پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، مشاوران ترامپ و متحدان خارجی واشینگتن میان تداوم نبرد یا توافق سریع دیپلماتیک با ایران دچار اختلاف شده‌اند.
وال‌استریت ژورنال گزارش داد: با پایان انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، مشاوران و متحدان خارجی دونالد ترامپ رئیس‌جمهور این کشور تلاش‌های خود را برای تأثیرگذاری بر تصمیم او درباره پایان دادن به جنگ با ایران یا ازسرگیری آن شدت بخشیده‌اند.
رأی‌دهندگان آمریکایی در انتخابات، مخالفت شدید خود را با جنگ نشان دادند و پس از آن، جی‌دی ونس معاون رئیس‌جمهور در شبکه‌های اجتماعی این پرسش را مطرح کرد که آیا این جنگ اساساً ارزش هزینه‌هایش را داشته یا خیر؟
به گفته مقام‌های آمریکایی، ونس پیش از انتشار این پیام به ترامپ اطلاع داده بود که قصد دارد شکست انتخاباتی را به جنگ نسبت دهد.
در سوی دیگر، گروهی از مقام‌های دولت، از جمله پیت هگست وزیر جنگ و دریاسالار برد کوپر فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام)، در نشست‌های اخیر بررسی گزینه‌های نظامی، از بازگشت به عملیات رزمی گسترده حمایت کرده‌اند.
به گفته مقام‌های آمریکایی و یک منبع آگاه دیگر، چند مشاور تندرو خارج از دولت نیز از زمان برگزاری انتخابات با ترامپ تماس گرفته‌اند تا او را متقاعد کنند که میراث سیاسی‌اش به وادار کردن ایران به تسلیم برنامه هسته‌ای خود بستگی دارد.
از نگاه این مشاوران، چنین نتیجه‌ای به رئیس‌جمهور امکان می‌دهد ادعا کند که هزینه‌های سیاسی پرداخت‌شده برای جنگ، ارزش دستیابی به این دستاورد را داشته است.
مارکو روبیو وزیر امور خارجه و اسکات بسنت وزیر خزانه‌داری آمریکا، از تشدید تحریم‌ها و ادامه محاصره تجارت ایران حمایت کرده‌اند.
در مقابل، استیو ویتکاف فرستاده ویژه ترامپ، مانند ونس تلاش کرده حمایت رئیس‌جمهور از اقدامات دیپلماتیک برای دستیابی به توافقی با هدف پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز ادامه پیدا کند.
شماری دیگر از مشاوران خارج از دولت نیز با ترامپ تماس گرفته‌اند تا این پیام را به او منتقل کنند که زمان پایان دادن به جنگ فرا رسیده است.
تلاش نتانیاهو برای ازسرگیری حملات؛ میانجی‌گری تازه قطر
در همین حال، بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل همچنان برای ازسرگیری حملات فشار می‌آورد؛ اما متحدان آمریکا در حاشیه خلیج فارس نسبت به این گزینه تردید بیشتری دارند.
مقام‌های قطری روز جمعه اعلام کردند که در آخرین فرصت، تلاش تازه‌ای را برای جلوگیری از عملیات نظامی جدید آمریکا آغاز کرده‌اند.
هدف این تلاش، کاهش اختلافات میان دو طرف درگیر، بازگشایی تنگه هرمز و لغو محاصره اعمال‌شده از سوی آمریکاست.
شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی نخست‌وزیر قطر در نشستی در آکسفورد انگلیس گفت:
میانجی‌های ما همین حالا در تلاش‌اند تا از موج تازه‌ای از تشدید تنش‌ها در منطقه جلوگیری کنند.
به گفته این مقام‌ها، قرار است مقام‌های ایرانی طی روزهای آینده -احتمالاً حتی از روز شنبه- برای گفتوگو درباره توافق احتمالی به دوحه بازگردند.
وزرای امور خارجه کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز تلاش کرده‌اند تماس تلفنی با ترامپ یا نشستی در سطح عالی در واشینگتن ترتیب دهند تا ضرورت دستیابی به توافق را برای او توضیح دهند.
به گفته افراد آگاه از این رایزنی‌ها، طرح مورد بحث قرار است زمان مذاکرات مقدماتی را از ۶۰ روز -یعنی دوره تعیین‌شده در تفاهم‌نامه ماه ژوئن- به تنها دو روز کاهش دهد تا طرفین تقریباً بلافاصله وارد مذاکرات هسته‌ای شوند.
یکی از این افراد گفته که چنین توافقی می‌تواند راهی آبرومندانه برای ترامپ فراهم کند تا روند پایان دادن به جنگ را آغاز کند، بی‌آنکه چنین تصمیمی به معنای عقب‌نشینی آشکار او تلقی شود.
بااین‌حال، هنوز مشخص نیست که ایران با چنین توافقی موافقت خواهد کرد یا خیر.
ترامپ در آستانه تصمیمی سرنوشت‌ساز
این رایزنی‌ها نشان می‌دهد ترامپ در آستانه تصمیمی سرنوشت‌ساز قرار گرفته؛ تصمیمی که می‌تواند مسیر باقی‌مانده دوران ریاست‌جمهوری او را تعیین کند.
بااین‌حال، او این بار نه از پشتوانه یک تیم متحد برخوردار است و نه از شرایط سیاسی مساعدی که بتواند پیامدهای تصمیمش را کنترل کند.
ایران تهدید کرده که در صورت حمله مجدد، دامنه اقدامات تلافی‌جویانه خود را به خارج از خاورمیانه گسترش خواهد داد. از سوی دیگر، اگر ترامپ تمایل خود را برای خروج از جنگ نشان دهد، تهران ممکن است در مذاکرات امتیازهای بیشتری مطالبه کند یا برای در اختیار گرفتن تنگه هرمز تلاش کند.
