روایت فایننشالتایمز از جنگ آنلاین ایران و آمریکا؛ نبرد میم ها در فضای مجازی
ترجمه مطالب از رسانههای خارجی به معنای تایید آن محتوا نیست. هدف صرفا اطلاع مخاطب از رویکرد و نگاه رسانههای جهان به تحولات کنونی است.
به گزارش زومان به نقل از فایننشال تایمز، صبح پس از آنکه دونالد ترامپ تهدید خود برای «پایان دادن به یک تمدن کامل» را کنار گذاشت و با آتشبسی دوهفتهای با ایران موافقت کرد، سفارت ایران در آفریقای جنوبی ویدیویی طعنهآمیز منتشر کرد؛ کلیپی از یک سگ قهوهای با چهرهای گیج که یکی از شناختهشدهترین نشانهها در فرهنگ میمهای اینترنتی است.
در توضیح این پست در حساب ایکس سفارت نوشته شده بود: «آنهایی که دیشب منتظر نابودی تمدن ایرانی بودند.» همین واکنش نشان میداد که تهران حتی در میانه آتشبسی شکننده نیز قصد توقف جنگ میمی خود را ندارد.
از زمان آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل، سفارتخانهها و حسابهای نزدیک به حکومت ایران شبکههای اجتماعی خود را با کنایهها، ویدیوها و محتوای طعنهآمیز پُر کردهاند. برخی از این حسابها انیمیشنهای لگویی تولیدشده با هوشمصنوعی منتشر میکنند که پرونده اپستین را به جنگ فعلی پیوند میزند و چهرههایی مانند محمدباقر قالیباف نیز بهطور علنی دولت آمریکا را به سخره میگیرند؛ دولتی که رئیسجمهورش زمانی یکی از اثرگذارترین کاربران توییتر بود.
دارن لینویل، هممدیر مرکز «مدیا فورنزیک هاب» دانشگاه کلمسون، میگوید: «تردیدی نیست ایران در جنگ روایتها دست بالا را پیدا کرده و دولت ترامپ در موضع تدافعی قرار گرفته است.»
قطع اینترنت سراسری در ایران، باعث شده بخش کمی از تبلیغات آمریکا به داخل کشور برسد. لینویل میگوید کاخ سفید پیامهایش را محدود و عمدتاً متوجه پایگاه رأی ترامپ کرده و جنگ را در قالبی شبیه یک بازی ویدئویی نمایش داده است.
در مقابل، محتوای طرفدار ایران توانسته در آمریکا و دیگر کشورها مخاطبان گستردهای جذب کند؛ آن هم با استفاده از زبان بومی اینترنت، درحالیکه ایران زیر بار حملات بوده و خود نیز حملات متقابلی علیه اسرائیل و پایگاههای آمریکا انجام داده است.
در خارج، حسابهای انگلیسیزبان نزدیک به ایران سبک طنز تند و طعنهآمیز فضای اینترنت را بازتولید میکنند. چند هفته پس از آغاز جنگ، زمانی که کاخ سفید ویدیویی کارتونی از ترامپ برای «هفته کشاورزی» منتشر کرد، یک حساب طرفدار ایران نوشت: «ای کاش حداقل یک رقیب جدی داشتیم. #LOSERHOUSE».
نیکی اخوان، استاد رسانه در دانشگاه کاتولیک آمریکا، میگوید:
این پیامها با دولت آمریکا، با زبان خود دولت آمریکا صحبت میکنند.
در داخل کشور نیز چهرههای بسیاری از لحن تهدیدآمیز استفاده کرده و مخالفان بالقوه را خطاب قرار دادهاند. به گفته پژوهشگران، ایران سالهاست روی شبکههای تبلیغاتی و عملیات تأثیرگذاری در فضای مجازی سرمایهگذاری میکند.
