دانشمندان مؤسسات علمی آمریکا همچنان در هزاران مقاله با پژوهشگران نظامی چین و بخش دفاعی این کشور همکاری میکنند؛ این در حالی است که دولت آمریکا تلاشهای فزایندهای برای جلوگیری از انتقال ظرفیت نوآوری و فناوری خود به چین در پیش گرفته است. دادههای اختصاصی بهدستآمده توسط نیوزویکابعاد این همکاری را نشان میدهد.
این همکاریها شامل پژوهشگرانی از مجموعه تحقیق و توسعه تسلیحات هستهای چین، دو شبکه دانشگاهی نخبه وابسته به ارتش موسوم به «هفت پسر دفاع ملی» (Seven Sons of National Defense) و «هفت پسر صنایع تسلیحاتی» (Seven Sons of Ordnance Industry)، دیگر نهادهای وابسته به ارتش آزادیبخش خلق چین، مراکز پزشکی نظامی و شرکتهای دولتی صنایع دفاعی است.
بر اساس دادههای گردآوریشده توسط جفری استاف پژوهشگر برجسته امنیت پژوهش و بنیانگذار «مرکز امنیت و یکپارچگی پژوهش»، پژوهشگران آمریکایی و چینی از ژانویه ۲۰۲۵ تاکنون ۳۷۶۳ مقاله مشترک منتشر کردهاند.
این آمار شامل مقالاتی که در آن پژوهشگران کشورهای ثالث نیز حضور داشتهاند نمیشود. با احتساب این موارد، تعداد کل مقالات مشترک به ۵۷۵۰ مورد میرسد.
دادهها خام هستند و بخشی از این پژوهشها، بهویژه در حوزه پزشکی، کاربردهای غیرنظامی دارند. با این حال، استاف میگوید: «بخش عمده این همکاریها انتقال دانش و فناوری برای توانمندکردن ارتش آزادیبخش خلق در تسلط بر فناوریهای حیاتی است.»
در همین دوره، ۹۹ مقاله با پژوهشگرانی از «آکادمی فیزیک مهندسی چین» (CAEP) منتشر شده؛ نهادی که مرکز اصلی تحقیق و توسعه تسلیحات هستهای چین بهشمار میرود و مجموعهای از حدود ۱۲ مؤسسه را دربر میگیرد.
ابهام در ساختار مؤسسات چین
استاف که سالها در حوزه چین تحقیق کرده و به زبان چینی نیز مسلط است، برای ترسیم این تصویر از نزدیک به دو دهه تجربه بررسی ساختار علمی و فناوری چین برای دولت آمریکا استفاده کرده است.
شناسایی وابستگیهای سازمانی در چین دشوار است، زیرا کنترل اطلاعات دولتی، شفافیت درباره ساختار مؤسسات را کاهش داده است. با این حال، استاف توانسته مراکز کمترشناختهشدهای را که زیرمجموعه مؤسسات بزرگتر هستند شناسایی کند. برای نمونه، «مرکز تحقیقات علوم محاسباتی پکن» یکی از زیرمجموعههای CAEP است.
در شبکه دانشگاهی «هفت پسر»، پژوهشگران آمریکایی و چینی در مجموع ۲۶۲۰ مقاله مشترک منتشر کردهاند. این دو شبکه در مجموع ۱۲ دانشگاه را شامل میشوند؛ از جمله دانشگاه بیهانگ در پکن و مؤسسه فناوری هاربین در شمالشرق چین. دو دانشگاه نیز در هر دو فهرست قرار دارند.
اهمیت این دانشگاهها در آن است که در حوزههایی فعالیت میکنند که تحقیقات غیرنظامی میتواند کاربرد نظامی نیز داشته باشد؛ حوزههایی مانند مهندسی، مواد پیشرفته، رباتیک، هوافضا و نیمهرساناها.
علاوه بر این، ۷۷۷ مقاله با سایر نهادهای وابسته به ارتش آزادیبخش خلق، از جمله بیمارستانهای نظامی، آکادمیهای پزشکی و مؤسسات تحقیقاتی ارتش، منتشر شده است. بیمارستان عمومی ارتش چین و آکادمی علوم پزشکی نظامی از جمله شرکای پرتکرار پژوهشگران آمریکایی بودهاند.
