چین قفل بابالمندب را باز کرد؛ مسیر تازه برای تجارت
قطب شمال در حال تبدیلشدن به یک مسیر جایگزین عملی برای مسیرهای سنتی کشتیرانی جهان است؛ چرا که ذوبشدن یخهای قطبی، مسیر دریایی میان اروپا و آسیا را کوتاهتر کرده و در عین حال شرکتهای کشتیرانی به دنبال راههایی برای دورزدن گلوگاههای حساس دریایی هستند.
فایننشال تایمز میگوید شرکت چینی حملونقل کانتینری سی لجند که فعالیتش بیشتر بر بازارهای ترکیه و شمال آفریقا متمرکز است، این هفته نخستین سرویس حمل کانتینر از مسیر قطب شمال را راهاندازی خواهد کرد.
این سرویس هفتگی در مسیر خود میان نینگبو در سواحل شرقی چین و فلیکستو در بریتانیا، از امتداد سواحل شمالی روسیه عبور خواهد کرد.
این شرکت نام سرویس جدید خود را «جاده ابریشم یخی» گذاشته؛ نامی که به جاده تاریخی ابریشم، مسیر تجاری قدیمی میان چین و اروپا، اشاره دارد.
این مسیر بسته به شرایط موجود در مدار قطب شمال، زمان معمول سفر دریایی میان این دو بندر را که حدود ۴۰ روز است، تقریباً به نصف کاهش میدهد.
راهاندازی این سرویس پس از آن صورت میگیرد که تابستان گذشته شمار عبور کشتیها از مسیر دریایی شمالی به رکورد ۲۳ سفر رسید؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ تنها ۱۵ سفر بود.
در فصل تابستان، یخهای دریایی در مناطق جنوبیتر به اندازهای ذوب میشوند که کشتیها میتوانند بدون نیاز به قابلیتهای ویژه یخشکنی از این مسیر عبور کنند.
با وجود رقابتهای ژئوپلیتیکی بر سر کنترل این منطقه، شرکتهای کشتیرانی علاقه بیشتری به استفاده از این مسیر نشان میدهند؛ زیرا از این طریق میتوانند از گلوگاههای دریایی مانند تنگه بابالمندب در ورودی دریای سرخ دوری کنند؛ منطقهای که حوثیها ماه گذشته بار دیگر تهدیدهای خود را در آن از سر گرفتند.
شبهنظامیان حوثی در ۲۳ ژوئیه اعلام کردند که به دو نفتکش عربستان سعودی در دریای سرخ حمله کردهاند؛ اتفاقی که باعث شد قیمت نفت بار دیگر به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه برسد.
راهول خانا مدیر جهانی مشاوره ریسکهای دریایی در شرکت بیمه آلیانز میگوید: «افزایش رفتوآمد کشتیها در قطب شمال و مسیر دریایی شمالی کاملاً محسوس بوده است.»
کشتیها و مالکان آنها اکنون این مسیر را بیشتر به چشم یک فرصت میبینند؛ در درجه اول برای صرفهجویی چشمگیر در زمان و هزینه، اما در عین حال برای کنارگذاشتن همه گلوگاههای ژئوپلیتیکی و مناطق درگیر جنگ و مناقشه از مسیر خود.- راهول خانا
مسیر دریایی شمالی به ۲۸ بخش تقسیم شده و برای هر بخش، بسته به شرایط متفاوت یخ، دستورالعملهای جداگانهای تعیین میشود.
این مقررات را اداره مسیر دریایی شمالی که تحت کنترل شرکت روساتم قرار دارد، تعیین میکند؛ نهاد دولتی که صدور مجوز عبور کشتیها از این منطقه را نیز برعهده دارد.
با وجود اینکه شرکت مرسک در سال ۲۰۱۸ نخستین کشتی کانتینری را از مسیر قطب شمال میان ولادیوستوک و سنپترزبورگ عبور داد، این شرکت کشتیرانی دانمارکی و بسیاری دیگر از شرکتهای اروپایی متعهد شدهاند از این مسیر استفاده نکنند؛ زیرا نگران آسیبدیدن اکوسیستم بسیار حساس قطب شمال هستند.
طبق مقالهای تازه از پژوهشگران دانشگاه ساوتهمپتون، وسعت یخ دریایی قطب شمال در اوج فصل زمستان -در بین سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵- حدود ۵.۸ درصد کاهش یافت؛ بزرگترین افت ثبتشده تاکنون.
براساس همین مقاله، وسعت یخ دریایی در اوج زمستان امسال اندکی بهبود یافت، اما همچنان دومین سطح پایین ثبتشده در تاریخ اندازهگیریها بود.
استیون گیلبو وزیر پیشین محیط زیست کانادا که برای افزایش آگاهی عمومی درباره مسائل مناطق شمالی در حال سفر دریایی در سراسر قطب شمال است، میگوید: «تأثیر گرمایش جهانی بر قطب شمال واقعاً حیرتآور است.»
مالته هومپرت کارشناس کشتیرانی در قطب شمال در رسانه های نورث نیوز که زیر نظر دانشگاه نورد نروژ اداره میشود، میگوید روابط با روسیه و همچنین نگرانیهای مربوط به تغییرات اقلیمی از جمله دلایلی هستند که باعث شده شرکتهای اروپایی از استفاده از این مسیر خودداری کنند.
افزایش علاقه به استفاده از قطب شمال برای حملونقل دریایی را میتوان در رشد سفارش ساخت کشتیهای ویژه آبهای یخزده نیز مشاهده کرد.
سال گذشته ۱۶۷ فروند از این نوع کشتی ساخته شد که بالاترین رقم در بیش از یک دهه گذشته بود. همچنین قرار است امسال نیز ۱۶۴ فروند دیگر ساخته شود.
با این حال، قطب شمال همچنان چالشهای بسیار جدی برای دریانوردان ایجاد میکند. خدمه کشتیها باید تجربه حرکت در میان پهنههای یخی را داشته باشند و گاهی نیز ناچارند بدون GPS مسیر خود را پیدا کنند؛ زیرا سامانه موقعیتیابی ماهوارهای در چنین عرضهای جغرافیایی بالایی ممکن است بهدرستی کار نکند.
همیشه خطر نشت نفت یا آلودگی وجود دارد و شما فاصله زیادی با امکانات جستوجو و نجات دارید. اما از طرف دیگر میتوان استدلال کرد که استفاده از مسیر کوتاهتر، میزان انتشار دیاکسید کربن را کاهش میدهد.- مالته هومپرت
کشتیها همچنین موظفاند مقررات قانون قطبی سازمان بینالمللی دریانوردی را رعایت کنند؛ مجموعهای از استانداردهای سختگیرانه که برای ایمنی کشتیها و حفاظت از محیط زیست در مناطق قطبی تعیین شده است.
تحلیل شرکت آلیانز نشان میدهد که در ۱۰ سال گذشته بیش از ۵۰۰ حادثه کشتیرانی در محدوده مدار قطب شمال گزارش شده است.
تقریباً نیمی از این حوادث نیز ناشی از آسیبدیدگی یا از کار افتادن تجهیزات و ماشینآلات کشتیها بوده است.