اختلاف‌نظرها و توصیه‌های متناقض، تصمیم‌گیری را برای ترامپ دشوارتر کرده است.
به گفته مقام‌های آمریکایی، رئیس‌جمهور از زمان اعلام نتایج انتخابات سه‌شنبه، مدام میان نادیده گرفتن پیام شکست انتخاباتی و پذیرش تأثیر آن بر موقعیت سیاسی خود در نوسان بوده است.
ترامپ هنوز به‌طور قطعی نشان نداده که چه تصمیمی خواهد گرفت و اغلب در یک صحبت، هم از تمایلش به دیپلماسی سخن می‌گوید و هم از احتمال حملات تازه.
به گفته مقام‌های آمریکایی، اگر ترامپ به توصیه کسانی گوش دهد که از او می‌خواهند «کار را یکسره کند»، پنتاگون آماده است فرمان‌های او را به‌سرعت اجرا کند.
بااین‌حال، این مقام‌ها می‌گویند مناسب‌ترین بازه زمانی برای ازسرگیری عملیات نظامی از اواخر ماه جاری آغاز می‌شود؛ زمانی که تجهیزات بیشتری وارد خاورمیانه خواهند شد.
گروه ضربت ناو هواپیمابر یواس‌اس تئودور روزولت، با ده‌ها جنگنده جت، از اقیانوس آرام به سمت منطقه در حرکت است. اما طبق گفته یکی از مقام‌های آمریکایی، این ناو از روز جمعه برای چند روز در بندر سنگاپور توقف خواهد کرد و انتظار نمی‌رود دست‌کم تا دو هفته دیگر به خاورمیانه برسد.
مقام‌های آمریکایی همچنین اعلام کردند که قرار است تا اواخر ماه جاری، یک یگان اعزامی دیگر از تفنگداران دریایی به ناوگانی متشکل از حدود ۲۰ شناور آمریکایی که هم‌اکنون در منطقه فعالیت می‌کنند، ملحق شود.
آمریکا همچنین یک سامانه پدافند هوایی پاتریوت به اسرائیل منتقل کرده، نیروهای خود را از پایگاه‌هایی که در برابر حملات تلافی‌جویانه احتمالی ایران آسیب‌پذیر ارزیابی شده‌اند، جابه‌جا کرده و شناورها، مهمات و نیروهای نظامی بیشتری به منطقه فرستاده است.
آماده‌سازی برای حملات گسترده به زیرساخت‌های ایران
پیت هگست و برد کوپر طی هفته‌های گذشته مشغول آماده‌سازی برای عملیات رزمی گسترده بوده‌اند.
به گفته مقام‌های آمریکایی، آن‌ها به ترامپ توصیه کرده‌اند که ازسرگیری حملات، این بار با هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی ایران، تأسیسات هسته‌ای و زرادخانه‌های موشکی و پهپادی، تنها راه وادار کردن ایران به تسلیم مواد هسته‌ای خود است.
بااین‌حال، برخی کارشناسان می‌گویند مشخص نیست که حملات بیشتر بتواند ایران را به پذیرش توافق وادار کند؛ به‌ویژه آنکه ایران از هشت ماه جنگ جان سالم به در برده است.
بهنام بن‌طالب‌لو پژوهشگر ارشد اندیشکده بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها معتقد است: «ترامپ باید «موضع خود را حفظ کند» و اجازه دهد تحریم‌ها و محاصره برای اثرگذاری به زمان بیشتری دسترسی داشته باشند.»
هزینه سنگین توافق با ایران برای ترامپ
اگر ترامپ برای پایان دادن به جنگ به سمت توافق صلح حرکت کند، احتمالاً با مقام‌های ایرانی مواجه خواهد شد که نسبت به گذشته تمایل کمتری برای دادن امتیازهای موردنظر او دارند.
گریگوری برو کارشناس مسائل ایران در شرکت مشاوره اوراسیا گروپ گفت:
بهایی که آن‌ها مطالبه می‌کنند، قابل‌توجه است.
به گفته او، تهران به دنبال بازگشت به مفاد «تفاهم‌نامه» تابستان گذشته است؛ توافقی که به ایران اجازه می‌داد بار دیگر نفت خود را در بازار آزاد بفروشد.
بر اساس توضیحات برو، ایران همچنین خواهان بازگشایی کامل تنگه هرمز پیش از آغاز هرگونه گفتوگو درباره برنامه هسته‌ای خود است.
این کارشناس افزود: «حفظ وضعیت موجود، یعنی ادامه تحریم‌ها و محاصره، ممکن است برای ترامپ گزینه جذابی باشد؛ زیرا در ظاهر ساده‌ترین مسیر و گزینه‌ای است که با کمترین مقاومت همراه خواهد بود.»
این انتخاب همچنین به معنای آن است که ترامپ متعهد می‌شود جنگ را تا آینده‌ای نامعلوم ادامه دهد؛ در شرایطی که قیمت نفت بالا باقی می‌ماند و حملات ایران در تنگه هرمز به وضعیتی عادی و همیشگی تبدیل می‌شود.- گریگوری برو
با وجود اعتمادبه‌نفسی که رئیس‌جمهور آمریکا از خود نشان می‌دهد، دشواری‌های هر سه مسیر پیش رو و ادامه اختلاف‌نظرها بر سر آن‌ها، هیچ گزینه‌ای را در برابر ترامپ قرار نداده که مزیت آشکار و بدون ابهامی داشته باشد.
ست جونز رئیس بخش دفاع و امنیت اندیشکده مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی، این بن‌بست را در قالب یک پرسش خلاصه کرد: «کدام گزینه را انتخاب می‌کنید که از بقیه کمتر بد باشد؟»
