۸۰۰ همت خسارت؛ خاموشی اینترنت چگونه بازار آنلاین را کوچک کرد؟

به گزارش زومان، اقتصاد دیجیتال ایران یکی از سخت‌ترین دوره‌های خود را پشت سر می‌گذارد؛ دوره‌ای که با حدود ۷۰ روز اختلال و محدودیت گسترده اینترنت، بسیاری از کسب‌وکارهای آنلاین را وارد وضعیت بقا کرد.

این اتفاق فقط یک مشکل فنی یا چند ساعت قطعی اینترنت نبود. برای هزاران کسب‌وکاری که زندگی‌شان به اینترنت وابسته است، این اختلال طولانی مثل خاموش شدن موتور اصلی درآمد بود.

وقتی از اقتصاد دیجیتال حرف می‌زنیم، منظور فقط فروشگاه‌های اینترنتی نیست. از تاکسی‌های آنلاین و پلتفرم‌های آموزشی گرفته تا استارتاپ‌ها، شرکت‌های فناوری، فریلنسرها و کسب‌وکارهای کوچک اینستاگرامی، همه بخشی از این زنجیره‌اند. زنجیره‌ای که وقتی اینترنت دچار اختلال می‌شود، کل آن آسیب می‌بیند.

در این مدت، بسیاری از شرکت‌ها دیگر به فکر توسعه یا رقابت نبودند؛ اولویت اصلی فقط زنده ماندن بود.

آمارهای انجمن بلاکچین نشان می‌دهد اقتصاد دیجیتال حالا از مرحله هشدار عبور کرده و وارد فاز خسارت واقعی شده است.

اعداد، تصویر نگران‌کننده‌ای از این وضعیت نشان می‌دهند. برآوردها حاکی از آن است که طی این ۷۰ روز، اقتصاد کشور تا حدود ۸۰۰ هزار میلیارد تومان آسیب دیده است.

اهمیت این کاهش زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم فروش اینترنتی در ۱۰۰ روز نخست سال ۱۴۰۴ حدود ۶۰ درصد نسبت به سال قبل رشد کرده بود و سهم آن از کل خرید و فروش کشور به حدود ۶.۷ درصد رسیده بود. به زبان ساده، اقتصاد دیجیتال درست در زمانی که داشت سهم بزرگ‌تری از اقتصاد ایران می‌گرفت، وارد یکی از سنگین‌ترین بحران‌های خود شد.

فعالان این حوزه هشدار می‌دهند اگر روند افت فروش ادامه پیدا کند، ممکن است ارزش معاملات آنلاین حتی به نصف سطح سال ۱۴۰۳ برسد. در اقتصادی که تورم دائماً در حال بالا رفتن است، چنین افتی فقط به معنای کاهش فروش نیست؛ بلکه یعنی بخش بزرگی از سرمایه در گردش بازار عملاً در حال آب شدن است.

این بحران همه کسب‌وکارها را به یک اندازه آسیب نزد. بیشترین فشار روی کسب‌وکارهای کوچک، استارتاپ‌های نوپا و فروشگاه‌های اینستاگرامی بود؛ مجموعه‌هایی که نه پشتوانه مالی بزرگی داشتند و نه امکان دوام طولانی در شرایط اختلال اینترنت.

در مقابل، شرکت‌های بزرگ‌تر به‌خاطر منابع مالی و زیرساخت قوی‌تر، توانستند مدت بیشتری دوام بیاورند. همین موضوع باعث شد فاصله میان بازیگران بزرگ و کوچک بازار بیشتر شود.

در این میان، بحث «اینترنت طبقاتی» هم مطرح شد؛ یعنی دسترسی بهتر و کم‌محدودیت‌تر برای برخی شرکت‌های خاص. اما فعالان این حوزه می‌گویند این راه‌حل در عمل مشکل را حل نمی‌کند.

دلیلش ساده است؛ اقتصاد دیجیتال یک زنجیره به‌هم‌پیوسته است. وقتی کاربر عادی هنوز با فیلترینگ و اختلال روبه‌روست، اینترنت بهتر برای چند شرکت خاص هم نمی‌تواند بازار را نجات دهد.

شرکت‌ها فقط با کاهش فروش روبه‌رو نبودند؛ هزینه زنده ماندن هم برایشان به‌شدت بالا رفت.

طبق برآوردها، هزینه زیرساخت و نگهداری سرویس‌ها تا ۱۲۰ درصد افزایش پیدا کرده است. همزمان، تبلیغات دیجیتال بازدهی سابق را از دست داد و جذب مشتری جدید برای بسیاری از کسب‌وکارها تقریباً متوقف شد.

بازار رمزارز و بلاکچین هم از این وضعیت ضربه سنگینی خورد؛ چون این حوزه وابستگی مستقیم به اینترنت جهانی دارد. بسیاری از صرافی‌های داخلی با افت شدید کاربران و معاملات روبه‌رو شدند و شرکت‌ها به‌جای توسعه و نوآوری، درگیر بقا شدند.

اما شاید مهم‌ترین آسیب، مربوط به نیروی انسانی باشد. با افت درآمد شرکت‌ها، بسیاری از پروژه‌های توسعه‌ای متوقف شد و تعدیل نیرو شدت گرفت.

همزمان، مهاجرت متخصصان فناوری هم بیشتر شد؛ اتفاقی که فعالان این حوزه از آن به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین خسارت‌های بلندمدت یاد می‌کنند. چون خروج برنامه‌نویسان، متخصصان فنی و نیروهای خلاق، فقط از دست رفتن چند شغل نیست؛ بلکه خروج سرمایه انسانی‌ای است که سال‌ها برای آن هزینه شده است.

از طرف دیگر، سرمایه‌گذاران هم محتاط‌تر شده‌اند. بسیاری از سرمایه‌گذاران خطرپذیر—یعنی شرکت‌هایی که روی استارتاپ‌های نوپا سرمایه‌گذاری مالی می‌کنند— در فضای بی‌ثبات فعلی، سرمایه‌گذاری روی استارتاپ‌ها را متوقف کرده‌اند؛ موضوعی که می‌تواند رشد آینده اقتصاد دیجیتال را کندتر کند.

فعالان این حوزه می‌گویند محدودیت اینترنت فقط سرعت ارتباط را کم نکرده، بلکه مستقیماً روی اشتغال، سرمایه‌گذاری و آینده اقتصاد دیجیتال اثر گذاشته است.

در این میان، فریلنسرها و افرادی که درآمدشان به شبکه‌های اجتماعی وابسته بود(اقتصاد گیگ)، از اولین قربانیان این وضعیت شدند. بسیاری از آن‌ها عملاً بخش بزرگی از درآمد خود را از دست دادند.

محدودیت‌ها نه تنها امنیت نیاوردند، بلکه با اجبار کاربران به استفاده از ابزارهای دور زدن فیلترینگ، دروازه حملات سایبری و سرقت اطلاعات را گشودند.

• حفظ این اکوسیستم نیازمند پذیرش یک واقعیت ساده است: اقتصاد دیجیتال بدون دسترسی آزاد به جریان جهانی اطلاعات، محکوم به نابودی است.