فرمول عراق؛ الگوریتم فشار آمریکا بر شرکای ایران!

رویترز در گزارشی این سوال را مطرح می‌کند: عراق چگونه می‌تواند الگوی فشار آمریکا بر شرکای تجاری ایران باشد؟

و در ادامه می‌نویسد: اگر آمریکا واقعا بخواهد کشورهایی را که با ایران تجارت می‌کنند از نظام مالی مبتنی بر دلار کنار بزند، شاید عراق بهترین نمونه برای فهمیدن این باشد که واشنگتن چطور می‌تواند این تهدید را عملی کند.

آمریکا همین حالا هم چندین بانک عراقی را به اتهام همکاری با تهران تحریم کرده، اما تا امروز از اقداماتی که می‌تواند اقتصاد عراق را ویران کند، پرهیز کرده است. دلیلش روشن است: عراق هم‌زمان شریک راهبردی آمریکا و ایران است.

اسکات بسنت وزیر خزانه‌داری آمریکا، روز دوشنبه آغاز «حمله اقتصادی» جدید علیه ایران را اعلام کرد و گفت شرکای تجاری تهران نیز هدف تحریم قرار خواهند گرفت؛ بدون اینکه نامی از آنها ببرد.

حالا سؤال این است: آمریکا برای فشار آوردن به این کشورها، دقیقا چه اهرمی در اختیار دارد؟

از زمان حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳، واشنگتن عملا کنترل دلارهای حاصل از فروش نفت عراق را در اختیار داشته است؛ عمدتا از طریق فدرال رزرو نیویورک.

این موضوع به آمریکا اهرم فشار بزرگی بر بغداد داده است. عراق بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار ذخایر در آمریکا دارد و برای ادامه جریان درآمدهای نفتی و فعالیت‌های مالی خود، تا حد زیادی به همکاری واشنگتن وابسته است.

از سوی دیگر، عراق برای ایران هم اهمیت زیادی دارد. رویترز در سال ۲۰۲۴ مدعی شده بود که شبکه‌ قاچاق نفت کوره سالانه دست‌کم یک میلیارد دلار برای ایران و گروه‌های نیابتی‌اش در عراق درآمد ایجاد می‌کرد.

بنابراین اگر آمریکا بخواهد راه‌های تجارت ایران را محدودتر کند، عراق می‌تواند یکی از نقاط اصلی فشار باشد.

واشنگتن پیش‌تر هم از اهرم مالی خود استفاده کرده است.

رویترز در آوریل گزارش داد که آمریکا انتقال ۵۰۰ میلیون دلار پول نقد به عراق را متوقف و بخشی از همکاری‌های امنیتی با بغداد را تعلیق کرده است؛ اقدامی برای فشار بر عراق درباره گروه‌های شبه‌نظامی مورد حمایت ایران.

در ژانویه نیز گزارش شد که آمریکا سیاستمداران ارشد عراق را تهدید کرده در صورت پیوستن گروه‌های مورد حمایت ایران به دولت آینده، با تحریم‌هایی روبه‌رو خواهند شد؛ حتی ممکن است درآمدهای نفتی عراق نیز هدف قرار گیرد.

دولت‌های مختلف آمریکا در سال‌های اخیر همچنین بانک‌های عراقی را تحریم کرده‌اند تا جریان دلار در این کشور را محدود کنند.

اما آیا این فشارها توانسته عراق را از ایران جدا کند؟ رویترز می‌گوید نه.

نیل کویلیام پژوهشگر چتم‌هاوس، می‌گوید فشار آمریکا هزینه و ریسک معاملات مالی عراق با ایران را افزایش داده و مؤسسات عراقی را مجبور کرده قوانین نظارتی سخت‌گیرانه‌تری اعمال کنند.

اما روابط اقتصادی دو کشور همچنان ادامه دارد؛ چون این رابطه فقط به بانک‌ها محدود نمی‌شود.

عراق در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۰ میلیارد دلار با ایران تجارت داشت؛ عمدتا به دلیل صادرات مواد غذایی و کالاهای مصرفی ایران به بازار عراق.

البته این تجارت در سال ۲۰۲۶ و پس از آغاز جنگ ایران کاهش یافته؛ جنگی که امنیت را در مرزها پایین آورده، گذرگاه‌های مرزی را مختل کرده و هزینه حمل‌ونقل را افزایش داده است.

با این حال، عراق همچنان به ایران وابسته است و ایران نیز عراق را نوعی «ریه اقتصادی» خود می‌داند.

یکی از مهم‌ترین بخش‌های رابطه دو کشور، انرژی است.

عراق سالانه حدود ۴ تا ۵ میلیارد دلار برای خرید گاز طبیعی از ایران پرداخت می‌کند؛ گازی که برای تولید برق عراق استفاده می‌شود.

بنابراین اگر تحریم‌های جدید آمریکا پرداخت‌های عراق به ایران را هدف بگیرد، موضوع فقط تجارت دو کشور نیست؛ تأمین برق عراق هم می‌تواند تحت تأثیر قرار بگیرد.

رویترز در این گزارش ادعا می‌کند که ایران همچنین از طریق صادرات به عراق به ارز خارجی دسترسی پیدا می‌کند و از شبکه بانکی این کشور برای دور زدن بخشی از تحریم‌های آمریکا استفاده کرده است.

اینجا تفاوت عراق با کشورهایی مانند چین و ترکیه اهمیت پیدا می‌کند.

تام کیتینگ مدیر مرکز امور مالی و امنیت در موسسه خدمات متحد سلطنتی، می‌گوید عراق سال‌ها یکی از مسیرهای مؤثر ایران برای دور زدن تحریم‌ها بوده است. هرچه ارتباط ایران با نظام مالی جهانی محدودتر شود، آسیب‌پذیری‌های عراق نیز بیشتر مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

اما عراق توان تحمل فشار را به اندازه چین یا ترکیه ندارد.

به گفته کویلیام، ضعف اصلی عراق نه حجم تجارتش با ایران، بلکه وابستگی شدیدش به ساختار مالی تحت رهبری آمریکاست.

پس اگر آمریکا بخواهد شرکای ایران را یکی‌یکی تحت فشار قرار دهد، عراق می‌تواند نمونه‌ای از مؤثرترین روش‌های این کار باشد.

واشنگتن می‌داند فشار بیش از حد می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد. به همین دلیل کیتینگ پیشنهاد می‌کند آمریکا به‌جای سیاست صرفا تنبیهی، از «هویج به‌جای چماق» استفاده کند؛ مثلا با ارائه کمک فنی به بانک مرکزی و دولت عراق، آنها را به همکاری بیشتر تشویق کند.

این نگرانی فقط درباره عراق نیست. آمریکا نمی‌خواهد فشار بر ایران و شرکای آن، در نهایت ثبات نظام مالی جهانی را به خطر بیندازد.

شاید به همین دلیل بود که وقتی از بسنت پرسیدند چرا واشنگتن هنوز نام کشورهای هدف را اعلام نکرده و مستقیما سراغ همه آنها نرفته است، پاسخ داد: «چرا باید بخواهم نظام مالی جهان را منفجر کنم؟»