اینترنت که قطع شد، ۱۰۰ همت دود شد؛ ردپای قطعی دی‌ماه در جیب اقتصاد

به گزارش زومان، قطعی اینترنت در دی‌ماه امسال، فقط یک محدودیت ارتباطی نبود؛ شوکی بود که مستقیماً به قلب اقتصاد دیجیتال ایران وارد شد. بررسی داده‌های رسمی شاپرک نشان می‌دهد خاموشی ۲۰روزه اینترنت، تنها دوازده روزش حداقل ۱۰۰ هزار میلیارد تومان از ارزش مبادلات مالی کشور را ناپدید کرده؛ رقمی که حالا به‌عنوان یکی از پرهزینه‌ترین تبعات اقتصادی اعتراضات دی‌ماه مطرح می‌شود.

در دی‌ماه امسال و هم‌زمان با دستور دولت برای قطع اینترنت در پی اعتراضات، بخش بزرگی از کسب‌وکارها با اختلال جدی مواجه شدند. برای سنجش ابعاد این ضربه، داده‌های شبکه شاپرک—به‌عنوان مرجع اصلی ثبت مبادلات مالی دیجیتال کشور—تصویر روشنی ارائه می‌دهد. شاپرک تراکنش‌های کارتی را در سه بخش فروشگاهی، اینترنتی و موبایلی ارزیابی می‌کند و تغییرات این داده‌ها، شاخصی دقیق از وضعیت اقتصاد روزمره است.

بر اساس آمار رسمی، در دی‌ماه امسال ۴ میلیارد و ۱۳۳ میلیون و ۲۷۰ هزار تراکنش در کشور ثبت شده؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۰.۵ درصد و نسبت به ماه آذر حدود ۵.۶ درصد کاهش نشان می‌دهد. هرچند افت ماهانه تراکنش‌ها در دی‌ماه به‌دلیل عوامل فصلی در سال‌های گذشته نیز سابقه داشته، اما نکته کلیدی این است که تعداد تراکنش‌ها به کمترین سطح خود در ۲۱ ماه اخیر رسیده؛ نشانه‌ای که نقش قطعی اینترنت را پررنگ‌تر از عوامل فصلی نشان می‌دهد.

برای برآورد دقیق‌تر اثر قطعی اینترنت، مقایسه با ماه قبل ضروری است. در آذرماه، تعداد تراکنش‌های شاپرک ۴ میلیارد و ۳۷۹ میلیون و ۶۰۶ هزار مورد بوده؛ یعنی در دی‌ماه بیش از ۲۴۶ میلیون تراکنش کمتر ثبت شده است. با این حال، چون معمولاً در دی‌ماه کاهش ماهانه رخ می‌دهد، باید افت «منطقی» را از افت «غیرعادی» جدا کرد.

اگر کاهش ماهانه دی‌ماه سال گذشته (۱۴۰۳) یعنی افت ۱.۴ درصدی را به‌عنوان مبنای طبیعی در نظر بگیریم، انتظار می‌رفت تعداد تراکنش‌های دی‌ماه امسال به حدود ۴ میلیارد و ۳۱۸ میلیون تراکنش برسد. اما عدد واقعی فاصله‌ای معنادار با این سطح دارد. به این ترتیب، می‌توان گفت حدود ۱۸۵ میلیون تراکنش احتمال به‌دلیل قطعی اینترنت و اعتراضات از چرخه اقتصاد حذف شده است. اما شاید بگویید این عدد مگر نسبت به سال قبلش چه تغییری داشته که حالا حرف از از دست رفتن تراکنش ها می زنی؟ خب برویم و دقیق تر با سال قبل مقایسه کنیم.

این که می گوییم مثلا تعداد تراکنش ها درهمان سطح دی ماه سال گذشته است یک اتفاق مثبت است؟ منطقی است یا نه؟ در پاسخ باید گفت همین نیم درصد کاهش نسبت به دی ماه سال قبل خودش یعنی ۲۱ میلیون تراکنش از دست رفته. دوما، چرا باید تراکنش ها در همان سطح دی ماه سال قبل باشد؟ بیایید برویم دی ماه سال‌های قبل را بررسی کنیم تا بدانیم این هم سطح بودن اتفاق باسابقه‌ای بوده یا نه.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که کمترین رشد تراکنش‌ها در دی ماه یک سال نسبت به سال قبلش تقریبا ۴.۲ درصد بوده و عمدتا هر سال بالای ۱۰ درصد رشد نقطه به نقطه تراکنش در دی ماه داشته‌ایم. یعنی افت نیم درصدی در حالی رخ داده که باید طبق تاریخچه حداقل ۴ درصد رشد نسبت به سال قبل پیدا می‌کرد.

دی ماه سال ۱۴۰۳ تعداد تراکنش‌ها حدودا ۴ میلیارد و ۱۵۴ میلیون و ۳۳۵ هزار تراکنش به ثبت رسیده بود. اگر حداقل رشد ۴ درصدی را ثبت می‌کرد تراکنش‌های دی ماه امسال می‌توانست به ۴ میلیارد و ۳۲۰ میلیون عدد برسد. پس آن چه امسال رقم خورده، ۱۸۷ میلیون تراکنش کمتر از روند تاریخی این شاخص شده است.

حالا سؤال اصلی این است: این کاهش تراکنش‌ها از نظر ریالی چه خسارتی به اقتصاد وارد کرده؟ داده‌های شاپرک نشان می‌دهد ارزش کل تراکنش‌های دی‌ماه برابر با ۲ هزار و ۳۲۰ همت بوده است. با تقسیم این رقم بر تعداد تراکنش‌ها، میانگین ارزش هر تراکنش حدود ۵۶۱ هزار تومان برآورد می‌شود. اگر این عدد را در حدود ۱۸۵ میلیون تراکنش ناپدید شده ضرب کنیم، نتیجه چیزی نیست جز بیش از ۱۰۰ همت تراکنش از دست‌رفته.

این تنها مسیر محاسبه نیست، مسیر سومی هم وجود دارد. از زاویه‌ای دیگر، با توجه به وجود تورم بالا و افزایش مستمر ارزش اسمی تراکنش‌ها، معمولاً حتی در ماه‌هایی که تعداد تراکنش کاهش می‌یافت هم ارزش ریالی کل معاملات روندی افزایشی داست؛ مگر آن‌که رخدادی غیرعادی مانند همین قطعی گسترده اینترنت اتفاق بیفتد. آمارها نشان می‌دهد ارزش کل تراکنش‌ها در آذرماه امسال ۲ هزار و ۴۲۰ همت بوده که در دی‌ماه به ۲ هزار و ۳۲۰ همت کاهش یافته است. باتوجه به تورم‌های بالا هم در مصرف هم در تولید، این افت نیز به‌تنهایی می‌تواند از کاهش حداقل ۱۰۰ همتی ارزش مبادلات حکایت داشته باشد.

از مسیرهای آماری مستقل می‌توان به یک نتیجه مشترک رسید: قطعی اینترنت در دی‌ماه امسال، در حدود ۱۰۰ همت به اقتصاد ایران آسیب زده است؛ آن هم فقط برای حدود ۱۲ روز اختلال مؤثر. حال باید منتظر ماند و دید آمارهای شاپرک در بهمن‌ماه، چه رقم تازه‌ای به این صورت‌حساب سنگین اضافه خواهد کرد.