پشت پرده خاموشی سامانه هشدار عربستان پیش از حملات به ریاض

رویترز گزارش داده است عربستان سعودی چند روز پیش از موج حملات مرگبار به فرودگاه ریاض، صدور هشدارهای عمومی درباره حملات قریب‌الوقوع را متوقف کرده بود؛ حملاتی که دست‌کم ۱۸ کشته و بیش از ۳۰۰ زخمی بر جا گذاشت و پرسش‌هایی درباره آمادگی دفاعی و نحوه اطلاع‌رسانی به مردم ایجاد کرد.

ریاض هنوز توضیح نداده است چرا پیش از چهار حمله‌ای که طی هفته گذشته پایتخت عربستان را هدف قرار داد، هیچ هشدار عمومی صادر نشد. این در حالی است که «دفاع مدنی عربستان» از ماه مه از طریق سامانه ملی هشدار زودهنگام، پیام‌های مربوط به تهدیدهای امنیتی را برای تلفن‌های همراه و شبکه‌های اجتماعی ارسال می‌کرد.

به گزارش رویترز، آخرین هشدار پیش از حملات اخیر در ۲۹ سپتامبر و برای استان جنوبی نجران صادر شده بود. پس از آن، با وجود افزایش حملات حوثی‌ها، این سامانه تا روز دوشنبه عملاً سکوت کرد.

چهار مقام غربی و عرب و چند تحلیلگر به رویترز گفته‌اند توقف هشدارها، پرسش‌هایی درباره میزان آسیب‌پذیری عربستان در برابر حملات و توانایی این کشور برای حفاظت از شهروندان و مسافران ایجاد کرده است.

به گفته دو مقام آگاه، پیش از حملات هفته گذشته، مقام‌های یک دولت غربی متحد از طرف سعودی درباره علت توقف هشدارها سؤال کرده بودند. پاسخی که به آن‌ها داده شد این بود که هشدارها بیش از حد مزاحم شده و شماری از شهروندان از بیدار شدن در ساعات شب به دلیل این پیام‌ها شکایت کرده‌اند.

دولت عربستان به درخواست رویترز برای اظهارنظر درباره این ادعا پاسخ نداده است.

سلطان الامر، استاد دانشگاه سعودی مستقر در آمریکا و عضو ارشد شورای سیاست خاورمیانه، این وضعیت را تلاشی برای حفظ دو هدف هم‌زمان توصیف کرده است: ادامه عملیات نظامی و در عین حال حفظ احساس آرامش در داخل کشور و میان سرمایه‌گذاران خارجی.

نحوه اطلاع‌رسانی عربستان با برخی دیگر از کشورهای خلیج فارس متفاوت بوده است.

قطر پیش از بسیاری از حملات، از طریق تلفن همراه به مردم هشدار داده و از آن‌ها خواسته در خانه بمانند و از پنجره‌ها فاصله بگیرند. بحرین و کویت نیز بارها آژیرهای هشدار را فعال کرده و از مردم خواسته‌اند به پناهگاه‌ها بروند.

عربستان از ماه مه سامانه هشدار ملی خود را فعال کرده بود، اما این سامانه در هفته‌های اخیر، با وجود افزایش حملات، دیگر پیام تهدید منتشر نمی‌کرد.

در عوض، دفاع مدنی همچنان درباره خطرات جوی مانند باران و سیل هشدار می‌داد و از مردم می‌خواست تصاویر یا اطلاعات مربوط به رهگیری موشک‌ها و محل اصابت را منتشر نکنند؛ محدودیتی که بر اساس مقررات صادرشده در ماه مارس اعمال شده است.

ابهام اصلی به حمله روز شنبه بازمی‌گردد؛ مرگبارترین حمله هفته گذشته.

سه منبع آگاه به رویترز گفته‌اند سفارتخانه‌های غربی در عربستان در هفته‌های اخیر هشدارهای داخلی درباره حملات موشکی و پهپادی برای کارکنان خود صادر کرده بودند. این هشدارها بر پایه اطلاعات آمریکا، برخی دولت‌های غربی و مقام‌های سعودی تهیه می‌شد.

با این حال، حتی سفارتخانه‌ها نیز پیش از حمله روز شنبه هشدار مشخصی دریافت نکرده بودند.

رویترز نتوانسته مشخص کند چرا پیش از این حمله، هیچ هشدار عمومی یا دیپلماتیکی صادر نشده بود.

تلویزیون دولتی عربستان بعداً تصاویری از لحظات پیش از حمله منتشر کرد؛ مسافرانی که در ترمینال فرودگاه منتظر پرواز بودند، افرادی که روی صندلی‌ها نشسته و تلفن‌های همراه خود را نگاه می‌کردند و صف‌هایی که برای سوار شدن شکل گرفته بود. لحظاتی بعد، نور نارنجی انفجار تصویر را پر می‌کند.

علی شهابی، تحلیلگر سعودی نزدیک به دولت، معتقد است مسئله فقط هشدار نیست؛ وسعت عربستان و پراکندگی زیرساخت‌های حیاتی، دفاع کامل از همه اهداف را دشوار کرده است.

او به فرودگاه‌ها، خطوط لوله و تأسیسات نفتی اشاره کرده و گفته است تعداد سامانه‌های پاتریوت، رهگیرها و باتری‌های موشکی برای پوشش هم‌زمان همه این نقاط کافی نیست.

به گفته او، نیاز عربستان به پدافند هوایی عملاً بسیار گسترده است.

با وجود حملات، عربستان روز دوشنبه یک کنفرانس بین‌المللی انرژی را در ریاض برگزار کرد؛ هرچند شماری از مدیران ارشد شرکت‌های بزرگ نفتی از حضور در آن صرف‌نظر کردند.

شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان، در این نشست تلاش کرد بر ادامه برنامه‌های اقتصادی کشور تأکید کند. او ضمن تأکید بر امن بودن ریاض، اذعان کرد که خطر همچنان برطرف نشده است.

این همان تناقضی است که تحلیلگران به آن اشاره می‌کنند: ریاض می‌خواهد نشان دهد فعالیت اقتصادی و زندگی روزمره ادامه دارد، اما هم‌زمان با تهدیدهای امنیتی روبه‌روست که دیگر نمی‌توان آن‌ها را کاملاً از فضای عمومی دور نگه داشت.

مایکل راتنی، سفیر پیشین آمریکا در عربستان، گفته است این تلاش برای حفظ تعادل ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد؛ زیرا نبود هشدار درباره حملات، دقیقاً همان احساس نااطمینانی را ایجاد می‌کند که دولت در تلاش است از آن جلوگیری کند.

دفاع مدنی عربستان روز دوشنبه، برای نخستین بار از ۲۹ سپتامبر، هشدارهایی درباره تهدید احتمالی در ریاض و برخی شهرهای جنوبی صادر کرد.

هنوز مشخص نیست بازگشت این هشدارها مستقیماً در واکنش به حملات فرودگاه بوده یا بخشی از تغییر رویکرد امنیتی دولت است. مقام‌های سعودی نیز در این‌باره توضیحی نداده‌اند.

اما پس از هفته‌ای که حملات موشکی و پهپادی بار دیگر آسیب‌پذیری زیرساخت‌های عربستان را آشکار کرد، مسئله دیگر فقط رهگیری موشک‌ها نیست؛ این پرسش هم مطرح است که مردم چه زمانی و تا چه اندازه باید از تهدیدی که به آن‌ها نزدیک می‌شود، باخبر شوند.