طی هفتههای گذشته، پهپادهای مجهز به موتور جت «گرن-۴» و «گرن-۵» روسیه با حمله به شهرهای اوکراین، به تهدیدی جدی و تازه بدل شدهاند؛ این پرندهها توانستهاند با آماری به مراتب بالاتر از مدلهای ملخدار قبلی، از سد سامانههای پدافندی عبور کنند.
در جریان این حملات، مقر سرویس امنیت اوکراین در کییف هدف قرار گرفت که نخستین ضربه مستقیم پهپادی به ساختمانی دولتی در پایتخت به شمار میرود.
همچنین پهپادی دیگر در آستانه پرواز هواپیمای ولودیمیر زلنسکی رئیسجمهور اوکراین از مولداوی تا مرز برخورد با آن پیش رفت و صدها فروند دیگر نیز با ایجاد آتشسوزی در انبارها، فعالیت بنادر این کشور را مختل کردند.
بهگزارش فایننشال تایمز، این چرخش برای ارتشی که دستاوردهای میدانیاش از زمان تهاجم ولادیمیر پوتین در ۲۰۲۲ با هزینه انسانی بسیار و تلفات سنگین تجهیزات دوران شوروی بهدست آمده، چشمگیر است. در حالی که اوکراین در نوآوریهای دفاعی بومی موفق عمل کرده، کارشناسان میگویند پهپادهای تازه نشان میدهند روسیه هم میتواند سلاحهای جدید را در مقیاس بالا توسعه دهد، اصلاح کند و بهکار گیرد.
کاترینا بوندار پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی در این باره گفت: «آنها همه تلاش، منابع، پول و استعدادشان را پشت همین یک سامانه گذاشتند. پیوسته آنها را بهبود میدهند و در میدان نبرد میآزمایند تا این فناوری را به کمال برسانند.»
از ۲۷ اوت، پرتابهای پیاپی پهپادهای مجهز به موتور جت، شرایط کییف را به واقعیت شهرهای خط مقدم شبیه کرده و حملات روزانه در کنار بمبارانهای سنگین شبانه، زندگی عادی در پایتخت را مختل ساخته است.
به گزارش نیروی هوایی اوکراین، شمار این حملات در ماه اوت به رکورد ۲۸۰۰ پرتاب رسید؛ رکوردی که پس از کارزار حملات پهپادی دوربرد کییف علیه پالایشگاههای نفت و مراکز تجاری روسیه و وارد آمدن آسیب به اقتصاد مسکو ثبت شد.
در ادامه این روند، روز پنجشنبه با سقوط یک پهپاد روسی روی یک پمپبنزین در منطقه هولوسییفسکی، نخستین حمله از این دست در کییف رقم خورد و یک روز بعد نیز هدف قرار گرفتن دو جایگاه سوخت دیگر به کشته شدن دو تن انجامید؛ حملاتی که زلنسکی آنها را «بهطور فزایندهای تروریستی» خواند.
فشار تازه در حالی بالا گرفته که مسکو در میدان نبرد اوکراین نیز متحمل زیانهای چشمگیری شده است.
سر ریچارد نایتون رئیس ستاد دفاع بریتانیا روز جمعه گفت که روسیه «یکمیلیونوپانصدهزارمین تلفات نظامی» خود را ثبت کرده است.
مجروحان و کشتهشدگان، یک میلیون و ۴۰۰ هزار نفر از ژانویه ۲۰۲۳ تا امروز فقط برای تصرف «۲ درصد از خاک اوکراین» قربانی شدهاند. با متوقف شدن پیشرویهای خط مقدم روسیه و بالا رفتن هزینه جنگ، موفقیت پهپادی یکی از معدود نقاط روشن برای کرملین به شمار میرود.- ریچارد نایتون
فایننشال تایمز در ادامه با اشاره تحول در توان پهپادی روسیه، به نقل از مقامهای امنیتی غربی و فردی نزدیک به کرملین مدعی شد که تهران امسال از مسکو پهپادهای پیشرفته گرن برای استفاده در جنگ خود با اسرائیل و آمریکا درخواست کرده است.
گرن نسخه بهروزشده پهپادهای شاهد با طراحی ایرانی بهشمار میرود که روسیه تولید آنها را از ۲۰۲۳ آغاز کرد. نسل نخست -گرن-۱- کلاهکی تا ۲۰ کیلوگرم حمل میکند و حداکثر سرعتش به ۱۸۵ کیلومتر بر ساعت میرسد.