همچنین ۱۴۴ مقاله میان پژوهشگران آمریکایی و شرکتهای دولتی صنایع دفاعی چین منتشر شده است؛ شرکتهایی که در حوزههای فضایی، هوانوردی، الکترونیک و کشتیسازی فعالیت دارند. آکادمی فناوری فضایی چین، شرکت فناوری الکترونیک چین و شرکت کشتیسازی دولتی چین از جمله این نهادها هستند.
دانشگاه براون و دانشگاه تگزاس در دالاس نیز در میان مؤسسات آمریکایی قرار دارند که اخیراً با نهادهای نظامی چین همکاری پژوهشی داشتهاند. در هر دو مورد، طرف چینی در مرکزی وابسته به CAEP، یعنی مؤسسه تحقیق و توسعه تسلیحات هستهای چین، فعالیت میکرد.
تلاش واشنگتن برای متوقفکردن انتقال فناوری
این همکاریها در شرایطی ادامه دارد که دولت آمریکا بیش از گذشته تلاش میکند انتقال تحقیقات حساس به چین را متوقف کند. نگرانی واشنگتن این است که پس از دههها همکاری علمی آزاد میان دو کشور و انتقال دانش و فناوری، آمریکا در حال از دست دادن برتری جهانی خود باشد.
استاف میگوید: «همکاری همچنان بهطور گسترده ادامه دارد.»
او معتقد است دانشگاههای آمریکا امنیت ملی را جدی نگرفتهاند، زیرا در غیر این صورت با «پرخطرترین نهادهای چینی» همکاری نمیکردند.
به گفته او، یکی از مشکلات این است که دانشگاهها رویکردی صرفاً حقوقی دارند: «نگرانی اصلی آنها رعایت مقررات است، نه حفاظت از امنیت ملی و زیستبوم نوآوری ما.»
پنتاگون در واکنش، مقرراتی وضع کرده که بر اساس آن، مؤسسات آمریکایی در صورت همکاری پژوهشی با نهادهای چینی قرارگرفته در فهرستهای تحریمی یا فهرست نهادهای مورد نگرانی دولت آمریکا، ممکن است بودجه وزارت دفاع را از دست بدهند.
با این حال، استاف معتقد است این محدودیتها باید به تمام منابع مالی فدرال گسترش پیدا کند.
پنتاگون همچنین هفته گذشته اعلام کرد ۳۰ دانشگاه آمریکایی را مورد حسابرسی امنیت پژوهش قرار خواهد داد، هرچند نام آنها را اعلام نکرد. مقامهای وزارت جنگ آمریکا گفتهاند این بررسیها باید تا ۳۱ اوت انجام شود و در صورت شناسایی همکاریهای مشکلدار، پایاندادن به آنها نیز در دستور کار خواهد بود.
هاروارد زیر ذرهبین کنگره
انتشار این دادهها همزمان با تحقیقات دو کمیته کنگره درباره دانشگاه هاروارد صورت گرفته است. این تحقیقات هاروارد را متهم میکند که در موارد مختلف، از جمله افزایش انتشار مقالات مشترک با شبکه «هفت پسر»، منافع حزب کمونیست چین را در نظر گرفته است.
گزارش «استقلال به خطر افتاده: نفوذ حزب کمونیست چین در دانشگاه هاروارد» مدعی است ملاحظات مربوط به منافع حزب کمونیست چین در این دانشگاه بر منافع اقتصادی، فناوری و امنیت ملی آمریکا غلبه کرده است.
هاروارد این برداشت را رد کرده و گفته است نگرانیهای کنگره درباره خطرات ژئوپلیتیکی، از جمله تهدیدهای ناشی از حزب کمونیست چین، برای این دانشگاه نیز جدی است.
با این حال، دادههای جدید بار دیگر یک پرسش اساسی را پیش روی واشنگتن گذاشتهاند: مرز میان همکاری علمی مشروع و انتقال دانشی که میتواند قدرت نظامی رقیب آمریکا را تقویت کند، دقیقاً کجاست؟