گاز گلخانه‌ای ایران در ۳۵ سال ۳ برابر شد؛ سومین کشور رکورددار در ۲۰۲۵!

تازه‌ترین گزارش برنامه محیط‌زیست سازمان ملل نشان می‌دهد انتشار گازهای گلخانه‌ای ایران در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۱۹ میلیون تن افزایش یافته و این کشور پس از آمریکا و ترکیه، سومین افزایش بزرگ انتشار را در میان کشورهای جهان ثبت کرده است.

به گزارش زومان، برنامه محیط‌زیست سازمان ملل متحد (UNEP) در تازه‌ترین نسخه گزارش شکاف انتشار ۲۰۲۶ با عنوان «نقطه بازگشت» (The Point of Return)، روند انتشار گازهای گلخانه‌ای در جهان و فاصله کشورها با اهداف توافق اقلیمی پاریس را بررسی کرده است.

در فصل دوم این گزارش، ایران به‌عنوان یکی از کشورهایی معرفی شده که در سال ۲۰۲۵ بیشترین افزایش مطلق انتشار گازهای گلخانه‌ای را داشته‌اند.

بر اساس این گزارش، انتشار گازهای گلخانه‌ای آمریکا حدود ۱۳۳ میلیون تن افزایش یافته و پس از آن ترکیه با ۲۴.۴ میلیون تن، ایران با ۱۸.۹ میلیون تن و اندونزی با ۱۷.۴ میلیون تن قرار گرفته‌اند.

اهمیت این ارقام در آن است که برخلاف بسیاری از کشورهای جهان که تلاش می‌کنند انتشار گازهای گلخانه‌ای خود را کاهش دهند، ایران همچنان در مسیر افزایش انتشار حرکت می‌کند.

گزارش سازمان ملل نشان می‌دهد انتشار خالص گازهای گلخانه‌ای جهان در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۸.۴ میلیارد تن معادل دی‌اکسیدکربن بوده است؛ رقمی که در سال قبل حدود ۵۸.۵ میلیارد تن برآورد شده بود.

به این ترتیب، انتشار جهانی طبق برآورد مرکزی این گزارش کاهش بسیار جزئی داشته است. البته سازمان ملل تأکید می‌کند به دلیل عدم قطعیت داده‌ها، نمی‌توان با اطمینان نتیجه گرفت که انتشار جهانی واقعاً کاهش یافته است.

بخش مهمی از این وضعیت به کاهش انتشار ناشی از تغییر کاربری زمین و آتش‌سوزی پوشش گیاهی مربوط می‌شود؛ کاهشی که بخشی از افزایش انتشار ناشی از مصرف سوخت‌های فسیلی را جبران کرده است.

در مقابل، انتشار دی‌اکسیدکربن ناشی از مصرف سوخت‌های فسیلی همچنان افزایش یافته و در سال ۲۰۲۵ به حدود ۴۰ میلیارد تن رسیده است.

بنابراین، حتی با وجود کاهش جزئی برآورد انتشار خالص جهانی، مصرف سوخت‌های فسیلی همچنان یکی از عوامل اصلی تشدید تغییرات اقلیمی محسوب می‌شود.

در کنار گزارش سازمان ملل، تازه‌ترین آمار پایگاه بین‌المللی EDGAR، وابسته به مرکز تحقیقات مشترک کمیسیون اروپا، تصویر دقیق‌تری از حجم انتشار گازهای گلخانه‌ای ایران در سال‌های اخیر ارائه می‌دهد.

بر اساس داده‌های این پایگاه، انتشار گازهای گلخانه‌ای ایران در سال ۲۰۲۵ به یک میلیارد و ۱۱۹ میلیون تن معادل دی‌اکسیدکربن رسیده است؛ درحالی‌که این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون تن بود.

به این ترتیب، انتشار ایران طی یک سال حدود ۱۸.۸ میلیون تن، معادل ۱.۷ درصد افزایش یافته است؛ رقمی نزدیک به افزایش ۱۸.۹ میلیون‌تنی ثبت‌شده در گزارش سازمان ملل.

اما آمار EDGAR امکان بررسی روند بلندمدت انتشار ایران را نیز فراهم می‌کند. بر اساس این داده‌ها، ایران در سال ۱۹۹۰ حدود ۳۳۰ میلیون تن گاز گلخانه‌ای منتشر می‌کرد. این رقم در سال ۲۰۰۵ به حدود ۶۵۰ میلیون تن، در سال ۲۰۱۵ به ۷۹۸ میلیون تن و در سال ۲۰۲۰ به بیش از ۹۱۵ میلیون تن رسید.

