تابلوی صرافیها عدد ۱۶۰ هزار تومان را برای پایان خرداد نشان میداد و حالا در ۲۰ تیرماه، این رقم به ۱۷۸ هزار تومان رسیده است. اما برای اقتصاددانها فقط عدد روی تابلو مهم نیست؛ آنها به شاخص دیگری هم نگاه میکنند که میتواند تصویر دقیقتری از ارزش واقعی دلار بدهد.
دلار حقیقی چیست؟
به گزارش زومان، قیمتی که هر روز در بازار میبینیم، دلار اسمی است. اما اقتصاددانها علاوه بر آن، شاخصی به نام دلار حقیقی را هم محاسبه میکنند؛ شاخصی که اثر تورم ایران و آمریکا را از قیمت دلار جدا میکند. به زبان ساده، دلار حقیقی نشان میدهد نرخ ارز نسبت به اختلاف تورم دو کشور چقدر گران یا ارزان شده است.
اگر تورم ایران سریعتر از آمریکا بالا برود اما قیمت دلار به همان اندازه رشد نکند، دلار حقیقی کاهش پیدا میکند؛ یعنی نرخ ارز از رشد قیمتها عقب مانده است. برعکس، اگر دلار سریعتر از تورم افزایش یابد، دلار حقیقی بالا میرود.
آمارهای ماه ژوئن (خرداد) نشان میدهد اتفاق عجیبی رخ داده است. تورم ماهانه آمریکا منفی شده و به حدود منفی ۰.۵ درصد رسیده است، در حالی که تورم ماهانه خرداد ایران با سرعت بالا رفته و عدد ۵.۸ درصد را ثبت کرده است. ترکیب این دو اتفاق، دلار حقیقی را در خرداد ۱۴۰۵ به رقم ۳۰ هزار و ۱۲۰ تومان رسانده است.
اگر دلار حقیقی کاهش پیدا کند، یعنی قیمت دلار نسبت به تورم، کمتر از آن چیزی رشد کرده که انتظار میرفت.
از برجام تا امروز
نگاهی به گذشته نشان میدهد این شاخص اغلب ثابت نبوده است. در سال ۱۳۹۴ و همزمان با برجام، دلار حقیقی حدود ۱۰ تا ۱۱ هزار تومان بود. پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۱۳۹۷، همراه با جهش نرخ ارز و تورم، این شاخص نیز به سرعت افزایش یافت.
اما رکورد تاریخی این شاخص از ابتدای دهه شصت تاکنون، همین چند وقت پیش در بهمن ۱۴۰۴ زده شد: ۳۸ هزار و ۲۸۲ تومان (حدود ۳۸ هزار و ۳۰۰ تومان). در آن مقطع، نرخ ارز نسبت به اختلاف تورم ایران و آمریکا در یکی از بالاترین سطوح تاریخی خود قرار داشته است.
حالت | تورم ماهانه آمریکا | تورم ماهانه ایران | دلار حقیقی | دلار اسمی |
|---|---|---|---|---|
خوشبینانهترین | ۰.۳ درصد | ۳ درصد | ۲۷ هزار و ۷۱۹ تومان | ۱۵۲ هزار تومان |
بدبینانهترین | منفی ۰.۵ درصد | ۸.۸ درصد | ۳۸ هزار و ۲۸۲ تومن | ۲۲۲ هزار تومن |
محدوده نرخ دلار در پایان تیر ۱۴۰۵
سناریوهای تیرماه: پرواز به ۲۲۲ هزار یا سقوط به ۱۵۲ هزار؟
حالا سوال میلیون دلاری این است: با توجه به قیمت ۱۷۸ هزار تومانی امروز (۲۰ تیر)، پایان این ماه دلار اسمی کجا خواهد بود؟ دو سناریوی کاملاً متفاوت پیش روی ماست:
سناریوی بدبینانه:
سناریوی اول به شرایط بدبینانه اختصاص دارد که در آن تورم ماهانه ایران بالا میماند (مانند رکورد ۸.۸ درصدی اردیبهشتماه) و تورم آمریکا نیز منفی حفظ میشود. در این حالت، رشد شدید نرخ تورم داخلی شتاب میگیرد و چنانچه دلار اسمی تمایل داشته باشد رفتاری هیجانی نشان داده و نرخ حقیقی را دوباره به سقف تاریخی بهمن ۱۴۰۴ برساند، قیمت اسمی دلار تا سطح ۲۲۲ هزار تومان جهش خواهد کرد. این سقف قیمت دلار در حال حاضر محسوب میشود.
سناریوی خوشبینانه:
سناریوی دوم روندی خوشبینانه را فرض میکند که در آن تورم ماهانه ایران در سطح ۳ درصد کنترل شده و تورم آمریکا به ۰.۳ درصد میرسد. چنانچه بازار به سمت آرامش حرکت کند و دلار حقیقی به کف میانمدت خود بازگردد و روی عدد ۲۷ هزار و ۷۱۹ تومان قرار گیرد، نرخ دلار اسمی میتواند تا ۱۵۲ هزار تومان کاهش یابد.
البته دلار فقط از تورم تأثیر نمیگیرد. مذاکرات، درآمدهای ارزی، فروش نفت، نرخ بهره، سیاستهای بانک مرکزی و انتظارات مردم هم میتوانند مسیر بازار را تغییر دهند. به همین دلیل، دلار حقیقی بیشتر یک دماسنج برای سنجش وضعیت بازار ارز است تا یک ابزار برای پیشبینی دقیق قیمت آینده.