گرن-۵ که بنا بر گزارشها نخستین بار در ژانویه امسال بهکار گرفته شد، میتواند با کلاهکی ۹۰ کیلوگرمی تا ۱۰۰۰ کیلومتر پرواز کند و سرعتی تا ۶۰۰ کیلومتر بر ساعت داشته باشد.
گرن-۴ از بدنهای آیرودینامیکتر نسبت به شاسی اولیه استفاده میکند، در حالی که گرن-۵ ساختاری تازه و نزدیکتر به موشک کروز دارد. ارتقا فقط به سرعت و شکل محدود نمانده است؛ گرنهای قدیمیتر هدایت ابتدایی داشتند، اما نمونههای جدید به دوربینهای حرارتی، سامانههای هدفگیری مبتنی بر هوش مصنوعی، آنتنهای ساخت روسیه و مودمهای شبکه رادیویی ساخت چین مجهز شدهاند.
سرهی بسکرستنوف مشاور وزیر دفاع اوکراین نیز اظهار داشت که اپراتور روس پس از پرواز در ارتفاع ۲ تا ۵ کیلومتری و شناسایی هدف، با دوربین روی آن قفل میکند و در ادامه، پهپاد شاهد بهصورت خودکار به هدف یورش میبرد.
او همچنین تأکید کرد که در حال حاضر، تقریبا تمام پهپادهای جتپیشرانی که مواضع اوکراین را هدف قرار میدهند، به چنین دوربینهایی مجهز شدهاند.
تولید متمرکز به کرملین اجازه داده پهپادها را سازگار کند، بازخورد میدان نبرد را جذب کند و مدلهای تازه را با سرعت بالا به کار بگیرد.
بهای این پهپادها تنها بخش کوچکی از هزینه موشکهایی است که پیشتر رکن اصلی عملیاتهای هوایی مسکو را تشکیل میدادند.
همزمان با کمبود موشکهای پیشرفته پدافندی در اوکراین، این کشور همچنان در برابر ضربات ویرانگر موشکهای بالستیک آسیبپذیر است؛ وضعیتی که سبب شد نیروی هوایی در تابستان، ارائه گزارشهای روزانه از میزان رهگیری این موشکها را متوقف کند.
در همین حال، استفاده گسترده از جدیدترین مدلها مقامات و تولیدکنندگان اوکراینی را غافلگیر کرده است؛ چرا که آنها انتظار داشتند مسکو بهجای بهکارگیری نسخههای سریعتر و دوربردتر گرن-۴ و گرن-۵، بیشتر بر مدل ضعیفتر گرن-۳ با سرعت پرواز حدود ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت تکیه کند.
موفقیت اوکراین در سرنگونی مدلهای قدیمیتر پهپادهای روسی، مسکو را به سمتی سوق داده که به تعبیر کونراد موژیکا مدیر گروه تحلیلی لهستانی رشان کانسالتینگ و ناظر جنگ، «کروزسازی» پرندههای بدون سرنشین نامیده میشود.
سرعت و ارتفاع پرواز نسل جدید این پهپادها مرز میان پهپاد و موشک کروز را کمرنگ کرده است. موژیکا معتقد است با تجهیز احتمالی این پرندهها به قابلیت عملیات مخفیانه در آینده نزدیک، هرچند ساخت، خرید و بهکارگیری آنها گرانتر تمام میشود، اما سرنگون کردنشان نیز برای طرف مقابل بسیار پرهزینهتر خواهد شد.
پهپادهای تازه از مدلهای قبلی گرانتر و شلیککردنشان دشوارتر است، اما همچنان از موشکهای کروز کالیبر و خا-۱۰۱ که روسیه از ۲۰۲۲ علیه اوکراین شلیک کرده ارزانتر هستند و به مسکو اجازه میدهند طیف گستردهتری از اهداف را بزند.
کرملین در کنار آنها از موشکهای کروز کمهزینه در کارزاری تازه علیه انبارها، مراکز لجستیکی و بنادر اوکراین در دریای سیاه استفاده میکند.
شما این تحول تازه در جنگ پهپادی را چگونه میبینید؟