بنابراین، انتشار سالانه گازهای گلخانه‌ای ایران طی ۳۵ سال حدود ۳.۴ برابر شده است. حتی در فاصله سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ نیز میزان انتشار کشور بیش از ۴۰ درصد رشد داشته است.

طبق همین مجموعه آماری، سهم ایران از انتشار گازهای گلخانه‌ای جهان در سال ۲۰۲۵ حدود ۲ درصد بوده است.

البته نکته مهمی در مقایسه این آمارها وجود دارد. پایگاه EDGAR انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای را در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۴.۱ میلیارد تن محاسبه کرده است؛ درحالی‌که گزارش سازمان ملل رقم ۵۸.۴ میلیارد تن را اعلام می‌کند.

این تفاوت به معنای تناقض یا اشتباه یکی از منابع نیست، بلکه به تفاوت در دامنه پوشش و شیوه محاسبه انتشار گازهای گلخانه‌ای برمی‌گردد.

گزارش سازمان ملل انتشار و جذب ناشی از تغییر کاربری زمین و جنگل‌داری را نیز در محاسبه انتشار خالص جهان لحاظ می‌کند، اما آمار کشوربه‌کشور EDGAR که در این مقایسه استفاده شده، این بخش را در بر نمی‌گیرد. سایر تفاوت‌های روش‌شناختی نیز می‌توانند در اختلاف برآوردها نقش داشته باشند.

با وجود تفاوت روش محاسبه، هر دو منبع یک واقعیت مشترک را نشان می‌دهند: انتشار گازهای گلخانه‌ای ایران در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است.

بر اساس داده‌های جهانی سال ۲۰۲۵، چین، آمریکا، هند، اتحادیه اروپا، روسیه و اندونزی در میان بزرگ‌ترین منتشرکنندگان گازهای گلخانه‌ای قرار دارند.

طبق گزارش سازمان ملل، این شش اقتصاد در مجموع حدود ۶۲ درصد انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای را به خود اختصاص می‌دهند؛ درحالی‌که سهم آن‌ها از جمعیت جهان نزدیک به ۵۰ درصد است.

بااین‌حال، روند انتشار در این کشورها یکسان نیست. آمریکا در سال ۲۰۲۵ بیشترین افزایش مطلق انتشار را ثبت کرده است. گزارش سازمان ملل افزایش تقاضای برق و رشد دوباره تولید برق از زغال‌سنگ را از عوامل این افزایش معرفی می‌کند.

در مقابل، انتشار گازهای گلخانه‌ای در هند، روسیه و اتحادیه اروپا اندکی کاهش یافته و میزان انتشار چین تقریباً ثابت مانده است.

بررسی روند ۱۰ساله جهان نیز نشان می‌دهد که طی سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵، انتشار گازهای گلخانه‌ای در ۶۳ کشور کاهش یافته، اما در ۱۲۴ کشور افزایش پیدا کرده است.

مجموع کاهش انتشار در کشورهای گروه نخست حدود ۱.۸ میلیارد تن بوده، درحالی‌که انتشار کشورهای گروه دوم در مجموع حدود ۷.۱ میلیارد تن افزایش یافته است.

به همین دلیل، کاهش انتشار در بخشی از اقتصادهای جهان نتوانسته افزایش تولید گازهای گلخانه‌ای در سایر کشورها را جبران کند.

گزارش شکاف انتشار ۲۰۲۶ هشدار می‌دهد که جهان با سیاست‌های فعلی در مسیر گرمایش حدود ۲.۸ درجه سانتی‌گرادی در طول قرن جاری قرار دارد؛ رقمی بسیار بالاتر از هدف ۱.۵ درجه‌ای توافق پاریس.

حتی اگر کشورها تمام تعهدات ملی کاهش انتشار خود را اجرا کنند، برآورد سازمان ملل نشان می‌دهد گرمایش جهانی احتمالاً به حدود ۲.۶ درجه سانتی‌گراد محدود خواهد شد.

بر اساس سناریوی بررسی‌شده در گزارش، برای آنکه جهان پس از عبور موقت از آستانه ۱.۵ درجه بتواند تا پایان قرن به این سطح بازگردد، انتشار گازهای گلخانه‌ای باید نسبت به سال ۲۰۲۵ تا سال ۲۰۳۰ حدود ۱۸ درصد، تا سال ۲۰۳۵ حدود ۴۵ درصد و تا سال ۲۰۴۰ حدود ۶۹ درصد کاهش یابد.

این در حالی است که اجرای کامل تعهدات ملی فعلی، تا سال ۲۰۳۰ تنها کاهش ۵ تا ۸ درصدی انتشار را به همراه خواهد داشت.