همتی پس از فروکش‌کردن التهاب بازار ارز، برای وزیر خزانه‌داری آمریکا خط‌ونشان کشید؛ جدالی که قالیباف پیش‌تر آغاز کرده بود.
عبدالناصر همتی هم به محمدباقر قالیباف پیوست و برای اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، کری خواند. رئیس‌کل بانک مرکزی که چند روز پیش در مراسم ختم خواهر عباس عراقچی بدون گفت‌وگو با خبرنگاران محل را ترک کرده بود، پنجشنبه ۱۶ مهر هنگام ورود به مراسم ختم مادر رئیس سازمان برنامه و بودجه، این بار مقابل خبرنگاران ایستاد و مستقیماً وزیر خزانه‌داری آمریکا را خطاب قرار داد: «فقط سه روز وقت داری.»
این بار همتی در موقعیت متفاوتی مقابل دوربین‌ها قرار گرفت. بازار ارز پس از چند روز افزایش تند قیمت‌ها آرام‌تر شده بود و بانک مرکزی نیز از عرضه گسترده ارز خبر می‌داد. مخاطب سخنان او در واشنگتن، مردی بود که دو هفته پیش برای پایان یکی از مهم‌ترین مسیرهای درآمد ارزی ایران زمان تعیین کرده بود.
دو هفته‌ای که بسنت برای نفت ایران تعیین کرد
اسکات بسنت پنجم مهر (۲۷ سپتامبر) در گفت‌وگو با فاکس‌نیوز اعلام کرد حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت ایران در مسیر تحویل قرار دارد و پیش‌بینی کرد ظرف دو هفته آخرین محموله‌ها به چین برسند. او گفت پس از آن ایران دیگر چیزی برای معامله نخواهد داشت.
بسنت این پیش‌بینی را در میانه فشار اقتصادی واشنگتن بر تهران مطرح کرد. پس از جنگ نظامی و آغاز محاصره دریایی، صادرات نفت و دسترسی ایران به درآمدهای ارزی به یکی از محورهای اصلی رویارویی دو کشور تبدیل شده است. آمریکا می‌کوشد مسیر فروش نفت ایران را محدود کند و تهران در تلاش است جریان درآمدهای ارزی خود را حفظ کند.
تهدید بسنت البته در زمانی مطرح شد که نشانه‌هایی از کاهش خرید نفت ایران در بازار چین دیده می‌شد. رویترز گزارش داده واردات نفت ایران به چین در سپتامبر به حدود ۵۹۰ هزار بشکه در روز، پایین‌ترین سطح از ژانویه ۲۰۲۳، رسیده و پالایشگاه‌های مستقل چینی برای تأمین نفت مورد نیاز خود به سراغ عرضه‌کنندگان دیگری از جمله عراق و قطر رفته‌اند.
اکنون با نزدیک‌شدن به پایان مهلت مورد اشاره بسنت، همتی به جمع مقام‌های ایرانی پیوسته که وزیر خزانه‌داری آمریکا را مستقیماً مخاطب قرار می‌دهند.
قالیباف و طعنه به اوراق قرضه آمریکا
پیش از همتی، محمدباقر قالیباف در دوم مهر (۲۴ سپتامبر) با اشاره به رسیدن بازده اوراق ده‌ساله خزانه‌داری آمریکا به محدوده ۵.۱ درصد، در شبکه ایکس خطاب به بسنت نوشت: «سود ۵.۱ درصدی اوراق قرضه ۱۰ ساله‌ات مبارک!»
رئیس مجلس پیش‌بینی کرد آمریکا در دو سال آینده با شرایط دشوارتری روبه‌رو شود و به دوران دهه ۱۹۷۰ بازگردد؛ دوره‌ای که تورم بالا و بحران انرژی اقتصاد این کشور را گرفتار کرده بود. او چند روز بعد نیز بار دیگر به بسنت طعنه زد و افزایش هزینه تأمین مالی بدهی‌های دولت آمریکا را به رخ او کشید.
قالیباف به بازاری اشاره کرده بود که در هفته‌های اخیر به یکی از کانون‌های نگرانی سرمایه‌گذاران تبدیل شده است. بازده اوراق ده‌ساله آمریکا در روزهای پایانی سپتامبر از پنج درصد عبور کرد و به بالاترین سطوح نزدیک به دو دهه اخیر رسید. این افزایش به معنای بالارفتن هزینه استقراض دولت آمریکاست و می‌تواند تأمین مالی شرکت‌ها و خانوارها را نیز گران‌تر کند.
