سایپا در هفت ماه امسال خودروهای کمتری فروخته است؛ انگار سایپا در بازار خودروهای گران‌تر و مونتاژی، مشتری‌هایش را یکی‌یکی از دست می‌دهد.
اگر این روزها سری به کیلومتر ۱۵ جاده مخصوص بزنید، شاید حس کنید یکی از بزرگ‌ترین خودروسازان کشور در یک وضعیت بحرانی قرار دهد. سایپا در هفت ماه اول امسال دست به یک جادوی معکوس زده و دخلش بیش از ۱۱ هزار میلیارد تومان آب رفته است. دخل شرکت چنان جمع‌وجور شده که در مقایسه با پارسال، جای خالی یک‌پنجم از کل پول‌های دریافتی نسبت به سال قبل به چشم می‌آید. ماجرا هم فقط کم شدن گردش حساب نیست؛ پارکینگ‌های شرکت دیگر آن تنوع و رنگ‌ولعاب سابق را ندارند و ماشین‌ها یکی‌یکی از سبد چیده شده‌اند.
وضعیت تولید و فروش خودرو؛ چرا خروجی پارکینگ‌ها نصف شد؟
برای این‌که ببینیم کف پارکینگ چه خبر است، نیازی به حسابداری پیشرفته نیست؛ پارسال تا همین موقع، شرکت حدود ۱۱۲ هزار خودرو را به خیابان‌ها فرستاده بود. اما امسال اوضاع چنان خلوت شده که خروجی انبار به زحمت به ۷۸ هزار دستگاه می‌رسد.
خطوط تولید هم انگار رفته‌اند روی دور کُند و تقریباً نصف روزهای اوجشان خودرو سرهم می‌کنند. وقتی نه دودی از لوله‌های کارخانه بلند شود و نه ماشینی از در بیرون برود، معلوم است که دخل صندوق‌دار هم لاغرتر از همیشه خواهد شد. تولید شرکت هم در همین مدت حدود ۴۴ درصد افت کرده است.
ماجرای مونتاژ چانگان؛ وقتی رویاهای شاسی‌بلند چینی بر باد رفت
بزرگ‌ترین شوک به آن بخش از پارکینگ وارد شد که روی کاغذ قرار بود کلاس کار سایپا را بالا ببرد. پارسال اگر کسی سراغ چانگان را می‌گرفت، شرکت سرش بالا بود و نزدیک به ۸ هزار دستگاه از آن را دست مشتری می‌داد. اما امسال انگار قطعاتش را با ذره‌بین هم پیدا نکرده‌اند و تحویل کل این خانواده به زور به ۲۴۰۰ دستگاه رسیده است؛ یعنی یک سقوط آزاد کامل! با همین ترمز ناگهانی، دخل سایپا از چینی‌های چشم‌بادامی بیش از ۷ هزار میلیارد تومان خالی شد تا مشخص شود وقتی قطعه نباشد، رویاهای شاسی‌بلندسواری چطور باد هوا می‌شوند.
سرنوشت شاهین و تویوتا؛ ناکامی پرچمداران در جبران افت تولید
پرچمدار داخلی‌شان یعنی شاهین هم نتوانست بار این وضعیت را به دوش بکشد. سال قبل ۲۰ هزار خریدار سوار شاهین شدند، اما امسال چراغ خط تولید کم‌سو شد و فقط ۱۳ هزار و ۳۰۰ نفر توانستند سوئیچ آن را تحویل بگیرند.
جالب‌تر این‌که مدیران فروش سعی کردند با افزایش قیمت‌ها این کسری را بپوشانند، اما وقتی تعداد کم باشد، با فرمول‌های روی کاغذ هم دخل پر نمی‌شود. از آن طرف، پروژه تویوتا به یک شوخی تلخ شبیه شد؛ شرکتی که پارسال نزدیک به ۱۸۰۰ دستگاه از این ژاپنی‌ها را به بازار فرستاد، امسال چنان به بن‌بست خورده که کل فروش ثبت‌شده‌اش به زور به ۲۱۸ دستگاه می‌رسد!
تسلط کوییک و ساینا بر بازار؛ فرمول طلایی جبران کسری با گرانی
وسط این اوضاع آشفته که لوکس‌ها و مونتاژی‌ها قهر کرده بودند، چه کسی جور کل جاده مخصوص را کشید؟ همان ارتش همیشگی و خستگی‌ناپذیر پرایدهای ارتقایافته، یعنی کوییک و ساینا. فروش این دو برادر هم از نظر تعداد خودرو کم شد، ولی شرکت دقیقاً دخل ۲۳.۵ هزار میلیاردی پارسال را تکرار کرد. چطور؟ خیلی ساده، با گران شدن ۳۵ درصدی فاکتورها.
نتیجه این شد که سهم خانواده اقتصادی از کل فروش سایپا از ۶۲ درصد هم رد شد و به دو‌سوم کل تولیدات شرکت رسید. این یعنی رویای تنوع محصول جای خودش را داد به این واقعیت ساده: هرچه هست و نیست، همین کوییک و ساینای آشناست.
شگفتی وانت ۱۵۱؛ پراید باری چگونه جور درآمدهای سایپا را کشید؟
اما گل سرسبد ماجرا، پدیده‌ای به نام وانت ۱۵۱ است؛ همان پراید معروف با یک حوضچه کوچک در پشت. فروش تعدادی وانت کم شد و کمتر کسی سراغش آمد، اما درآمد سایپا از آن نزدیک به ۱۴ درصد رشد کرد!
شرکت نرخ این غول کوچک را حدود ۴۵ درصد بالا کشید تا وقتی چانگان نمی‌رسد و شاهین کم‌رمق است، بار هزینه‌های شرکت را همین باربند نحیف به مقصد برساند.
بازگشت به عصر پراید؛ چشم‌انداز تنوع محصولات سایپا در بازار
حالا اگر از بیرون به سایپا نگاه کنید، تصویری از شرکتی می‌بینید که روزی می‌خواست با شاسی‌بلندهای چینی و ژاپنی وارداتی در بازار آقایی کند، اما ورق چنان برگشت که حالا برای زنده ماندن باید دست به دامن هاچ‌بک‌های اقتصادی و وانت پراید شود.
تصویر کلی صورت‌های مالی سایپا چندان پیچیده نیست: این شرکت هم خودروهای کمتری فروخته و هم سهم محصولات مونتاژی و گران‌تر در فروشش به‌شدت کاهش یافته است. در مقابل، کوییک و ساینا سهم بیشتری از سبد فروش را گرفته‌اند و افزایش قیمت آن‌ها کمک کرده درآمد شرکت کمتر از میزان افت تعداد فروش کاهش پیدا کند.
