ایران، کره شمالی و چین در صدر فیلترینگ جهانی
اینترنت، دنیای ارتباطات و اطلاعات است؛ در این میان برخی از مردم دنیا، دسترسی کامل و آزادانه و برخی محدودیتهایی دارند. دولتها در سراسر جهان به بهانههای مختلف – از امنیت ملی تا حفظ ارزشهای فرهنگی – اقداماتی را برای کنترل و سانسور اینترنت انجام میدهند. اما کدام کشورها بدترین عملکرد را در محدود کردن دسترسی شهروندان به فضای مجازی دارند؟
چرا فیلترینگ؟ دلایل پشت پردهی محدودیتها
بر اساس پژوهشهای مختلف، دلایل اصلی فیلترینگ اینترنت شامل حفظ امنیت ملی و جلوگیری از نفوذ سایبری، ثبات سیاسی و سرکوب مخالفان، نگهداری ارزشهای اجتماعی و اخلاقی، کنترل اطلاعات و افکار عمومی و حتی مواردی مانند جلوگیری از تقلب در آزمونها هستند. این دلایل اغلب با هم ترکیب شده و بستری برای اعمال نظارت گسترده فراهم میکنند.
گزارش جهانی 2023: کدام کشورها رکورددار سانسور هستند؟
مطالعهای که توسط پاول بیشف در سال 2023 انجام شده و در پژوهش اتاق ایران چندی پیش به آن اشاره شده، وضعیت فیلترینگ اینترنت را در سراسر جهان بررسی میکند. این تحقیق با امتیازدهی به محدودیتهای مختلف (دسترسی به سایتهای مستهجن، شبکههای اجتماعی، فیلترشکنها و…) کشورها را رتبهبندی کرده است. هرچه امتیاز بالاتر باشد، سانسور شدیدتر است.
صدرنشینان لیست فیلترینگ دنیا تا 2023:
- کره شمالی، چین و ایران (امتیاز 11/11): این سه کشور شدیدترین عملکرد را در زمینه محدود کردن دسترسی به اینترنت داشتهاند. در این کشورها، تلاش برای مسدود کردن VPN ها و ایجاد VPN های تحت نظارت دولتی تشدید شده است. استفاده از رسانههای اجتماعی غربی محدود بوده و حتی ممکن است با اتهامات کیفری مواجه شوید!
- عراق، میانمار، پاکستان و ترکمنستان (امتیاز 10/11): این کشورها نیز در رده دوم قرار دارند. وجود برخی VPN ها باعث شده امتیاز پاکستان کمی بهتر از کشورهای صدرنشین باشد.
- روسیه، عربستان سعودی و امارات متحده عربی (امتیاز 9/11): این سه کشور هم محدودیتهای قابل توجهی را اعمال میکنند.
فیلترینگ در قارهها: اروپا، آمریکا و…
سانسور اینترنت فقط به کشورهای صدرنشین لیست محدود نمیشود.
- اروپا: در 12 کشور اروپایی محدودیتهایی در حوزه سیاسی اعمال میشود.
- آمریکای شمالی و مرکزی: کوبا با شدیدترین سانسور سیاسی مواجه است و استفاده از VPN در این کشور محدود شده است. مکزیک نیز دسترسی به اپلیکیشنهای پیامرسان را محدود کرده است.
- آمریکای جنوبی: ونزوئلا، برزیل و سورینام هم محدودیتهایی را تجربه میکنند. البته این آمارها تا سال 2023 بوده و احتمالا در دو سال بعد دستخوش تغییراتی شده باشد. در برخی کشورها وضعیت فیلترینگ شدیدتر شده ودر برخی آزادتر.
ایران: انحصار دولت و پالایش محتوا از سال 80
فیلترینگ اینترنت در ایران از اوایل دهه 80 (سال 1380) با مصوبهای از شورای عالی انقلاب فرهنگی آغاز شد. این مصوبه، اینترنت را به انحصار دولت درآورد و شرکتهای ارائهدهنده خدمات اینترنتی مجبور شدند اشتراک خود را از دولت خریداری کرده و سیستم پالایش محتوا را برای جلوگیری از دسترسی به محتوای «نامناسب» ایجاد کنند.
فیلترینگ اینترنت یک مسئله پیچیده با پیامدهای گسترده است. در حالی که برخی کشورها آن را ابزاری برای حفظ امنیت میدانند، بسیاری دیگر آن را نقض آزادی بیان و حق دسترسی آزاد به اطلاعات تلقی میکنند. از آن طرف اما نمی توان از ضربه های اقتصادی و اجتماعی فیلترینگ غافل شد.