بمبهای خاموش در بستر دریا؛ اینترنت جهان در خطر است؟
به گزارش زومان به نقل از بلومبرگ، کشتی ایل دو باتز (Ile de Batz) در حال نصب بخشی از یک کابل اینترنتی زیردریایی به طول ۲۸ هزار مایل بود؛ پروژهای که قرار بود اروپا را از طریق خلیج فارس به آسیا متصل کند. اما آغاز جنگ ایران در اوایل ماه مارس همهچیز را متوقف کرد.
مالک کشتی وضعیت «فورس ماژور» اعلام کرد و شناور به بندری در عربستان سعودی بازگردانده شد؛ جایی که از آن زمان تاکنون متوقف مانده است. عملیات نصب این کابل فیبر نوری و دستکم دو پروژه بزرگ دیگر کابلهای پرظرفیت در منطقه نیز متوقف شدهاند.
حتی اگر آتشبس دائمی برقرار شود و فعالیتها در خلیج فارس از سر گرفته شود، پروژه به مانند گذشته ادامه نخواهد یافت. شرکتهای فناوری و مخابراتی که تأمین مالی این کابلها را بر عهده دارند، اکنون با مشکلی تازه روبهرو هستند: موشکها و مینهای منفجرنشدهای که در بستر دریا، در مسیر یا نزدیکی مسیر کابلها پراکنده شدهاند و در نتیجه، اسکن مجدد بخشهایی از بستر دریا با حسگرهای مغناطیسی و صوتی برای تأیید ایمنی مسیرها ضروری است. حسنین علی، مشاور کابلهای زیردریایی در امارات، میگوید:
تقریباً تمام این پروژهها با تأخیر مواجه خواهند شد.
تلههای زیردریایی و کابوس مینها
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، شکنندگی ستون فقرات فیزیکی و چند میلیارد دلاری اینترنت جهان را آشکار کرده است.
از آغاز درگیریها تاکنون، دستکم سه مرکز داده در کشورهای حاشیه خلیج فارس هدف حملات پهپادی قرار گرفتهاند؛ حملاتی که باعث اختلال در خدمات ابری شده است.
در شرایطی که مراکز داده و کابلهای زیردریایی اکنون بهعنوان زیرساختهای راهبردی، همردیف شبکههای انرژی و پالایشگاههای نفت، هستند؛ بیش از پیش بهعنوان اهداف بالقوه در نظر گرفته میشوند.
همین مسئله شرکتهای بزرگ فناوری و مخابراتی را وادار کرده تا در محل احداث مراکز داده و مسیر انتقال اطلاعات بازنگری کنند. عربستان سعودی، امارات و دیگر کشورهای خلیج فارس طی سالهای اخیر مقصد سرمایهگذاری غولهای ابری آمریکایی مانند آمازون وب سرویسز، مایکروسافت و گوگل بودهاند؛ سرمایهگذاریهایی که اغلب با مشارکت صندوقهای ثروت ملی منطقه انجام شده و اکنون با ریسکهای پیچیدهتری همراه است.
برنامهریزی برای کابلهای بینالمللی اینترنت نیز در حال تغییر است. شرکتها بهجای تکیه بر گلوگاههای دریایی، در حال بررسی مسیرهای جایگزین مانند مسیرهای زمینی یا ترکیبی هستند.
در این میان، ترمیم خسارات جنگی به زیرساختهای فناوری میتواند بسیار پرهزینه و پیچیده باشد. در اوایل سال ۲۰۲۴، کشتی که پس از حمله حوثیها در دریای سرخ رها شده بود، هنگام سرگردانی حدود دو هفته لنگر خود را روی بستر دریا کشید و سه کابل اینترنتی را قطع کرد.
تعمیر این کابلها پنج ماه زمان برد، زیرا شرکتها مجبور بودند برای انجام عملیات در آبهای یمن، موانع حقوقی و مذاکرات با حوثیها ــ که تحت تحریمهای بینالمللی قرار دارند ــ را پشت سر بگذارند. از آن زمان تاکنون، برنامه نصب دستکم پنج کابل دیگر در دریای سرخ، که زمانی مستقیمترین و ارزانترین مسیر انتقال اینترنت میان اروپا و آسیا بود، متوقف مانده است.
هرچند هیچ تأیید رسمی درباره مینگذاری ایران در تنگه هرمز وجود ندارد، اما این کشور تلاش کرده چنین تصوری ایجاد کند. ارتش آمریکا نیز ادعا کرده تاکنون ۱۶ شناور مینگذار ایرانی را در خلیج فارس منهدم کرده و سپاه نیز اوایل آوریل نقشهای از تنگه هرمز منتشر کرد که در آن منطقهای «خطرناک» مشخص شده بود؛ منطقهای که به کشتیهای تجاری هشدار داده شد به دلیل وجود مینهای دریایی از آن دوری کنند.
