از دارو تا موشک؛ پول تحقیق و توسعه کشور چگونه تقسیم میشود؟
به گزارش زومان، دولت هر سال سهمی از منابع خود را برای پیشرفت کشور اختصاص میدهد؛ سهمی که در لایحه ۱۴۰۵ به ۱۰۳ هزار میلیارد تومانی رسیده است؛ این سهم قرار است سوخت موتور علم و فناوری کشور در سال آینده باشد. طبق لایحه بودجه، دولت تصمیم گرفته این مبلغ کلان را به «تحقیق و توسعه» اختصاص دهد. البته قرار نیست تمام این پول از خزانه دولت خارج شود، بلکه دانشگاهها هم آستین بالا میزنند و بخشی از آن را تحت عنوان درآمد اختصاصی، خودشان تامین میکنند. اما ماجرا وقتی جالب میشود که ببینیم دولت بیشترین سهمها را به کدام حوزهها اختصاص خواهد داد.
رقابت شانه به شانه دفاع و درمان
بزرگترین برش این کیک، یعنی حدود ۷۰ درصد آن، به «تحقیقات پایه» و «آموزش» میرسد تا زیربنای علمی کشور تقویت شود؛ تحقیقات پایه (۴۰.۴ همت) و آموزش پایه (۳۴ همت). اما قصه در ردههای بعدی جذابتر میشود. پس از امور اقتصادی که ۱۳ همت را به خود اختصاص داده، نوبت به دو حوزه حیاتی میرسد: سلامت و دفاع. نکته جالب اینجاست که سهم بهداشت و درمان با ۵.۴ همت و سهم امور دفاعی با ۴.۸ همت، تقریبا در یک کفه ترازو قرار گرفتهاند.
این یعنی از نظر استراتژیک، پژوهش روی دارو و درمان با پژوهش روی فناوریهای نظامی برای دولت اهمیتی تقریبا یکسان پیدا کرده و هر کدام حدود ۵ درصد از کل اعتبارات تحقیق و توسعه را خرج میکنند. در انتهای صف هم بخشهایی مثل فرهنگ، نظم عمومی و محیط زیست ایستادهاند که سهمشان در برابر سایر حوزهها، بسیار ناچیز است و تنها به چند صد میلیارد تومان یا کمتر میرسد.
جهش معنادار بودجه پژوهش
اما اعداد خام همه چیز را نمیگویند؛ باید دید سرعت رشد کدام بخش بیشتر است. تحقیقات پایه با رشد نجومی ۳۲۰ درصدی رکورددار است که نشان از توجه ویژه به علوم بنیادین دارد. حجم بالای مبلغ اختصاص داده شده به این حوزه احتمالا به این دلیل است که انواع علوم مختلف از رشتههای پایه تا فنی و مهندسی و بخشی از علوم انسانی را در بر میگیرد.
اما در میان بخشهای عملیاتی، ماجرا فرق میکند. در حالی که امور اقتصادی و بهداشت رشدهای بالای ۱۰۰ درصد را تجربه کردهاند، حوزه دفاع نیز خیز بلندی برداشته است.
طبق لایحه بودجه، اعتبارات تحقیق و توسعه دفاعی رشدی ۶۵ درصدی خواهد داشت.
از سوی دیگر رشد ۷۶ درصدی تحقیق و توسعه در حفاظت از محیط زیست نیز نشان میدهد اهمیت این بخش برای دولت بیشتر شده است؛ هرچند بودجه این حوزه هنوز بسیار ناچیز (۶۵ میلیارد تومان) است.
رشد چشمگیر در بودجه دفاعی نشان میدهد که صنایع نظامی و دفاعی کشور قرار است سال آینده تمرکز ویژهای بر بهروزرسانی دانش و فناوری خود داشته باشند. این افزایش بودجه، پیامی واضح از اهمیت استراتژیک بازدارندگی در برنامه دولت دارد. البته این بودجه جدا از بودجه مستقیم نهادهای نظامی است.
در نهایت، این ۱۰۳ همت نقشه راه تحقیقاتی کشور در سال آینده است. از بودجه ۶۵ میلیارد تومانی برای حفاظت از محیط زیست تا بودجه ۵ هزار میلیارد تومانی دفاع، همه قطعات پازلی هستند که قرار است مسیر آینده ایران را ترسیم کنند.
به نظر شما همترازی بودجه تحقیقاتی دفاع و بهداشت تصمیم درستی است؟ دیدگاه خود را بنویسید.