اختلاف دوباره حلقه نزدیکان ترامپ بر سر ایران؛ دیپلماسی یا حمله؟

آکسیوس گزارش داد: هدف این تلاش‌ها دستیابی به توافقی مقدماتی برای جلوگیری از وقوع جنگ پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکاست.

مذاکرات قرار است روز شنبه در دوحه -پایتخت قطر- ادامه پیدا کند.

این تحرکات دیپلماتیک در شرایطی انجام می‌شود که آمریکا تنها چند روز با احتمال آغاز یک عملیات نظامی علیه ایران فاصله دارد؛ عملیاتی که به گفته منابع آمریکایی می‌تواند خسارت‌های گسترده‌ای به ایران وارد کند و در مقابل، حملات تلافی‌جویانه ایران علیه اسرائیل و کشورهای حاشیه خلیج فارس را به دنبال داشته باشد.

یک منبع دیپلماتیک به اکسیوس گفته که میانجی‌های قطری در طول مذاکرات روز جمعه به‌طور منظم با کاخ سفید در ارتباط بوده‌اند و پیشرفت‌هایی مثبت در گفت‌وگوها حاصل شده است.

قطر در تلاش است تهران و واشنگتن را به توافق بر سر مجموعه‌ای از اقدامات متقابل وادار کند؛ اقداماتی که طی چند روز اجرا شوند و مسیر بازگشت دو طرف به مذاکرات مستقیم درباره برنامه هسته‌ای ایران و سایر مسائل را هموار کنند.

با این حال، اختلاف بر سر پیش‌شرط‌های مذاکرات همچنان پابرجاست. به گفته یک مقام آمریکایی، دولت ترامپ خواهان آن است که ایران پیش از ازسرگیری مذاکرات، درباره برنامه هسته‌ای خود امتیازهایی بدهد.

در مقابل، ایران تأکید دارد آمریکا ابتدا محاصره دریایی را لغو کند، دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد کند و امکان فروش نفت را در اختیار تهران قرار دهد.

در همین راستا، میانجی‌های قطری در تلاش‌اند ایران را به پذیرش بازدید بازرسان سازمان ملل از تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده متقاعد کنند. این اقدام می‌تواند به‌عنوان نشانه‌ای از حسن نیت و اعتمادسازی تلقی شود و در مقابل، آمریکا بخشی از تحریم‌ها را کاهش دهد.

در داخل دولت آمریکا نیز درباره نحوه برخورد با ایران اختلاف‌نظر وجود دارد. به نوشته اکسیوس، پیت هگست وزیر جنگ و مارکو روبیو وزیر امور خارجه آمریکا نسبت به امکان دستیابی به توافق هسته‌ای با ایران بسیار بدبین هستند.

آن‌ها معتقدند میراث سیاسی ترامپ باید با تضعیف بیشتر ایران -از جمله از طریق حملات نظامی مجدد- همراه باشد.

در مقابل، جی‌دی ونس معاون رئیس‌جمهور و استیو ویتکاف و جرد کوشنر نمایندگان ترامپ ازسرگیری مذاکرات را ترجیح می‌دهند.

با این حال، ترامپ همچنان نسبت به پذیرش توافقی از سوی ایران که با معیارهای مورد نظر او مطابقت داشته باشد، تردید دارد.

رئیس‌جمهور آمریکا روز جمعه در پاسخ به خبرنگاران درباره احتمال مذاکره با ایران گفت: «مذاکراتی در جریان است. آن‌ها می‌خواهند گفت‌وگو کنند و مدام در حال مذاکره هستند. صادقانه بگویم، ما وقت داریم. این یک جنگ است، اما جنگی معمولی نیست.»

اسکات بسنت وزیر خزانه‌داری آمریکا نیز از جمله نزدیک‌ترین مشاوران ترامپ است که خواهان ادامه فشار اقتصادی بر ایران به‌جای بازگشت شتاب‌زده به درگیری نظامی است.

او کارزار فشار اقتصادی دولت آمریکا را با عنوان «عملیات طرد اقتصادی» (Operation Economic Outcast) هدایت می‌کند.

تلاش‌های دیپلماتیک قطر در شرایطی انجام می‌شود که چند کشور منطقه نیز برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها وارد عمل شده‌اند. به گفته یک منبع منطقه‌ای، مصر، ترکیه، عراق، پاکستان و عربستان از ایران خواسته‌اند پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا با ازسرگیری مذاکرات موافقت کند.

یکی از مقام‌های آمریکایی به اکسیوس گفته در صورت شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، احتمال دارد ترامپ تمایل بیشتری به صدور دستور برای یک عملیات نظامی گسترده علیه ایران پیدا کند.

به گفته این مقام، اگر ترامپ احساس کند جایگاه سیاسی‌اش تضعیف شده یا شکست خورده، ممکن است دست به اقدامی جسورانه بزند.

او تأکید کرده که به همین دلیل، بهترین فرصت ایران برای دستیابی به توافق، شرایط فعلی است.

با این حال، یک مقام کاخ سفید تأکید کرده که نتیجه انتخابات در تصمیم‌گیری ترامپ درباره ایران تأثیری نخواهد داشت.

در همین حال، رهبران عربستان و ترکیه طی روزهای اخیر از ترامپ خواسته‌اند فرصت بیشتری به دیپلماسی بدهد.

در نقطه مقابل، بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل در حال رایزنی با ترامپ برای آغاز یک عملیات نظامی مشترک علیه ایران بلافاصله پس از انتخابات است.

یکی از نگرانی‌های اصلی درباره احتمال ازسرگیری جنگ، گسترش درگیری به زیرساخت‌های انرژی کشورهای منطقه است.

بر اساس گزارش اکسیوس، ایران تهدید کرده در صورت حمله آمریکا به زیرساخت‌های انرژی این کشور، تأسیسات نفت و گاز عربستان، امارات، قطر، کویت و بحرین را هدف حملات تلافی‌جویانه قرار خواهد داد.

هرگونه حمله نظامی آمریکا به ایران نیز بنا بر ارزیابی منابع این گزارش، با مشارکت اسرائیل انجام خواهد شد.

در چنین شرایطی، احتمال پاسخ موشکی ایران به اسرائیل و ورود حزب‌الله به درگیری نیز وجود دارد.

گسترش درگیری به کشورهای حاشیه خلیج فارس می‌تواند علاوه بر خسارت‌های مستقیم نظامی و اقتصادی، اختلال گسترده‌ای در تولید و انتقال نفت و گاز منطقه ایجاد کند.

در مجموع، تلاش ۱۲ ساعته میانجی‌های قطری در تهران نشان می‌دهد مسیر دیپلماسی همچنان باز است؛ اما اختلاف بر سر پیش‌شرط‌های مذاکره، تفاوت دیدگاه‌ها در دولت آمریکا و فشارهای سیاسی و منطقه‌ای، دستیابی به توافق را دشوار کرده است.