کریس لانگ از شرکت مدیریت ریسک امنیتی نپتون P2P میگوید:
فقط کافی است القا کنید که مینگذاری کردهاید تا یک منطقه ممنوعه ایجاد شود.
دریاهای بالتیک و شمال نمونهای از ماندگاری خطر مینگذاری هستند. در جنگ جهانی دوم صدها هزار مین در این مناطق کار گذاشته شد و پس از جنگ نیز مهمات بیشتری در آنجا رها شد. حتی اکنون، بیش از ۸۰ سال بعد، شرکتهایی که قصد نصب کابل یا خط لوله در شمال اروپا را دارند، معمولاً ابتدا بستر دریا را برای شناسایی مهمات یا موانع اسکن میکنند و سپس با رباتهای زیردریایی بررسی دقیقتری انجام میدهند.
دورته رنگ اربس-هانسن، ژئوفیزیکدان دانمارکی، توضیح میدهد: «اگر مهمات شناسایی شوند، یا مسیر کابل تغییر میکند یا مواد منفجره جابهجا یا خنثی میشوند.»
انفجار یک مهمات بزرگ ممکن است صدها هزار دلار هزینه داشته باشد. با این حال، حتی اگر بستر دریا ایمن تشخیص داده شود، هزینهها همچنان بالا خواهد بود، زیرا بخش عمده اشیای کشفشده در نهایت ضایعات فلزی هستند و همین موضوع روند بررسی را گران میکند.- دورته رنگ اربس-هانسن، ژئوفیزیکدان دانمارکی
این کارشناس میگوید برخلاف مینهای جنگ جهانی دوم که محل استقرار آنها با دقت ثبت شده، در خلیج فارس چنین اطلاعات دقیقی وجود ندارد؛ موضوعی که بررسی بستر دریا را دشوارتر میکند. موشکها و پهپادهای منفجرنشده ایرانی ممکن است در هر نقطهای قرار داشته باشند و حتی نسبت به بمبهای ۸۰ ساله، خطرناکتر و ناپایدارتر باشند.
در گذشته، نصب کابل و خط لوله در خلیج فارس ــ بهجز مناطق شمالی نزدیک عراق که در جنگ خلیج فارس بهشدت مینگذاری شده بود ــ معمولاً نیازی به بررسی مهمات منفجرنشده نداشت.
جستوجو برای مسیرهای جایگزین
در همین حال، برخی اپراتورهای مخابراتی منطقه در حال بررسی نصب کابلهای زمینی اینترنت هستند؛ مسیری که معمولاً بسیار گرانتر از کابلهای دریایی است. همچنین برخی بهدنبال مسیرهای ترکیبیاند که مناطق خطرناک را دور بزند.
شرکت مخابراتی آیکیو گروپ عراق هماکنون مسیری زمینی ارائه میدهد که از امارات، عربستان یا کویت و سپس عراق عبور کرده و از طریق ترکیه به اروپا میرسد. هلدینگ آذربایجانی نِقسول هولدینگ نیز مسیر دیگری را مدیریت میکند که آسیا و اروپا را از طریق قزاقستان و آذربایجان به هم متصل میسازد.
اما این مسیرها هم از تبعات جنگ ایران در امان نماندهاند. آسوز رشید، مدیرعامل آیکیو گروپ، میگوید: «در طول این درگیری، همه حوزهها در عراق با عدم قطعیت شدید روبهرو شدهاند، از جمله ما.»
وارد کردن تجهیزات دشوار شده و سرعت اجرای پروژهها تقریباً به نصف قبل کاهش یافته است.- آسوز رشید، مدیرعامل آیکیو گروپ
این شرکت اکنون بهجای انتقال مستقیم کابل به عراق از طریق پرواز یا حملونقل دریایی، آن را زمینی و از مسیر ترکیه وارد میکند.
دفاع دیجیتال در دل دریا
پس از پاکسازی خلیج فارس، مالکان کشتیها ممکن است به سراغ اقدامات حفاظتی شدیدتری بروند. شرکت نپتون P2P در حال بررسی تجهیز کشتیها به سامانههای سیار ضدپهپاد است؛ سامانههایی که نیروهای امنیتی حاضر در کشتی بتوانند از آنها برای مقابله با تهدیدات استفاده کنند.
این سیستم حتی میتواند شامل پهپادهایی باشد که جلوتر از کشتی حرکت کرده و تهدیدات احتمالی را ارزیابی کنند. کریس لانگ میگوید: «شرکتهای کشتیرانی از ما درخواست سامانههایی کردهاند که بتوانند پهپادهای مورد استفاده را شناسایی، مختل یا منهدم کنند.»