افزایش قیمت انرژی، نگرانی از تورم و چشم‌انداز سیاست نرخ بهره فدرال رزرو، همگی در رشد بازده اوراق نقش داشته‌اند. برای قالیباف اما همین افزایش فرصتی بود تا فشارهای اقتصادی بر آمریکا را در برابر تهدیدهای بسنت قرار دهد.
پس از جنگ نظامی، شکل رجزخوانی‌های تهران و واشنگتن تغییر کرده است. در دوره محاصره دریایی، مقام‌های دو کشور بیش از گذشته با شاخص‌های اقتصادی یکدیگر را خطاب قرار می‌دهند: بسنت از پایان مسیر فروش نفت ایران سخن می‌گوید، قالیباف بازده اوراق قرضه آمریکا را به رخ می‌کشد و همتی به سراغ بازار ارز می‌رود.
از تهدید نفتی تا جهش دلار
اظهارات بسنت در بازاری شنیده شد که پیش از آن نیز زیر فشار محاصره دریایی و محدودیت‌های اقتصادی قرار داشت. دلار آزاد که در ابتدای مهر حوالی ۲۳۰ تا ۲۳۵ هزار تومان معامله می‌شد، در روزهای بعد از ۲۷۰ هزار تومان گذشت. هم‌زمان با این جهش، بانک مرکزی عرضه ارز را افزایش داد.
همتی از ظرفیت عرضه دو میلیارد دلار ارز سخن گفت و فروش ارز تا سقف ۱۰ هزار دلار به متقاضیان را در دستور کار قرار داد. او در اظهارات روزهای گذشته حتی این اقدام را به رویارویی با واشنگتن پیوند زد و گفت بانک مرکزی می‌خواهد به ترامپ و بسنت نشان دهد منابع ارزی ایران تمام نشده است.
در روزهای بعد، شتاب افزایش قیمت فروکش کرد و دلار از اوج اخیر خود فاصله گرفت. همتی حالا در چنین موقعیتی برای بسنت کری می‌خواند؛ چند روز پس از آنکه بازار ارز از یک جهش تند عبور کرده و به دامنه محدودتری از نوسان رسیده است.
دلار در روز کری‌خوانی همتی
دلار در معاملات پنجشنبه ۱۶ مهر تغییر چندانی نسبت به سطح قیمت‌های روزهای اخیر نداشت. نرخ ارز آزاد از ۲۶۵ هزار و ۹۰۰ تومان در ابتدای صبح به ۲۶۷ هزار و ۳۰۰ تومان در ساعت ۱۳ رسید؛ افزایشی نزدیک به نیم درصد. بازار پس از جهش ابتدای مهر، فعلاً در محدوده‌ای محدودتر نوسان می‌کند. با نزدیک‌شدن به تعطیلات آخر هفته در ایران، از حجم فعالیت بازار نیز کاسته می‌شود و معاملات تا بازگشایی شنبه عمق کمتری خواهد داشت.
فروکش‌کردن نوسانات با برنامه تازه عرضه ارز بانک مرکزی هم‌زمان شده و برای همتی فرصتی فراهم کرده است تا با لحنی مطمئن‌تر به تهدیدهای بسنت پاسخ دهد. با این حال، اثر مداخله ارزی تنها بخشی از معادله قیمت دلار است. در بازاری که جریان درآمدهای ارزی زیر فشار محاصره قرار دارد، تصمیم فعالان اقتصادی درباره خرید، فروش یا نگهداری ارز به ارزیابی آن‌ها از آینده نیز وابسته است.
این همان نقطه‌ای است که رویارویی اقتصادی تهران و واشنگتن به تحولات سیاسی گره می‌خورد. عرضه بیشتر ارز می‌تواند فشار تقاضای کوتاه‌مدت را کاهش دهد، اما انتظارات مربوط به تداوم محاصره، احتمال گشایش دیپلماتیک یا تشدید دوباره درگیری نظامی، بر تمایل به نگهداری ریال و دارایی‌های ارزی اثر می‌گذارد. تغییر این انتظارات می‌تواند حتی بدون تغییر فوری در درآمدهای نفتی یا حجم عرضه بانک مرکزی، مسیر معاملات را عوض کند.
همتی و بسنت اکنون درگیر جدالی شده‌اند که هر دو می‌کوشند با اظهارات خود بر انتظارات بازار اثر بگذارند. اما بخش مهمی از این انتظارات در جایی بیرون از بازار ارز شکل می‌گیرد؛ جایی که هنوز تکلیف مسیر دیپلماسی، محاصره دریایی و احتمال بازگشت درگیری نظامی روشن نشده است.
