دلار بازار آزاد رکورد تاریخی زده و به مرز ۲۷۰ هزار تومان رسیده است. اما رکورد مهم‌تر شاید جای دیگری باشد: فاصله نرخ بازار با نرخ تعادلی محاسبه‌شده بر اساس برابری قدرت خرید یا PPP حالا به حدود ۷۱ درصد رسیده است.
به گزارش زومان، نرخ تعادلی ارز برابر با ۱۵۶ هزار تومان محاسبه شده، این خط‌کش مقایسه‌ای نشان می‌دهد نرخ ارز نسبت به اختلاف سطح قیمت‌ها در ایران و آمریکا اکنون در چه نقطه‌ای قرار گرفته است؟
نرخ تعادلی دلار را چطور باید فهمید؟
نرخ تعادلی در این محاسبه یعنی نرخی که با توجه به تفاوت قیمت کالاها و خدمات در ایران و آمریکا به دست می‌آید. برای محاسبه آن، شاخص قیمت مصرف‌کننده دو کشور با هم مقایسه می‌شود و نرخ ارز در سال مبنا (سال ۱۴۰۰) هم وارد فرمول می‌شود.
در محاسبه مهرماه، اگر تورم ماهانه ایران را در کمترین حالت ۳ درصد و تورم ماهانه آمریکا را برابر با میانگین دوازده ماهه، یعنی ۰٫۲ درصد در نظر بگیریم، نرخ PPP حدود ۱۵۶ هزار تومان به دست می‌آید. این در حالی است که دلار بازار آزاد حوالی ۲۶۷ هزار تومان به دست آمده است.
این یعنی فاصله دو نرخ حدود ۷۰ درصد است؛ فاصله‌ای که باید آن را با احتیاط خواند، چون خود نرخ تعادلی هم با تغییر شرایط اقتصادی می‌تواند جابه‌جا شود.
از سال ۱۴۰۰ تا امروز، دلار حدود ۱۰٫۳ برابر شده، در حالی که نسبت سطح قیمت‌های ایران به آمریکا حدود ۶ برابر شده است. حاصل مقایسه این دو عدد همان فاصله ۱٫۷ برابری است.
چرا این فاصله ایجاد شده است؟
یکی از توضیح‌های مهم، تغییر شرایط دسترسی ایران به ارز است. وقتی درآمد ارزی کاهش پیدا می‌کند یا انتقال و استفاده از ارز دشوارتر می‌شود، قیمت ارز می‌تواند در سطحی بالاتر از گذشته قرار بگیرد. بنابراین نمی‌شود نرخ تعادلی امروز را دقیقاً همان نرخ تعادلی سال ۱۴۰۰ فرض کرد.
تحریم و محدودیت‌های مالی هم هزینه تجارت و جابه‌جایی پول را بالا می‌برد. این هزینه‌ها در شاخص قیمت مصرف‌کننده به شکل مستقیمی دیده نمی‌شوند، اما در بازار ارز اثر می‌گذارند.
یک عامل دیگر هم سرعت متفاوت بازار ارز و قیمت کالاهاست. دلار می‌تواند در چند روز به اخبار و انتظارات واکنش نشان دهد، اما اجاره خانه، خدمات یا بعضی کالاها معمولاً با همان سرعت تغییر نمی‌کنند. بنابراین ممکن است نرخ ارز کمی جلوتر حرکت کند و شاخص قیمت مصرف‌کننده بعداً خود را با شرایط جدید هماهنگ کند.
برخی مهمترین عامل در این بازار را تورم انتظاری در شرایط کنونی سیاسی و اقتصادی ایران می‌دانند. در نهایت فاصله ۷۱ درصدی را نباید یک «عدد قطعی برای قیمت دلار» دانست. این فاصله ترکیبی از تغییر شرایط ارزی، تفاوت سرعت تعدیل قیمت‌ها، انتظارات بازار و حتی انتخاب سال مبناست. نرخ دلار ppp به ما می‌گوید دلار بازار با سطح قیمت‌ها چه فاصله‌ای پیدا کرده؛ اما به‌تنهایی نمی‌گوید این فاصله در آینده چگونه و چه زمانی تغییر خواهد کرد. اما به هر حال یک چیز را می‌گوید: اقتصاد ایران در یکی از نامتعادل‌ترین شرایط خود قرار گرفته است.