بازارگردان کیست و چه تاثیری در بازارهای مالی می‌گذارد؟

یکی از مهم‌ترین دلایلی که باعث می‌شود بتوانید در هر لحظه یک سهم، ارز دیجیتال یا هر دارایی مالی دیگر را خرید و فروش کنید، حضور بازیگرانی است که اغلب کمتر دیده می‌شوند؛ بازارگردان‌ها.

تصور کنید همه معامله‌گران در یک زمان فقط قصد فروش داشته باشند یا برعکس، همه خریدار باشند. در چنین شرایطی معاملات به‌ سختی انجام می‌شود و نوسانات شدیدی به وجود می‌آید.

بازارگردان‌ها دقیقاً برای حل این مشکل به وجود آمده‌اند. آن‌ها با ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضا، نقدشوندگی بازار را افزایش می‌دهند و به حفظ ثبات کمک می‌کنند. به همین خاطر شناخت نقش بازارگردان‌ها برای هر سرمایه‌گذاری، از فعالان بورس گرفته تا معامله‌گران ارزهای دیجیتال، اهمیت زیادی دارد.

بازارگردان یا Market Maker به شخص، شرکت یا نهاد مالی گفته می‌شود که به‌ صورت مستمر قیمت خرید و فروش یک دارایی را اعلام می‌کند و آماده انجام معامله در هر دو سمت بازار است.

به بیان ساده، بازارگردان نقش واسطه‌ای را بر عهده دارد که باعث می‌شود خریداران و فروشندگان بتوانند راحت‌تر به همدیگر متصل شوند. آن‌ها در نهایت هم از اختلاف قیمت خرید و فروش (اسپرد)، کارمزدها، مشوق‌های بورس یا صرافی و استراتژی‌های مدیریت موجودی درآمد کسب می‌کنند.

فرض کنید سهام یک شرکت با کاهش شدید تقاضا روبه‌رو شده است و تعداد زیادی از سهامداران قصد فروش دارند. در این شرایط اگر خریداری وجود نداشته باشد، قیمت سهم به سرعت سقوط می‌کند و صف فروش طولانی شکل می‌گیرد.

بازارگردان با خرید بخشی از این سهام، مانع افت شدید قیمت می‌شود و نقدشوندگی بازار را حفظ می‌کند.

در سمت مقابل، زمانی که تقاضا برای خرید یک ارز دیجیتال بسیار زیاد باشد و عرضه کافی وجود نداشته باشد، بازارگردان بخشی از موجودی خود را به فروش می‌رساند تا از تشکیل صف‌های سنگین خرید جلوگیری کند. به همین خاطر گفته می‌شود بازارگردان‌ها معمولاً در خلاف جهت هیجانات بازار حرکت می‌کنند.

در بازارهای مدرن، خیلی از بازارگردان‌ها شرکت‌های بزرگ مالی، کارگزاری‌ها یا موسسات سرمایه‌گذاری هستند که از الگوریتم‌های پیشرفته و سیستم‌های معاملاتی خودکار استفاده می‌کنند. این نهادها مدام سفارش‌های خرید و فروش را در بازار ثبت می‌کنند تا معاملات بدون وقفه ادامه داشته باشد.

بازارگردان‌ها در بازار ارزهای دیجیتال هم نقش مهمی دارند و خیلی از صرافی‌های کریپتویی برای افزایش نقدشوندگی جفت‌ارزها از خدمات بازارگردانی استفاده می‌کنند. از آنجا که نوسانات بازار کریپتو شدیدتر هم هست، اهمیت بازارگردانی در آن بیشتر هم می‌شود. مثلا وقتی یک آلت کوین با فشار فروش زیادی روبه‌رو می‌شود، اگر بازارگردان حضور نداشته باشد ممکن است قیمت آن در مدت کوتاهی سقوط کند.

اما بازارگردان با قرار دادن سفارش‌های خرید نزدیک به قیمت بازار، نقدینگی لازم را تامین می‌کند و باعث می‌شود افت قیمت به صورت تدریجی و منطقی اتفاق بیفتد، نه به شکل یک سقوط ناگهانی.

این موضوع به حفظ ثبات بازار و افزایش اعتماد معامله‌گران کمک می‌کند.

مهم‌ترین وظیفه بازارگردان‌ها تامین نقدشوندگی بازار است. نقدشوندگی به این معنا است که یک دارایی با سرعت مناسب و بدون ایجاد تغییر شدید در قیمت، قابل خریدوفروش باشد. هرچه نقدشوندگی بیشتر باشد، سرمایه‌گذاران با اطمینان بیشتری وارد بازار می‌شوند.

یکی دیگر از وظایف مهم بازارگردان‌ها کاهش نوسانات شدید قیمت است. زمانی که حجم سفارش‌های خرید یا فروش به‌صورت ناگهانی افزایش پیدا می‌کند، بازارگردان با ورود به سمت مقابل معامله از ایجاد جهش‌های غیرعادی در قیمت جلوگیری می‌کند. این موضوع به حفظ تعادل بازار کمک می‌کند.

بازارگردان‌ها همچنین اختلاف بین قیمت خرید و فروش یا همان Bid-Ask Spread را کاهش می‌دهند. هرچه این فاصله کمتر باشد، هزینه معاملات برای سرمایه‌گذاران کاهش پیدا می‌کند و بازار کارآمدتر عمل خواهد کرد.