پرونده جفری اپستین ــ و ادعاهایی درباره ارتباط این پرونده با جنگ ــ یکی از موضوعات ثابت در این روایتسازیهاست. برخی دیگر ترامپ را فردی «فریبخورده» از سوی اسرائیل یا مشتاق بهرهبرداری از جنگ نشان میدهند.
موضوع محبوب دیگر «taco» است؛ سرواژهای از عبارت «Trump always chickens out». غلام خیابانی، استاد رسانه در دانشگاه گلداسمیت، میگوید: «هدف ایران جلب توجه، تشدید شکافهای داخلی در آمریکا و ایجاد فشار بر ترامپ بوده است.»
همزمان، محتوایی با مضامین ضد امپریالیسم نیز برای مخاطبان جهانی منتشر میشود؛ از نمایش همبستگی با فلسطین گرفته تا اشاره به جنگ ویتنام و خشونت علیه بومیان آمریکا. شرکت رسانهای «اکسپلوسیومدیا»، یکی از تولیدکنندگان اصلی این ویدیوهای هوشمصنوعی است.
در یکی از این ویدیوها، نسخه لگویی ترامپ درحالیکه «اعتراضات بدون شاه» در برابر کاخ سفید جریان دارد و قیمت نفت بالا رفته، در حال عرقریختن نشان داده میشود؛ و وقتی مشاورش خبر انتشار یک ویدیوی لگویی جدید توسط ایران را میدهد، او ناله میکند.
امرسون بروکینگ از آزمایشگاه تحقیقات دیجیتال شورای آتلانتیک میگوید: «ایرانیها در پیامرسانی خود یک داستان تعریف میکنند؛ آمریکا این کار را نمیکند.» از سفارت ایران در زیمبابوه تا لندن، همین الگوی مبتنی بر میم بازتولید میشود.
قالیباف نیز یکی از بلندپایهترین مقامهایی است که از چارچوب رسمی فاصله گرفته و از طنزهای اینترنتی استفاده میکند. پس از آنکه پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، گفت واشنگتن توان موشکی ایران را دستکم گرفته، قالیباف تصویری از یک کودک هراسان ــ یکی از میمهای مشهور جهانی ــ منتشر کرد؛ پستی که میلیونها بازدید گرفت.
به گفته پژوهشگران، دامنه اثرگذاری این محتوا بسیار فراتر از حسابهای رسمی است، زیرا میمها به سرعت توسط کاربران پراکنده بازنشر میشود. لینویل میگوید: «اگر همین حالا وارد ایکس شوید، بخشی از تبلیغات طرفدار ایران را میبینید؛ چه محصول مستقیم دولت ایران باشد یا نه.»
با وجود هدف اعلامشده ترامپ برای «تسلیم کامل» ایران و تهدیدهایش، اینکه مقامهایی مانند قالیباف همچنان میتوانند پستهایی تمسخرآمیز منتشر کنند، لایه دیگری از مقاومت و چالش روایت را شکل میدهد. بروکینگ میگوید: «اگر مواجهه شما با جنگ فقط از مسیر این ویدیوهای ایرانی باشد، چنین به نظر میرسد که آمریکا و اسرائیل تمام قدرت نظامیشان را به کار گرفتهاند اما نتیجهای نگرفتهاند و ایران در نهایت به آنها میخندد.»
اعلام آتشبس لرزان در سهشنبه نیز سرعت تولید محتوای میمی را کم نکرد. کمی بعد، چرخه تولید دوباره فعال شد تا آتشبس بهعنوان پیروزی ایران بازنمایی شود و ادعاهای پیروزمندانه ترامپ به چالش کشیده شود. در یکی از آخرین نمونهها، اکسپلوسیومدیا به دنبالکنندگان خود نوشت: «از این میم استفاده کنید» و ویدیویی منتشر کرد که ترامپی گریان را نشان میداد؛ نشسته روی زمین، در برابر پرچم سفید تسلیم و در حال خوردن یک تاکو.