ارزان‌ترین‌های «ایران‌خودرو» در ۵٠ سال گذشته

به یک کارگر ساده نیازمندیم، جهت ارزیابی یک مسئله مهم! از ماه بعد درآمدتان را دیگر نه خرج خوراکی کنید، نه اجاره بپردازید نه قسط و هر هزینه دیگری. تنها پس‌انداز کنید تا ارزان‌ترین ماشین صفرکیلومتر ایران خودرو را بخرید، اگر قیمت‌ها شش سال بعد هم همین مانده‌بود آن وقت می‌توانید احتمالا صاحب خودرو شوید. فکر می‌کنید اشتباه حساب کرده‌ایم؟ یک بار هم روش محاسبه را بخوانید شاید نظرتان فرق کرد.

این سناریوی حداقل دستمزد برای قیمت‌های کارخانه است. ایده جذب مشتری ایران خودرو؛ شرکتی که از دهه ۴۰ کارش را شروع کرد و حالا بعد از ۶۰ سال در خرداد ۱۴۰۵ لیست قیمت‌های جدیدش را به روز کرده است؛ اما این بار، با یک ماشین ۱۰ رقمی.

به گزارش زومان، تا سال‌ها، ارزان‌ترین محصول بازار، «پیکان کاری» بود؛ ماشینی که قرار بود عصای دست کارگران و طبقه متوسط باشد. دورترین قیمت ثبت‌شده از این خودرو به سال ۱۳۵۳ برمی‌گردد؛ زمانی که با پرداخت ۲۱ هزار و ۷۹۰ تومان آن زمان می‌توانستید کلید آن را تحویل بگیرید. این رقم در ابتدای دهه ۶۰ به کانال ۴۳ هزار تومان رسید.

اما ناگهان در سال ۱۳۷۰ زلزله‌ای رخ داد. قیمت پیکان از محدوده ۱۰۰ تا ۳۰۰ هزار تومان در بازار، به بیش از ۱ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان پرواز کرد. چرا؟ پاسخ در سیاست‌های اقتصاد کلان نهفته است. پس از جنگ، دولت سیاست «تعدیل ساختاری» (آزادسازی قیمت‌ها و حذف تدریجی یارانه‌های دولتی) را اجرا کرد. همزمان، نرخ دلار جهش قابل توجه پیدا کرد.

مشکل تامین قطعات وارداتی، هزینه ارزی سنگین، تورم های بالا و عطش جامعه برای خرید پس از ۸ سال جنگ، باعث شد ماشین از یک وسیله نقلیه به «کالای سرمایه‌ای» (دارایی برای حفظ ارزش پول در برابر تورم) تبدیل شود و ترکیبی از عواملی باشد که پیکان را از خانوارها دورتر کند.

قطار گرانی توقف‌ناپذیر بود. پیکان در سال ۱۳۸۲ به ۶ میلیون تومان رسید و سرانجام در سال ۱۳۸۴ بازنشسته شد. پس از آن، «روا» در سال ۱۳۸۹ با قیمت ۸ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان و پژو ۴۰۵ در سال ۱۳۹۱ با ورود به کانال ۱۵ میلیون تومان، لقب ارزان‌ترین‌ها را به دوش کشیدند.

در سال ۱۴۰۰، لیگ قیمت‌ها وارد فاز جدیدی شد. پژو ۲۰۶ تیپ ۲ با قیمت ۱۵۰ میلیون تومان (یک عدد ۹ رقمی) ارزان‌ترین ماشین شد. حال رکورد جدیدی در خرداد امسال (سال ۱۴۰۵) ثبت شد. پژو ۲۰۷ با موتور TU3 که در تیرماه پارسال ۶۰۰ میلیون تومان بود، حالا برای اولین بار در تاریخ کارخانه (و نه بازار آزاد!) ۱۰ رقمی شده و ۱ میلیارد و ۲۷۲ میلیون تومان پیش‌فروش می‌شود؛ یک رشد  ۱۱۲ درصدی!

مدیران جاده مخصوص دلایل خودشان را دارند. تورم نقطه به نقطه (رشد قیمت‌ها نسبت به ماه مشابه سال قبل) در اردیبهشت امسال به ۸۴ درصد رسیده و تورم کالاها از ۱۰۰ درصد عبور کرده است. همچنین آسیب‌های وارد شده به صنعت فولاد در جریان جنگ ۴۰ روزه ایران و آمریکا، و سایر مشکلات، هزینه تولید را به شدت بالا برده است. تولیدکننده دلایل خودش را دارد اما مصرف کننده چه؟

برای درک عمق بحران، بیایید یک سناریوی فرضی اقتصادی بسازیم. در سال ۱۳۵۹، قیمت پیکان کاری ۴۳ هزار و ۷۴۰ تومان و حداقل دستمزد کارگر  هزار و ۹۰۰ تومان بود. یعنی با حدود ۲۳ ماه کار (کمتر از ۲ سال) می‌شد ماشین خرید. این شاخص در سال ۱۳۷۰ (حداقل دستمزد ۵ هزار تومانی) به رکورد ۲۸ سال انتظار رسید!

با گذشت زمان و در دوره برجام (۱۳۹۵)، اوضاع کمی بهتر شد و این زمان به ۳۰ ماه کاهش یافت. اما حالا در سال ۱۴۰۵، انگار دوباره به دوران سخت پس از جنگ بازگشته‌ایم. اکنون خرید ارزان‌ترین ماشین با حداقل حقوق (۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان) ، ۷۶ ماه (بیش از ۶ سال) زمان می‌برد. این بالاترین رکورد عدم دسترسی از زمان جنگ عراق تاکنون است!

در واقع، اعداد نشان می‌دهند جیب مخاطب با سرعتی بسیار بیشتر از رشد حقوق‌ها در حال خالی شدن است. اما یادمان نرود این سناریوی فرضی چقدر دور از واقعیت است، با توجه به اینکه تورم خوراکی‌ها از ۱۰۰ درصد گذشته است، اگر هزینه‌های ضروری زندگی را از حقوق کسر کنیم، رسیدن به رویای ماشین داشتن برای یک کارگر ساده، دیگر به سال و ماه ختم نمی‌شود؛ احتمالا خیلی فراتر از این ها باشد. حالا به نظر شما اگر این هزینه‌ها را وارد کنیم تعداد سال‌های انتظار چقدر خواهد شد؟