از نظر ساختار بازار، حضور بازارگردان‌ها باعث افزایش عمق بازار هم می‌شود. عمق بازار به تعداد سفارش‌های موجود در سطوح مختلف قیمتی اشاره دارد. بازاری که عمق بیشتری داشته باشد، در برابر سفارش‌های بزرگ مقاومت بیشتری نشان می‌دهد و کمتر دچار نوسان می‌شود.

اهمیت بازارگردان‌ها در دوره‌های بحرانی بیشتر از هر زمان دیگری مشخص می‌شود. در شرایطی که اخبار منفی یا رویدادهای اقتصادی سرمایه‌گذاران را می‌ترساند، بسیاری از معامله‌گران از بازار خارج می‌شوند. در چنین مواقعی بازارگردان‌ها همچنان موظف هستند قیمت‌های خرید و فروش ارائه دهند و جریان معاملات را حفظ کنند.

در بازار کریپتو هم بازارگردان‌ها نقش مهمی در بهبود تجربه معامله‌گران دارند. خیلی از صرافی‌ها (حتی صرافی‌های داخلی مثل نوبیتکس) برای افزایش حجم معاملات و کاهش شکاف قیمتی از خدمات بازارگردانی استفاده می‌کنند. به همین خاطر وجود بازارگردان‌ها یکی از عوامل کلیدی در رشد و توسعه بازارهای مالی مدرن محسوب می‌شود.

بازارگردان‌ها را می‌توان بر اساس ساختار فعالیت و نحوه اجرای معاملات به چند دسته مختلف تقسیم کرد.

این دسته بیشتر در بورس‌های سهام و بازارهای مالی کلاسیک فعالیت می‌کنند. آن‌ها معمولاً شرکت‌های کارگزاری، بانک‌های سرمایه‌گذاری یا موسسات مالی بزرگی هستند که موظف‌اند به طور مستمر قیمت خرید و فروش دارایی‌ها را اعلام کنند. بسیاری از بازارگردان‌های فعال در بورس‌های بزرگ جهان مانند بورس نیویورک و نزدک در این گروه قرار می‌گیرند.

برخی بورس‌ها برای هر نماد یا گروهی از نمادها بازارگردان مشخصی تعیین می‌کنند. این نهادها مسئولیت ویژه‌ای در حفظ نظم بازار دارند و حتی در شرایط پرتلاطم هم باید نقدشوندگی را تامین کنند. بازارگردان‌های تعیین‌شده معمولاً تحت نظارت مستقیم بورس فعالیت می‌کنند و تعهدات مشخصی دارند.

با توسعه فناوری، بسیاری از فعالیت‌های بازارگردانی به کمک الگوریتم‌ها و سیستم‌های معاملاتی خودکار انجام می‌شود. این بازارگردان‌ها از مدل‌های ریاضی و داده‌های لحظه‌ای برای ثبت سفارش‌های خرید و فروش استفاده می‌کنند. سرعت بالای واکنش و توانایی پردازش حجم زیادی از اطلاعات، مهم‌ترین مزیت آن‌ها محسوب می‌شود.

در بازار کریپتو، شرکت‌های تخصصی بازارگردانی وظیفه تامین نقدینگی برای صرافی‌ها و پروژه‌های بلاک چینی را بر عهده دارند. این شرکت‌ها با ثبت مداوم سفارش‌های خرید و فروش، حجم معاملات را افزایش می‌دهند و از ایجاد نوسانات شدید جلوگیری می‌کنند.

شاید بتوان گفت نوسانات جزئی قیمت امروز تتر یا سایر ارزهای دیجیتال، تا حدودی نتیجه بازارگردانی است.

در حوزه مالی غیرمتمرکز یا دیفای، نوع جدیدی از بازارگردانی با عنوان Automated Market Maker شکل گرفته است. در این مدل به‌ جای دفتر سفارشات سنتی، استخرهای نقدینگی و قراردادهای هوشمند وظیفه قیمت‌گذاری و انجام معاملات را بر عهده دارند. پلتفرم‌هایی مانند یونی سواپ از این مدل استفاده می‌کنند.

برخی سیستم‌های جدید از ترکیب الگوریتم‌های پیشرفته، داده‌های بازار و مدل‌های هوش مصنوعی استفاده می‌کنند تا به‌ صورت لحظه‌ای استراتژی بازارگردانی خود را تغییر دهند. این نوع بازارگردان‌ها تلاش می‌کنند ضمن حفظ نقدشوندگی، ریسک نگهداری دارایی را نیز کاهش دهند.

اگرچه ساختار فعالیت این گروه‌ها با یکدیگر متفاوت است، اما هدف نهایی همه آن‌ها یکسان است؛ ایجاد بازاری روان، نقدشونده و کارآمد برای سرمایه‌گذاران.

بازارگردان‌ها از مهم‌ترین ارکان بازارهای مالی محسوب می‌شوند و نقش آن‌ها فراتر از خرید و فروش ساده دارایی‌ها است. آن‌ها با تامین نقدشوندگی، کاهش نوسانات شدید، افزایش عمق بازار و تسهیل انجام معاملات، به پایداری بازار کمک می‌کنند. چه در بورس‌های سنتی و چه در بازار ارزهای دیجیتال، حضور بازارگردان‌ها باعث می‌شود سرمایه‌گذاران با اطمینان بیشتری فعالیت کنند. شاید در نگاه اول اسم بازارگردان کمتر به چشم بیاید، اما بدون حضور این بازیگران، بازارهای مالی هیچ وقت نمی‌توانستند با همین سرعت و کارایی به فعالیت خود ادامه دهند!