصاددان منتشر شد، این فرضیه را زیر سؤال برد که هوش مصنوعی بهطور خاص جوانان را از بازار کار کنار زده باشد. آنها دریافتند کاهش آگهیهای استخدام در مشاغل در معرض هوش مصنوعی، تقریباً به همان شدت برای نیروهای ارشد نیز رخ داده و این روند حتی پیش از عرضه ChatGPT در اواخر ۲۰۲۲ آغاز شده بود.
مطالعه دیگری از مورگان فرانک از دانشگاه پیتسبورگ و همکارانش نیز نشان داد وضعیت بازار کار کارکنان در معرض هوش مصنوعی بدتر شده، اما این روند هم پیش از عرضه ChatGPT آغاز شده بود.
تغییر مسیر اجباری؛ از کدنویسی به طراحی
اکونومیست نیز تحلیل مستقلی انجام داده و از منبعی کمتر مورد توجه استفاده کرده است: دادههای ۱۰ ساله نظرسنجی فارغالتحصیلان تازهکار از سوی «انجمن ملی کالجها و کارفرمایان» آمریکا. هر سال دانشگاههای آمریکایی از فارغالتحصیلان جدید میپرسند که شاغل هستند، بیکارند یا در مقاطع بالاتر ادامه تحصیل میدهند. اکونومیست با استفاده از این دادهها، وضعیت بازار کار رشتههایی با میزان متفاوت مواجهه با هوش مصنوعی را پیش و پس از ظهور مدلهای زبانی بزرگ مقایسه کرده است.
نتیجه این بررسی نشان میدهد فارغالتحصیلان رشتههایی که بیشتر در معرض هوش مصنوعی هستند، وضعیت بهمراتب بدتری را تجربه کردهاند. بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴، نرخ اشتغال تماموقت فارغالتحصیلان رشتههایی با کمترین میزان مواجهه با هوش مصنوعی—مانند آموزش، فلسفه و مهندسی عمران—تنها ۱.۵ واحد درصد کاهش یافته است.
اما در رشتههایی با بیشترین میزان مواجهه با هوش مصنوعی—از جمله علوم کامپیوتر، مهندسی کامپیوتر و علوم اطلاعات—این کاهش به ۶.۶ واحد درصد رسیده است.
اکونومیست همچنین با استفاده از دادههای ۱۳ دانشگاه، آمار رشتههای بسیار در معرض هوش مصنوعی را برای کلاس ۲۰۲۵ بهروزرسانی کرده و به این نتیجه رسیده که روند نزولی همچنان ادامه دارد.
نرخ اشتغال تماموقت این فارغالتحصیلان طی سه سال، از حدود ۷۰ درصد به ۵۵ درصد سقوط کرده است؛ درست در همان سه سالی که پس از عرضه ChatGPT در ۲۰۲۲ سپری شدهاند. پیش از آن، این نرخ تقریباً ثابت بود.
دانشجویان نیز بهتدریج مسیر خود را تغییر میدهند. دادههای «مرکز ملی پایش دانشجویان» نشان میدهد ثبتنام در رشته علوم کامپیوتر در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۱ درصد کاهش یافته است. ثبتنام در رشته برنامهنویسی کامپیوتر—که بیشتر بر مهارتهای کدنویسی تمرکز دارد تا مباحث تئوری—نیز ۲۶ درصد افت کرده است.
ماهیت کار فارغالتحصیلان علوم کامپیوتر هم در حال تغییر است. اکنون زمان کمتری صرف نوشتن کد میشود و تمرکز بیشتری بر طراحی و سازماندهی سیستمهای نرمافزاری در سطح کلان وجود دارد.
لانا یاروش، مدیر دوره کارشناسی علوم کامپیوتر در دانشگاه مینهسوتا، میگوید نگرانی دانشجویان را درک میکند
تغییر همیشه سخت است. اما علوم کامپیوتر رشتهای است که در آن، همهچیز دائماً در حال تغییر است.- لانا یاروش