نقشه‌های سوخته: دلار چگونه از بدترین پیش‌بینی‌ها هم سبقت گرفت؟

به گزارش زومان، شوک به بازار ارز یک داستان تکراری است، اما جهش‌های اخیر حکایتی دیگر دارد. وقتی در عرض یک ماه، نرخ دلار بیش از ۱۷ هزار تومان بالا می‌رود، دیگر نمی‌توان آن را نوسانی عادی دانست. این یک زلزله‌ی اقتصادی است که پس‌لرزه‌هایش زندگی همه‌ی ما را تحت تاثیر قرار می‌دهد. اما سوال اصلی اینجاست؛ آیا این طوفان ناگهانی بود یا کارشناسان در پیش‌بینی آن کوتاهی کردند؟ حقیقت این است که واقعیت، سریع‌تر از هر پیش‌بینی‌ای حرکت کرده است.

برای درک عمق ماجرا، باید به بهار امسال بازگردیم. زمانی که تحلیلگران در اتاق‌های فکر، آینده‌ی نرخ ارز را روی کاغذ می‌آوردند. برای مثال، گزارش موسسه راهبردهای بازنشستگی صبا که خرداد ماه منتشر شد، سه مسیر احتمالی را برای دلار تا سال ۱۴۰۵ ترسیم کرده بود. در خوش‌بینانه‌ترین حالت (لغو تحریم‌ها)، دلار ۸۸.۶ هزار تومانی و در بدبینانه‌ترین سناریو (تشدید تحریم‌ها)، دلار ۱۶۲.۷ هزار تومانی پیش‌بینی شده بود. این یعنی حتی در بدترین کابوس تحلیلگران، قرار بود دلار در پایان سال ۱۴۰۵ به این عدد برسد، نه امروز.

بر اساس همین مدل‌ها، قیمت دلار در صورت تشدید تحریم‌ها، تا پایان امسال نهایتاً باید به حوالی ۱۰۵ هزار تومان می‌رسید. این عدد، سقف بازار در بدترین حالت ممکن بود. اما این سقف، بسیار زودتر از آنچه تصور می‌شد، فرو ریخت. دلار در تاریخ ۳۱ شهریور، همزمان با قطعی شدن فعال‌سازی مکانیسم ماشه (اسنپ بک)، از مرز ۱۰۵ هزار تومان عبور کرد و تنها یک هفته بعد، در پنجم مهر ماه همزمان با بازگشت تحریم‌ها، کانال ۱۱۰ هزار تومان را نیز فتح کرد. تمام مدل‌های اقتصادی، در برابر یک متغیر قدرتمند سیاسی رنگ باختند. چرا که آن متغیر قواعد بازی در زمین اقتصاد را تغییر داد.

نقطه‌ی عطف ماجرا، وقوع جنگ ۱۲ روزه و تحولات سیاسی پس از آن بود؛ یک شوک برون‌زا بود که معادلات را به کلی دگرگون کرد و اقتصاد ایران را وارد قلمرویی ناشناخته و پیش‌بینی‌ناپذیر کرد. ترکش‌های این جنگ، خیلی زودتر از آنچه انتظار می‌رفت به بازار ارز اصابت کرد و تمام پیش‌بینی‌های گذشته را به بایگانی تاریخ فرستاد. جهش دلار به بالای مرز ۱۳۰ هزار تومان که در این هفته ثبت شد، یعنی رشدی حدود ۳۰ درصدی تنها در هشت ماه، گواهی بر همین واقعیت است.

امروز در نقطه‌ای ایستاده‌ایم که حتی بدبینانه‌ترین تحلیل‌های اقتصادی گذشته نیز زیادی خوش‌بینانه به نظر می‌رسند. این وضعیت نشان می‌دهد که در دوران بی‌ثباتی‌های شدید سیاسی، ابزارهای کلاسیک پیش‌بینی اقتصادی کارایی خود را از دست می‌دهند. پس از جنگ دولت که در مدیریت منابع و مصارف خود به مشکل خورده بود، به سراغ بانک مرکزی رفت و مستقیما چاپ پول از این کانال تشدید شد. این چاپ پول هم ظاهرا خود را در میانه پاییز به بازار ارز غالب کرده است. می‌توانید جزئیات بیشتر از این موضوع را در گزارش «اثر جنگ بر رشد نقدینگی» بخوانید.

شما فکر می‌کنید مسیر دلار در ماه‌های آینده به کدام سمت خواهد رفت؟ نظرات خود را با ما در میان بگذارید.