خانواده تولسوی هلسویک بیش از ۵۰۰ سال است که در مرکز نروژ کشاورزی میکند و همیشه هم بهراحتی با تغییر کنار نیامده است.
این خانواده به فایننشال تایمز میگوید وقتی شرکتی که مرغهای آنها را خریداری میکرد، از او و همسرش خواست به جای مرغهای معمول، از نژادی استفاده کنند که رشد آهستهتری دارد، واکنش اولیهشان «بسیار بدبینانه» بود.
تا پیش از سال ۲۰۱۸، آنها بیش از یک دهه مرغهای راس ۳۰۸ (Ross 308) را پرورش میدادند؛ نژادی که یکی از نژادهای مهم در تولید جهانی مرغ بهشمار میرود و هر پرنده تنها ۳۰ روز بعد از ورود به مزرعه، ذبح میشد.
شرکت نورسک کیولینگ دومین تولیدکننده بزرگ مرغ در نروژ، از آنها خواسته بود بهجای راس ۳۰۸ از هوبارد (Hubbard) استفاده کنند؛ نژادی که بیش از دو هفته بیشتر عمر میکند.
کشاورزان ذاتا محافظهکارند و پرسش اصلی برای آنها جنبه مالی ماجرا بود، چون نگهداری مرغها برای مدت طولانیتر هزینه را بالا میبرد. همین تردید، نخستین واکنش طبیعی آنها به این پیشنهاد بود.- تولسوی هلسویک
صنعت جهانی مرغداری سالانه حدود ۷۶ میلیارد قطعه مرغ برای کشتار پرورش میدهد؛ اما این صنعت بر پایه تنوع ژنتیکی بسیار محدودی بنا شده است. تنها سه شرکت بازار نژادهایی که در مرغداریهای تجاری سراسر جهان استفاده میشوند، را در اختیار دارند که عبارتاند از کاب، هوبارد و آویاژن؛ دو مورد آخر زیرمجموعهی یک شرکت مادر هستند.
در دهههای اخیر، نژاد اختصاصی راس متعلق به آویاژن، به یکی از پرکاربردترین مرغهای گوشتی جهان تبدیل شده است؛ زیرا با سرعت بسیار زیادی رشد میکند.
تحلیلگران میگویند سهم آن از مصرف سالانه به دهها میلیارد پرنده میرسد. این پرنده تپل خیلی زود به وزن کشتار میرسد، خوراک را با بازده بالا به گوشت تبدیل میکند و محصولی تولید میکند که سوپرمارکتها، فرآوریکنندگان و زنجیرههای رستورانی میخواهند.
همین کارایی باعث شد مرغ به پرمصرفترین گوشت جهان تبدیل شود، اما در عین حال مرغهای گوشتی که سریع رشد می کنند را به موضوعی بسیار مناقشهبرانگیز بدل کرد.
فعالان حوزه حیوانات میگویند این پرندهها بیشتر در معرض مشکلات قلبی و ناتوانی پاها در تحمل وزن بدنشان قرار دارند. در چندین کشور هم شواهدی از ازدحام، بستر نامناسب، نور کم و تلاش پرندهها برای راه رفتن در سالنهای فشرده پرورش ثبت شده است.
مزرعه هلسویک یکی از این موارد نبود. با این حال، او میگوید اثر تغییر نژاد تقریباً بلافاصله دیده شد. پس از استفاده از نژاد هوبارد، مشکلات قلبی و پا بهشدت کاهش یافت.
به گفته او، تنها حدود ۱ درصد از مرغها در این سیستم تلف میشوند، در حالی که این رقم برای راس ۳۰۸ بین ۶ تا ۷ درصد بود.
سودآوری هم بهتر شد. نژاد جدید مدت بیشتری زنده میماند و به فضای بیشتری نیاز دارد، اما با قیمت بالاتری فروخته می شود.
مارتین زویدهوف پژوهشگر دانشگاه آلبرتا دریافت مرغهای مدرن در سن مشابه بیش از چهار برابر سنگینتر از نژاد سال ۱۹۵۷ هستند و به نصف خوراک نیاز دارند. از آنجا که خوراک دوسوم هزینه پرورش را تشکیل میدهد، این کاهش عامل اصلی ارزان شدن غذاست.
اما همین پیشرفت ژنتیکی تنشهای تازهای هم بهوجود آورد. زویدهوف گفت صنعت در دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ با مشکلات جدی روبهرو شد، زمانی که پرندههای انتخاب شده برای رشد و بازده، از بیماریهای متابولیک، مشکلات قلبی، آسیتس یا همان تجمع مایع در شکم و مسائل مربوط به پا رنج میبردند.
بهگفته برایان ارنست اقتصاددان ارشد کوبانک کاهش درصد جوجهدرآوری و تولید ناکافی جوجه از گلههای مادر به نقطهضعفی در تولید آمریکا تبدیل شده است.
در این صنعت، شرکتهای اصلاحنژاد با حفظ سویههای تجاری مانند راس ۳۰۸ در برنامههای بسته، ژنتیک را در ساختاری هرمی از خطوط خالص و اجداد تا گلههای مادر تکثیر میکنند تا در نهایت جوجههای یکروزه به مزارع ارسال شوند.
نروژ اکنون در صف نخست تلاش جهانی برای کنار گذاشتن مرغهای تند رشد قرار دارد و این جابهجایی زیر نظر دقیق جهان دنبال میشود. تلاشهای مشابه در جاهای دیگر هم چندان موفق نبوده است.
شماری از گروههای رستورانی در بریتانیا، از جمله مالکان کیافسی، ناندوز و برگر کینگ، امسال از «طرح تعهد بهتر برای مرغ» کنارهگیری کردند؛ برنامهای که بر پایه وعده دوری از بهکارگیری نژادهای سریعرشد مرغ شکل گرفته بود.
در هلند، گفته میشود کل بازار خردهفروشی از نژادهای کندتر رشدکننده هوبارد استفاده میکند، اما این موضوع شامل رستورانها نمیشود.